Cebula zwyczajna. Właściwości i uprawa na działce

Cebula zwyczajna (Allium cepa) jest rośliną dwuletnią, przeważnie jednak uprawianą jako jednoroczna. Jest jedną z najstarszych znanych ludzkości roślin uprawnych, uprawianą i spożywaną od ponad 5 tysięcy lat. Ma cenne właściwości lecznicze i wartości kulinarne. Zobacz jak wygląda uprawa cebuli na działce i co jest najważniejsze, jeśli chcemy mieć smaczną i zdrową cebulę.

Cebula zwyczajna jest warzywem chętnie uprawianym w ogrodach
Fot. pixabay

Cebula zwyczajna - właściwości lecznicze i kulinarne

Obecnie cebula zwyczajna jest powszechnie znana i ceniona na całym świecie. To bez wątpienia najpopularniejsze warzywo cebulowe. Swoją popularność zawdzięcza wysokim walorom smakowym i dietetycznym oraz właściwościom leczniczym. W naszej diecie cebula zwyczajna stanowi doskonałe źródło soli mineralnych, potasu, fosforu, wapnia, sodu, magnezu, żelaza, cynku i witamin B1, B2, PP, B6.

Cebula zwyczajna zawiera też cenne flawonoidy, silne antyutleniacze, zmniejszające ryzyko nowotworów i chorób serca. Najwięcej substancji odżywczych znajdziemy w cebuli świeżej i krótko przechowywanej. Można ją też gotować, smażyć, zamrażać, suszyć oraz wykorzystywać na przetwory.

Jak zrobić syrop z cebuli, miodu i cytryny?

Właściwości lecznicze cebuli możemy wykorzystać przygotowując syrop z cebuli z dodatkiem miodu i cytryny. W tym celu 2 cebule drobno siekamy i zalewamy miodem (ok. 10 łyżek miodu) z dodatkiem soku wyciśniętego z cytryny. Na dobę trzeba to odstawić i potem przecedzić przez sitko.

Taki syrop z cebuli można pić, gdy łapie nas przeziębienie. Zazwyczaj daje się jedną łyżkę na pół szklanki letniej wody i tak wypija. Co ciekawe, dzięki wysokiej zawartości żelaza, syrop z cebuli pomoże też leczyć anemię.

Odmiany cebuli różnią się kolorem, wielkością i smakiem
Fot. pixabay

Najlepsze odmiany cebuli

Cebula posiada wiele odmian, różniących się smakiem, kolorem i przeznaczeniem. Wśród nich znajdziemy ostre, łagodne, idealne do przechowywania lub przeznaczone do wczesnego zbioru. Poniżej wymieniamy odmiany cebuli polecane do amatorskiej uprawy w ogrodzie:

Cebula żółta - posiada charakterystyczną złoto-brązową łuskę i żółtawy miąższ. Jest dość ostra w smaku. Najbardziej popularne odmiany cebuli żółtej to: 'Wolska', 'Sochaczewska', 'Globo' oraz 'Armstrong F1';
Cebula czerwona - jest idealna dla zwolenników słodszych smaków. Posiada purpurowo-fioletowy miąższ, który jest łagodniejszy w smaku od cebuli żółtej. Za najlepsze odmiany cebuli czerwonej uważane są: 'Red Baron', 'Karmen' i 'Scarlet';
Cebula cukrowa - jest wyjątkowo łagodna i słodka. Charakteryzuje się jasną łuską i białym miąższem. Należy jednak pamiętać, że nie nadaje się ona do długiego przechowywania. Lubiane odmiany cebuli cukrowej to 'Ailsa Craig' i 'Sterling F1';
Cebula dymka - to niewielka cebulka, gotowa do wysadzenia. W ten sposób uprawia się cebule szczególnie przydatne właśnie do uprawy z dymki. Dużą popularnością cieszą się: cebula żółta 'Wolska' dymka, cebula czerwona 'Red Baron' dymka, cebula biała 'Snowball' dymka oraz cebula zimująca dymka 'Akado' (czerwona);
Cebula do przechowywania - to odmiany, które wyjątkowo dobrze znoszą długie przechowywanie (nawet przez 8-10 miesięcy) w suchym i chłodnym miejscu o temperaturze od 0-5°C. Odmiany cebuli dobre do przechowywania to: cebula 'Wolska', 'Armstrong F1' i 'Torunianka';
Cebula ozima - to grupa odmian cebuli, któe są odporne na niskie temperatury i wcześniej dojrzewają, a zgrubienia zaczynają tworzyć już na przełomie marca i kwietnia. Najlepsze odmiany cebuli ozimej to: cebula zimująca 'Augusta', 'Imai Early Yellow', 'Wolf F1' i 'Swift'.

