Burak ćwikłowy - właściwości, uprawa, odmiany

Burak ćwikłowy jest warzywem blisko spokrewnionym ze szpinakiem i boćwiną. Nie posiada jednak tak smacznych liści, a jego główną częścią jadalną jest spichrzowy korzeń. Bardzo cenione są właściwości lecznicze buraka ćwikłowego, a przede wszystkim jego działanie odkwaszające organizm. Aby w pełni korzystać z walorów zdrowotnych buraka, warto mieć trochę tych roślin z własnej uprawy. Zobacz jak wygląda uprawa buraka ćwikłowego na działce oraz które odmiany buraka najlepiej rosną w ogródkach.

Burak ćwikłowy
Fot. depositphotos

Jak wygląda burak ćwikłowy?

Burak ćwikłowy to roślina dwuletnia, uprawiana jednak jako jednoroczna. W pierwszym roku uprawy tworzy jadalny korzeń spichrzowy i rozetę liści, a w drugim pęd kwiatostanowy. Zazwyczaj uprawa trwa wyłącznie do momentu zbioru korzeni. Uprawa dwuletnia ma sens wyłącznie, jeśli chcemy zebrać nasiona.

Jadalny korzeń spichrzowy buraka ćwikłowego ma zazwyczaj intensywnie czerwony lub purpurowy kolor. W kształcie może być kulisty, owalny lub wydłużony. Korzenie mogą osiągać średnicę od kilku do około 10 cm i masę od 160 do nawet 500 g. Małe korzenie (o średnicy 2-5 cm) nadają się do konserwowania, zaś większe (o średnicy 4-10 cm) wykorzystywane są na przetwory.

Wielkość, kształt, kolor i smak korzenia buraka zależą od odmiany. I tak np. odmiana 'Czerwona Kula' ma korzenie intensywnie czerwone i kuliste, odmiana 'Opolski' ma korzenie czerwone ale wydłużone, zaś odmiana 'Śnieżna Kula' ma korzenie kuliste, barwy białej.

Liście buraka ćwikłowego są zwykle jasnozielone do brązowo- lub fioletowoczerwonych, trójkątne lub owalne, osadzone są na długich ogonkach liściowych. Wysokość całej rośliny wynosi zazwyczaj 30-40 cm, choć zdarzają się też okazy dorastające do wysokości 60 cm.

Burak ćwikłowy
Fot. pixabay

Burak ćwikłowy a cukrowy

Zarówno burak ćwikłowy, jak i burak cukrowy, to buraki korzeniowe, co oznacza, że ich główną częścią jadalną są korzenie. W przypadku buraka ćwikłowego spożywa się też młode liście, zwane botwinką.

Burak ćwikłowy ma zazwyczaj korzeń kulisty i intensywnie czerwony. Jest warzywem bogatym w substancje odżywcze, polecanym do bezpośredniego spożycia oraz na przetwory.

Burak cukrowy jest natomiast przemysłową odmianą o stożkowatym, białawym korzeniu. Zawiera wysoki procent sacharozy (około 20%) i jest wykorzystywany do produkcji cukru. Z tego względu buraków cukrowych nie uprawia się amatorsko na działkach i w ogrodach.

Burak ćwikłowy a cukrowy
Fot. envato

Burak ćwikłowy - właściwości lecznicze i odżywcze

Burak ćwikłowy to warzywo korzeniowe cenione za swoje właściwości zdrowotne i lecznicze. Spośród cennych związków zawartych w spichrzowych korzeniach buraka ćwikłowego należy wymienić przede wszystkim betacyjany, dzięki którym burak ma czerwono-fioletowy kolor. Ich spożywanie jest zalecane w profilaktyce nowotworowej.

Z kolei pektyny zawarte w burakach regulują krzepnięcie krwi, obniżają poziom cholesterolu i przeciwdziałają miażdżycy. Te właściwości buraka ćwikłowego docenią wszystkie osoby zmagające się z chorobami układu krążenia.

Burak ćwikłowy zawiera niewielką ilość witaminy B1 i C, około 10% cukru, do 2% białka i dużą ilość składników mineralnych, co czyni go mocno zasadotwórczym i potęguje właściwości lecznicze buraka. Ze względu na swoje właściwości zasadotwórcze burak ćwikłowy jest doskonałym dodatkiem do posiłków zakwaszających przewód pokarmowy, głównie do mięsa.

