Szczypiorek - właściwości, uprawa, odmiany
Szczypiorek to bylina uprawiana zarówno ze względu na swoje walory zdrowotne, smakowe, jak i dekoracyjne. Łatwy w pielęgnacji i mrozoodporny szczypiorek może być uprawiany zarówno w ogrodzie, na balkonie, jak i na parapecie okiennym. Poznaj właściwości szczypiorku i dowiedz się, jak uprawiać szczypiorek w ogrodzie i w doniczce. Przedstawiamy też najlepsze odmiany szczypiorku do uprawy amatorskiej!
Szczypiorek - (Allium schoenoprasum)
Fot. pixabay
Szczypiorek - właściwości i zastosowanie
Szczypiorek (Allium schoenoprasum) należy do rodziny czosnkowych (Allioideae). Uprawia się go jako bylinę na zagonach warzywnych, a ze względu na atrakcyjny wygląd także na rabatach kwiatowych. Przez długi czas szczypiorek był uważany za chwast. Dopiero w średniowieczu, kiedy doceniono jego właściwości odżywcze, zaczął być powszechnie uprawiany i wykorzystywany.
- Jak wyhodować szczypiorek z cebuli w wodzie, w domu, na parapecie?
- Szkodniki szczypiorku. Co zjada szczypiorek w ogrodzie?
- Choroby szczypiorku. Dlaczego szczypiorek nie wschodzi, usycha i żółknie
- Szczypiorek czosnkowy, czosnek bulwiasty - właściwości, kiedy siać, uprawa
Jak wygląda szczypiorek?
Częścią użytkową szczypiorku są rurkowate lub spłaszczone liście barwy zielonej, które mają lekko ostry smak i intensywny aromat. Jadalne liście szczypiorku osiągają zazwyczaj długość od 20 do 30 cm, choć istnieją też odmiany o liściach osiągających od 40 do nawet 60 cm długości (np. szczypiorek 'Wulkan').
Część podziemna szczypiorku składa się ze skróconego kłącza, z którego wyrastają małe, podłużne cebulki. System korzeniowy jest wiązkowy.
Szczypiorek w okresie kwitnienia
Fot. AnRo0002, CC0, Wikimedia Commons
Pędy kwiatostanowe szczypiorku są wewnątrz puste, rurkowate, dorastają nawet do 50 cm wysokości. Kwiaty barwy fioletowej lub liliowej tworzą kulisty baldach. Szczypiorek kwitnie w czerwcu i lipcu. Owocem szczypiorku jest torebka. Nasiona szczypiorku są podobne do nasion cebuli, lecz znacznie mniejsze, trójkanciaste, nieco pomarszczone.
Szczypiorek - wartości odżywcze
Wysoka zawartość cukrów, witamin (B, C, K, E, A), aminokwasów i fitoncydów sprawiają, że szczypiorek często uważany jest za roślinę leczniczą. Szczypiorek jest także bogaty w białka, tłuszcze, mikroelementy, w tym te, które odmładzają organizm i wzmacniają odporność (selen, cynk, mangan, itp.). Szczegółowo wartości odżywcze szczypiorku przedstawia tabela poniżej.
Źródło: USDA
Szczypiorek - właściwości lecznicze
Szczypiorek spożywa się w celu poprawy funkcjonowania układu odpornościowego, nerek, pęcherzyka żółciowego i układu krążenia. Spożycie szczypiorku jest szczególnie polecane osobom borykającym się z nadciśnieniem tętniczym oraz podwyższonym poziomem cholesterolu, gdyż zawarte w nim fitozwiązki wspierają elastyczność naczyń krwionośnych. Ze względu na wysoką zawartość witaminy K i wapnia, szczypiorek cennym składnikiem diety seniorów oraz osób zagrożonych osteoporozą, u których wspiera mineralizację kości.
Szczypiorek to aromatyczny dodatek do wielu potraw
Fot. pixabay
Szczypiorek pobudza apetyt, poprawia aktywność wydzielniczą jelit i jest stosowany w profilaktyce przeziębień. Świeże liście szczypiorku można zamrozić lub wysuszyć i używać w miarę potrzeb w okresie zimowym, kiedy właściwości lecznicze szczypiorku mogą być szczególnie cenne.