Pobierz tę tabelę w wersji do wydrukowania:

Odmiany cebuli do uprawy na działce (PDF)

Uprawa cebuli na działce

Cebulę zwyczajną można uprawiać na stanowiskach słonecznych, na glebach dobrze przepuszczalnych, żyznych i bogatych w próchnicę.

Jaka ziemia pod cebulę?

Duże znaczenie dla powodzenia uprawy cebuli ma odczyn gleby, dlatego koniecznie przed rozpoczęciem uprawy sprawdźmy pH gleby choćby najprostszym pH-metrem. Cebula najlepiej rośnie w glebie o pH pomiędzy 6,5 do 7,0. Glebę o odczynie pH poniżej 6,0 należy koniecznie zwapnować jesienią w roku poprzedzającym uprawę.

Czym nawozić cebulę?

Wymagania nawozowe cebuli są dość wysokie z wyjątkiem azotu, którego potrzebuje niewiele. Dlatego uprawia się ją na glebach nawożonych obornikiem jesienią poprzedniego roku. Nie wolno nawozić obornikiem wiosną, tuż przed siewem. Bardzo dobrze cebula reaguje na nawożenie kompostem, który powinien stanowić podstawę naszego nawożenia na działce.

Uprawa cebuli na działce
Fot. pixabay

Przedplon dla cebuli

W amatorskiej uprawie cebuli na działce, gdzie staramy się unikać stosowania chemicznych środków ochrony roślin, problemy w uprawie cebuli mogą sprawiać choroby i szkodniki atakujące to warzywo. Aby ograniczyć ryzyko porażenia chorobami odglebowymi, zaleca się uprawę cebuli w systemie płodozmianowym. Dobrym przedplonem dla cebuli są ogórki i fasola szparagowa. Nie powinniśmy jej natomiast uprawiać po burakach, ziemniakach, selerze i marchwi.

Cebula z nasion czy z dymki?

Cebulę można uprawiać z siewu wiosennego, z siewu jesiennego na wczesny zbiór następnego roku, z rozsady oraz z dymki. W uprawach rolniczych dominuje uprawa z siewu wiosennego wprost do gruntu. Jednak ze względu na małą konkurencyjność kiełkującej w polu cebuli w stosunku do chwastów, wymagane jest użycie herbicydów. Z tego względu w ogrodach działkowych oraz w gospodarstwach ekologicznych zaleca się uprawę cebuli z rozsady lub z dymki.

Sadzenie cebuli z rozsady
Fot. depositphotos

Jak zrobić rozsadę cebuli?

Uprawa cebuli z rozsady ułatwia walkę z chwastami, a także pozwala przyspieszyć zbiór o 3-4 tygodnie. Rozsadę możemy produkować w szklarni, tunelu foliowym lub inspekcie, wysiewając nasiona do skrzyneczek wypełnionych mieszanką ziemi kompostowej i odkwaszonego torfu. Temperatura w inspekcie powinna wynosić około 10-15°C. W takich warunkach możemy się spodziewać optymalnych wschodów.

Kiedy siać cebulę na rozsadę?

Nasiona wysiewamy wczesną wiosną (przeważnie w marcu) na głębokość 1 cm. Zaleca się siew rzędowy, w rzędach oddalonych od siebie o 5-10 cm, w ilości 20 do 30 g nasion/m² powierzchni. Siewki przerywamy w miarę ich wzrostu. Wysadzamy na grządkę, gdy rośliny mają po 3-4 liście. Przeważnie wypada to pod koniec kwietnia lub na początku maja (produkcja rozsady zajmuje 50-60 dni od momentu wysiania nasion). Na około tydzień przed wysadzeniem trzeba rozpocząć hartowanie rozsady.