Burak ćwikłowy - uprawa i wymagania

Uprawa buraka ćwikłowego najlepiej udaje się na glebach zasobnych w składniki pokarmowe i wodę. Warzywo to nie znosi nadmiernego zakwaszenia podłoża. Gleba przeznaczona pod uprawę buraka ćwikłowego powinna mieć odczyn zbliżony do obojętnego (pH 6,0 - 7,0). Należy unikać uprawy buraków w miejscach zacienionych (szczególnie pod drzewami) oraz w zbytnim zagęszczeniu.

Burak ćwikłowy - wymagania cieplne

Dosyć wysokie są również wymagania cieplne tego warzywa - nasiona buraka ćwikłowego kiełkują dopiero w temp. 8°C, a optymalne wschody następują w temp. 11 - 18°C. W okresie wzrostu spadek temp. poniżej 15°C spowoduje wybijanie roślin w pędy kwiatostanowe.

Burak ćwikłowy

Kiedy wysiewać buraki ćwikłowe?

Buraki ćwikłowe na wcześniejszy zbiór uprawia się pod osłonami, takimi jak inspekty, szklarnie i tunele foliowe. W uprawie pod osłonami kłębki buraków możemy wysiewać w terminie od połowy lutego do końca marca, w ilości 8 do 10g/m² w rzędach co 10 cm. Przed siewem kłębki przez 24 godziny moczymy w wodzie. Zbiór na botwinkę będzie możliwy już po około ośmiu tygodniach.

Jak gęsto siać buraki ćwikłowe?

W przypadku uprawy buraka ćwikłowego w odkrytym gruncie, kłębki wysiewamy od połowy kwietnia (na spożycie młodych roślin wraz z liśćmi) do czerwca (na przechowywanie zimowe). Nasiona wysiewamy w rzędach co 20 do 40 cm, na głębokości do 3 cm. Po wytworzeniu 2 do 3 liści konieczne jest wykonanie przerywki (choć od niedawna pojawiły się już odmiany o pojedynczych nasionach, nie wymagające tego zabiegu). Odstępy pomiędzy roślinami powinny wynosić od 6 do 10 cm.

Czym nawozić buraki ćwikłowe?

Burak ćwikłowy wymaga gleb żyznych i zasobnych w składniki odżywcze. W uprawie na działkach i w ogrodach przydomowych najczęściej w uprawie buraka występują braki azotu. Należy jednak pamiętać aby z nawożeniem azotowym nie przesadzać, gdyż burak ćwikłowy ma dużą skłonność do nadmiernego gromadzenia azotanów w korzeniach spichrzowych. Gromadzi ich od 3-5 razy więcej niż np. marchew!

Do nawożenia buraka ćwikłowego najlepiej wykorzystać kompost lub przekompostowany obornik. Zalecana dawka to około 3 kg na 10 m² grządki. Można też użyć granulowany obornik dostępny w sklepach ogrodniczych, pamiętając jednak, że w tym przypadku dawkowanie jest znacznie mniejsze. Obornik najlepiej zastosować jesienią w roku poprzedzającym uprawę.

Ważnym makroelementem w uprawie buraka ćwikłowego jest potas. Odpowiednią dawkę potasu zazwyczaj dostarcza się wraz z w/w nawozami organicznymi. Dodatkowe nawożenie potasowe może być konieczne wiosną, głównie ze względu na łatwe wymywanie tego pierwiastka z gleby. Objawem niedoboru potasu na buraku są nekrotyczne zmiany występujące na brzegach starszych liści, obejmujące stopniowo całą blaszkę liściową. Przydatny wówczas okaże się popiół drzewny, który jest wyjątkowo bogaty w związki potasu.

Należy pamiętać także o nawożeniu fosforowym. Ten pierwiastek w uprawach ogrodowych możemy łatwo uzupełnić stosując naturalne nawozy oparte o mączki kostne.

W praktyce w amatorskiej uprawie buraka ćwikłowego, poza jesiennym nawożeniem obornikiem lub kompostem, powinno wystarczyć dodatkowe zasilenie gleby mączką bazaltową, która zawiera szereg cennych dla buraka makro- i mikroelementów.