Szczypiorek - uprawa w ogrodzie
Stanowisko uprawy szczypiorku powinno być słoneczne, choć roślina ta daje sobie radę również w miejscach lekko zacienionych. Szczypiorek najlepiej rośnie na glebach żyznych, piaszczysto-gliniastych i wilgotnych. Nie jest wrażliwy na niską temperaturę i może zimować w gruncie bez przykrycia, co czyni go warzywem wieloletnim. Żeby przyspieszyć zbiór o 1-3 tygodni, możemy rośliny wczesną wiosną osłaniać agrowłókniną, folią perforowaną lub uprawiać szczypiorek w tunelu foliowym.
Szczypiorek - uprawa współrzędna
Szczypiorek jest dobrym sąsiedztwem dla warzyw takich jak: marchew, pomidory, pietruszka i koper. Natomiast nie powinno się uprawiać szczypiorku obok warzyw strączkowych, kapusty i buraków.
Uprawiany współrzędnie szczypiorek chroni inne rośliny przed mszycami, pchełkami i połyśnicą marchwianką. Szkodniki te nie tolerują zapachu szczypiorku. W związku z tym, żeby chronić swoje uprawy, warto wysiewać szczypiorek na obrzeżach grządek warzywnych. Uważa się również, że sadzenie szczypiorku chroni rośliny przed chorobami grzybowymi. Na przykład agrest - przed mączniakiem rzekomym, róże przed czarną plamistością, zaś jabłonie przed parchem.
Szczypiorek - (Allium schoenoprasum)
Fot. pixabay
Uprawa szczypiorku z rozsady
Wczesną wiosną (w marcu) lub latem (w lipcu lub sierpniu) nasiona szczypiorku umieszczamy w pojemnikach z wilgotną ziemią i przykrywamy szkłem lub folią. Kiełki pojawiają się w ciągu 7-10 dni w temperaturze od 12°C. Przerywamy rośliny, gdy pojawi się jeden prawdziwy liść. Po dwóch miesiącach sadzimy szczypiorek do gruntu w rozstawie 30x20 cm, po kilka roślin w jednym punkcie.
Wprost do gruntu wysiewamy nasiona szczypiorku wiosną w rzędy co 30 cm. Nasiona możemy także wysiewać na rozsadniku.
Jak rozmnożyć szczypiorek?
Szczypiorek można rozmnażać z nasion oraz wegetatywnie przez podział kęp wiosną i w sierpniu. W przypadku rozmnażania wegetatywnego, warto wykorzystać fakt, że co 2-3 lata należy przesadzać szczypiorek. Zabieg przesadzania warto połączyć z podziałem kęp. Wiosną lub późnym latem dzielimy kępę na mniejsze części i od razu sadzimy na miejsce stałe w rozstawie 30x20 cm.Jak dbać o szczypiorek?
W pierwszym roku po wysiewie szczypiorku należy systematycznie spulchniać glebę, ściółkować oraz podlewać rośliny. W miarę wzrostu szczypiorek tworzy gęstą darń, spulchnianie i ściółkowanie przestaje być wtedy koniecznością.
Szczypiorek nawozimy po raz pierwszy, gdy liście osiągną wysokość 25-40 cm. Najlepiej stosować nawozy organiczne, takie jak np. biohumus. W przypadku ich braku możemy użyć nawozów wieloskładnikowych mineralnych. W sumie zasilamy rośliny 3-4 razy w sezonie, ostatni raz we wrześniu.
Szczypiorek lubi wilgoć ale nie toleruje nadmiernego podlewania. Z braku dostatecznej ilości wody liście szczypiorku stają się szorstkie i tracą swój smak.
Ważnym zabiegiem pielęgnacyjnym w uprawie szczypiorku jest usuwanie pędów kwiatostanowych, osłabiających wzrost roślin.
Szczypiorek uprawiany w doniczce obok innych ziół
Fot. pixabay
Szczypiorek - uprawa w doniczce
Szczypiorek jest mrozoodporny, jednak na zimę zasycha. Jeśli chcemy mieć świeże listki, także zimą, najlepiej przenieść rośliny z balkonu lub ogrodu do mieszkania i poddać je pędzeniu. Dwuletnie rośliny wykopujemy we wrześniu i przenosimy do chłodnego pomieszczenia bądź wstawiamy do lodówki (szczypiorek potrzebuje okresu spoczynku w temperaturze 0-4°C). Przed sadzeniem moczymy szczypiorek w ciepłej wodzie o temperaturze 40˚C przez 10-12 godzin, po czym sadzimy do doniczek i stawiamy na słonecznym parapecie. W ten sposób mamy świeży szczypiorek aż do wiosny.
Szczypiorek - (Allium schoenoprasum)
Fot. pixabay
Dlaczego szczypiorek jest cienki?