Sadzenie cebuli dymki
Fot. depositphotos

Uprawa cebuli z dymki

Znacznie łatwiejsza jest uprawa cebuli z dymki. Dymka to małe cebulki, gotowe do wysadzenia, które możemy kupić w sklepach ogrodniczych. Cały proces uprawy z dymki polega na przygotowaniu przez producentów małych cebul dymek w pierwszym roku uprawy, a następnie dalszej uprawie, kontynuowanej w kolejnym roku już przez nas na działce, w celu uzyskania dużych cebul, nadających się do spożycia.

Kiedy sadzić cebulę z dymki?

Zakupioną cebulę dymkę wysadzamy wczesną wiosną - od marca do kwietnia, po ustąpieniu ryzyka silnych mrozów, gdy ziemia rozmarznie i osiągnie temperaturę około 5-7°C. Cebula jest odporna na kilkudniowe przymrozki, co pozwala na tak wczesne posadzenie.

Jesienią (od października do listopada) można sadzić cebulę dymkę ozimą, co pozwoli uzyskać wcześniejsze plony wiosną.

Jak głęboko sadzić cebulę dymkę?

Cebulę dymkę sadzimy na takiej głębokości, aby jej wierzchołek znajdował się na poziomie gruntu. Można sadzić w rzędach, zachowując pomiędzy roślinami odległość 5 do 8 cm i od 25 do 30 cm między rzędami.

Pielęgnacja cebuli na działce

Niezależnie od tego czy uprawiamy cebulę z dymki, czy z rozsady, po wysadzeniu na grządki, pielęgnacja jest podobna. Przede wszystkim spulchniamy glebę pomiędzy rzędami i usuwamy chwasty. W miarę potrzeb nawozimy pogłównie i podlewamy, pamiętając że cebula korzeni się płytko i jest dość wrażliwa na niedobory wody. Nawadnianie jest konieczne szczególnie w okresach suszy. Nieco mniej wrażliwa na niedobory wody jest cebula uprawiana z dymki.

Zebraną cebulę przechowujemy w miejscu chłodnym i suchym, ułożoną w skrzyneczkach

Zbiór i przechowywanie cebuli

Do zbiorów cebuli możemy przystąpić gdy ponad połowa szczypioru na grządce jest załamana. Za idealny termin uważa się moment gdy 70-80% roślin na grządkach ma załamany szczypior ale na każdej roślinie są jeszcze 3-4 liście zielone. Przeczekanie ze zbiorem dłużej znacznie skróci możliwy okres przechowywania.

Po wykopaniu cebuli trzeba ją dosuszyć. Najlepiej zbiór przeprowadzić w dni pogodne, aby cebula mogła doschnąć na świeżym powietrzu. Cebula przeznaczona do przechowywania powinna mieć liście i zewnętrzne łuski zupełnie suche.

Wybierając cebule do przechowywania odrzucamy te z widocznymi uszkodzeniami oraz z grubą szyjką. Składujemy je w chłodnym i suchym pomieszczeniu ułożone w skrzyneczkach, powieszone w siatkach lub zaplecione w warkocze.

Dlaczego cebula idzie w kwiat?

Cebula jest rośliną dwuletnią. W pierwszym roku tworzy dymkę (małą cebulę), a w drugim roku pęd kwiatostanowy, aby wydać nasiona. Kwitnienie cebuli jest więc zjawiskiem naturalnym ale z punktu widzenia uprawy na zbiór, jest to zjawisko niepożądane. W momencie tworzenia kwiatostanu dochodzi do zatrzymania wzrostu części podziemnej a tym samym do obniżenia wielkości plonu.

Wybijanie cebuli w pęd kwiatostanowy często jest reakcją rośliny na niekorzystne warunki środowiskowe, przede wszystkim na stres termiczny. Zbyt wczesne sadzenie cebuli do zimnej ziemi i wahania temperatury, zwłaszcza spadki poniżej 10°C po posadzeniu, mogą przyspieszyć proces jarowizacji, podczas którego roślina przygotowuje się do kwitnienia.

Niektóre odmiany cebuli mają większą tendencję do wybijania w kwiat. Jeśli przedwiośnie jest długie i chłodne bardziej narażona na kwitnienie jest cebula zimująca. Również używanie zbyt dużych (o średnicy powyżej 2 cm) lub niedosuszonych dymek może powodować, że cebula wybija w kwiat szybciej niż powinna.

Co zrobić, gdy cebula kwitnie?

Gdy cebula zaczyna kwitnąć, rozwój części podziemnej cebuli zostaje zahamowany a cała energia rośliny skierowana jest na wytworzenie nasion. W takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem jest usunięcie pędu kwiatostanowego tuż przy podstawie. Takie działanie pozwoli cebuli nieco dojrzeć. Jednak nawet po usunięciu kwiatu, cebula będzie słabiej rozwinięta i mniej trwała a miejsce po ściętym pędzie stanowi bramę do wnikania patogenów. Takie cebule nie nadają się do dłuższego przechowywania, należy je spożyć w pierwszej kolejności.

Różne odmiany cebuli
Fot. pixabay

Dlaczego cebula gnije w ziemi?

Gnicie cebuli w ziemi najczęściej jest skutkiem infekcji patogenami grzybowymi lub bakteryjnymi. Do głównych sprawców należą grzyby z rodzaju Fusarium wywołujące fuzaryjną zgniliznę cebuli, grzyby z rodzaju Botrytis wywołujące szarą pleśń i grzyb Sclerotium cepivorum, który jest sprawcą białej zgnilizny cebuli. Choroby bakteryjne (np. bakterioza) oraz szkodniki cebuli, m. in. śmietka cebulanka, także mogą wywołać gnicie cebul. Rozwojowi tych chorób sprzyjają: zbyt wilgotne podłoże, ciężka i zbita gleba o słabym drenażu, nadmierne zagęszczenie roślin, brak płodozmianu i mechaniczne uszkodzenia cebul. Porażona cebula na zewnątrz często wygląda zdrowo, ale gnije wewnątrz.

Dlaczego cebula żółknie?

Żółknięcie liści cebuli może mieć wiele przyczyn. W końcowej fazie dojrzewania cebuli jest to proces naturalny - liście żółkną, zasychają i pokładają się, gdy cebula jest gotowa do zbioru. Niepokojące jest natomiast przedwczesne żółknięcie liści cebuli, które powoduje ograniczenie fotosyntezy i obniżenie wielkości plonów. Często jest powiązane z chorobami, atakiem szkodników, niedoborami składników pokarmowych czy nieprawidłowymi warunkami uprawy.

Za żółknięcie liści cebuli odpowiadają szkodniki, takie jak: śmietka cebulanka czy chowacz szczypiorak. Wywołać je mogą także choroby grzybowe, np. fuzarioza atakująca korzenie i uniemożliwiająca pobieranie wody i składników odżywczych, oraz choroby wirusowe (np. wirus żółtej karłowatości cebuli). Liście cebuli żółkną również z powodu niedoboru azotu, potasu oraz niedoborów wody.

Dlaczego cebula jest gorzka?

Gorzki smak cebuli wynika głównie z wysokiego poziomu związków siarki. Związki te wytwarzane są przez roślinę w warunkach stresowych, m. in. podczas uszkodzeń mechanicznych czy przy nieodpowiednich warunkach uprawy. Gorycz może być wynikiem niedoboru wody, który prowadzi do koncentracji tych związków w tkankach, niedoboru składników pokarmowych, zbyt małego nasłonecznienia lub zbyt wysokiej temperatury. Rodzaj gleby także ma wpływ na ilość goryczy - cebula uprawiana na glebach bogatych w związki siarki może być bardziej gorzka.

Warto pamiętać, że smak cebuli zależy od odmiany. Niektóre, jak np. cebula cukrowa 'Ailsa Craig' są łagodniejsze w smaku, natomiast inne, np. cebula Wolska, mają wyższą zawartość związków siarki, przez co ich smak jest bardziej ostry i gorzki. Istnieją jednak domowe sposoby na złagodzenie gorzkości cebuli. Jednym z nich jest moczenie cebuli przez 30 minut w zimnej wodzie z cukrem (1 łyżka cukru na 1 szklankę wody).

Przeczytaj również:

Opracowano na podstawie:
1. C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza SA, Warszawa 1994, s. 345;
2. Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, praca zbiorowa, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 734 - 735;
3. Mój Ogród, Delta W-Z, Warszawa 1993, s. 396 - 397;
4. Ekologiczne metody uprawy cebuli, praca zbiorowa pod red. dr J. Babika, GP RCDRRiOW w Radomiu, Radom 2004.

Cebula zwyczajna. Właściwości i uprawa na działce

Cebula zwyczajna - właściwości lecznicze i kulinarne

Jak zrobić syrop z cebuli, miodu i cytryny?

Najlepsze odmiany cebuli