Mączkę polecam głównie ze względu na wysoką zawartość magnezu (mączka bazaltowa może zawierać od 8 do aż 18% tlenku magnezu) oraz obecność boru. Oba te składniki są bardzo ważne dla buraka, a ich niedobór szybko prowadzi do pogorszenia kondycji roślin. Niedobór magnezu objawia się początkowo żółtym zabarwieniem liści, przy zachowaniu zielonej barwy nerwów. W późniejszej fazie tkanka zamiera, a liście stają się postrzępione na brzegach. Konsekwencją niedoboru boru są choroby fizjologiczne buraka, takie jak: zgorzel liści sercowych oraz zgnilizna korzeni.

W okresie silnego wzrostu, buraki ćwikłowe zasila się pogłównie nawozem azotowym.

Jak długo rosną buraki?

Okres wegetacji buraków ćwikłowych uprawianych w gruncie wynosi 60-130 dni. W praktyce więc możemy powiedzieć, że buraki rosną przez 2-4 miesiące. Okres ten zależy od warunków uprawy oraz odmiany:

• najszybciej, bo już po 60-70 dniach, zbierzemy dorodne korzenie spichrzowe z odmian wczesnych buraka ćwikłowego, takich jak: Roy F1 czy Napoleon,
• najdłużej, bo aż 120-130 dni, będziemy musieli poczekać na korzenie wybitnie późnych odmian buraka ćwikłowego, takich jak np. Patryk.

Oczywiście powyżej podałem skrajne przykłady. Zdecydowana większość cenionych odmian buraka ćwikłowego osiąga dojrzałość zbiorczą w ciągu 90-110 dni.

Dobre sąsiedztwo dla buraka ćwikłowego

Dobrym sąsiedztwem dla buraka ćwikłowego są: cebula zwyczajna, kalarepa, fasola szparagowa, sałata, koper ogrodowy, rzodkiewka, seler i ogórki. Źle na uprawę buraka wpłynie natomiast towarzystwo fasoli tycznej, ziemniaków, czosnku i szpinaku.

• Co sadzić obok buraków? Jakie kwiaty, warzywa i zioła
• Dobre sąsiedztwo roślin i warzyw
• Chwościk buraka - objawy, zwalczanie, czym pryskać
• Szkodniki buraka ćwikłowego. Co zjada buraki?

Przedplon dla buraka ćwikłowego

W roku uprawy jako przedplon dla buraka ćwikłowego możemy zastosować rzodkiewkę, sałatę lub kalarepę.

Burak ćwikłowy - odmiany

Odmiany buraków ćwikłowych różnią się kształtem korzeni oraz przydatnością do różnego wykorzystania plonu. Do uprawy na działce warto wybierać odmiany polskie o korzeniach okrągłych (np. Glob F1, Czerwona Kula, Nochowski) lub o korzeniach wydłużonych (np. Opolski, Rywal). Wymienione odmiany buraka ćwikłowego są plenne, mają intensywnie wybarwiony miąższ, nadają się zarówno do bezpośredniego spożycia jak i do przechowywania.

Jeżeli chcesz uniknąć konieczności przerywania kłębków, polecamy odmianę buraka Patryk, będącą pierwszą wyhodowaną w Polsce odmianą o wysokiej jednonasienności kłębków. Odmiana ta tworzy korzenie kulistospłaszczone z nieznacznie zarysowanymi pierścieniami, o delikatnym i smacznym miąższu barwy purpurowo-czerwonej. Burak ćwikłowy Patryk nadaje się zarówno do bezpośredniego spożycia jak i na przechowywanie.

Po najwyższej jakości nasiona buraków zapraszamy do sklepu naszego poradnika. Wyszukaliśmy dla naszych Czytelników odmiany najlepsze do uprawy amatorskiej w ogródkach i na działkach.

Przeczytaj również:

• Choroby buraka ćwikłowego. Dlaczego buraki nie rosną, są gorzkie lub białe w środku, mają plamy na liściach?
• Siew warzyw do gruntu
• Przechowywanie warzyw przez zimę
• Cebula szalotka - uprawa, zastosowanie

Opracowano na podstawie: C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza SA, Warszawa 1994, s. 352; J. Borowiak, Burak ćwikłowy, Działkowiec, nr 2/98, s. 39; oraz materiałów reklamowych producentów odmian polskich.