Cienki i wiotki szczypiorek to sygnał, że roślina nie ma optymalnych warunków do rozwoju lub została zaatakowana przez szkodniki. Najczęściej spowodowane jest to przez następujące czynniki:
- Brak składników odżywczych - to najczęstsza przyczyna, brak składników pokarmowych (zwłaszcza azotu) ogranicza prawidłowy rozwój szczypiorku.
- Niewłaściwe pH gleby - szczypiorek preferuje glebę o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym (pH 6-7). W zbyt kwaśnej ziemi nie może przyswoić wszystkich składników pokarmowych, co skutkuje słabym wzrostem i cienkimi liśćmi.
- Brak wody - szczypiorek ma płytki system korzeniowy. Gdy brakuje mu wody, liście stają się wiotkie i cieńsze.
- Niedobór światła - szczypiorek rosnący w cieniu nadmiernie się wyciąga, staje się nitkowaty i słaby.
- Nadmierne zagęszczenie kępy - jeśli roślina przez wiele lat rośnie w tym samym miejscu, kępy szczypiorku mają zbyt mało miejsca na rozwój korzeni i wypuszczają drobniejsze liście.
- Szkodniki - niektóre szkodniki (np. śmietka cebulanka) niszczą system korzeniowy a inne, m.in. miniarki, żerują na liściach. Zaatakowana roślina jest osłabiona, co przekłada się na gorszy wygląd szczypiorku.
- Uprawa w zbyt małej doniczce - ograniczona przestrzeń dla korzeni przekłada się na słabszy rozwój części nadziemnej.
Aby szczypiorek miał grube liście należy zapewnić mu słoneczne stanowisko, żyzną i przepuszczalną glebę wzbogaconą kompostem oraz umiarkowane, regularne podlewanie. Kępy warto dzielić co 2-3 lata. Uprawiając szczypiorek w doniczce, należy zapewnić mu odpowiednią przestrzeń dla korzeni oraz drenaż na dnie doniczki.
Szczypiorek - odmiany
Szczypiorek Fortel - jest polską odmianą przeznaczoną do uprawy w polu oraz pod osłonami do wczesnego pędzenia. Rośliny średniej wysokości, 40-50cm, tworzące zwarte kępki. Liście długie, średniej grubości są bardzo aromatyczne. Bardzo plenna odmiana.
Szczypiorek Jowisz - to odmiana przeznaczona do uprawy w polu i do wczesnego pędzenia. Liście są długie, grube i aromatyczne. Odmiana ta jest odporna na porażenie przez rdzę pora i jest bardzo plenna.
Szczypiorek Wulkan - to odmiana plenna przeznaczona do uprawy w gruncie i pod osłonami. Nadaje się do pędzenia. Tworzy gęste kępy długich, średniej grubości liści.
Szczypiorek Splendidus - tworzy grube i ciemnozielone liście. Jest odmianą bardzo plenną i dobrze się regeneruje. Odznacza się wysoką odpornością na rdzę.
Szczypiorek Prazska - to odmiana dobrze zimująca w gruncie polecana do pędzenia pod osłonami i uprawy w otwartym gruncie. Tworzy cienkie jasnozielone liście.
Szczypiorek Bohemia - tworzy średniej grubości, intensywnie zielony szczypior. Odmiana bardzo plenna, szybkorosnąca.
Szczypiorek Broad Leaf, Szczypiorek Civette - to odmiany do uprawy na balkonie i w domu. Tworzą szerokie, soczyste, ciemnozielone liście o silnym aromacie.
Osobom szukającym dobrych jakościowo nasion szczypiorku do uprawy w ogródku lub w doniczkach, polecamy sklep naszego poradnika. Posiadamy w sprzedaży odmiany szczypiorku bardzo dobrze plonujące oraz odporne na choroby i niekorzystne warunki uprawy. Wysiewając te nasiona przekonasz się, jak łatwa może być samodzielna uprawa szczypiorku :-) Aby zobaczyć ofertę nasion, naciśnij grafikę poniżej.
Opracowano na podstawie:
1. Rodkiewicz T., Szczypiorek (Allium schoenoprasum L.) - biologia i uprawa, Annales Horticulturae, 23(4), 19-27;
2. L i E. Kowalewscy, Co i jak uprawiać w działkowym warzywniku, Krajowa Rada Polskiego Związku Działkowców, Warszawa 1988, s. 14;
3. Orłowski M., Kołota E., Strychacz I., Uprawa warzyw w gruncie, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1988, s. 141;
4. Szumlańska M., Szczypiorek na wiosnę w Działkowiec 9/2013 s. 56-57.
Przeczytaj również: