Choroby drzew owocowych - opisy, zdjęcia, zwalczanie, opryski

Choroby drzew owocowych mogą być powodowane przez grzyby, bakterie i wirusy. Czasem przyczynami chorób mogą być również czynniki nieinfekcyjne, takie jak niedobory makro- i mikroelementów, czy niekorzystne warunki uprawy. Typowymi objawami chorób są przebarwienia, zniekształcenia i więdnięcie roślin. Zobacz zdjęcia i opisy chorób drzew owocowych i poznaj metody ich zwalczania.

Choroby drzew owocowych - rdza gruszy
Choroby drzew owocowych - rdza gruszy

Powodzenie w walce z chorobami drzew owocowych zależy od właściwego zidentyfikowania z jaką chorobą mamy do czynienia i wybrania odpowiedniej metody leczenia roślin, ograniczając do minimum stosowanie środków chemicznych. Szczególnie, jeżeli chcemy aby nasze ogrody przydomowe i działkowe były źródłem zdrowej żywności, wolnej od pestycydów

Warto także nauczyć się rozpoznawać szkodniki roślin sadowniczych i odróżniać efekty ich bytowania od objawów chorób.

Terminarz oprysków drzew owocowych na działceTerminarz oprysków drzew owocowych na działce
Odpowiednio wykonywane opryski drzew owocowych są gwarancją uzyskania zdrowych i smacznych owoców. Pobierz terminarz oprysków drzew owocowych na działce w postaci praktycznej tabeli, dzięki której z łatwością dobierzesz preparat i termin oprysku na Twoje drzewka. Więcej...

Choroby drzew owocowych - zapobieganie

Przede wszystkim należy jednak podejmować działania profilaktyczne, zapobiegające rozprzestrzenianiu się chorób drzew, takie jak:

  • eliminowanie źródła choroby znajdującego się w koronie drzewa poprzez wycinanie porażonych pędów jeszcze we wczesnym stadium porażenia, a także regularne prześwietlające cięcie drzew owocowych, dzięki któremu korony lepiej "oddychają" i zmniejsza się ryzyko rozprzestrzeniania chorób grzybowych,
  • zabezpieczanie ran drzew bezpośrednio po cięciu pastami ochronnymi (np. Funabenem czy Dendromalem), zabieg ten przyspiesza zabliźnianie się ran i dzięki temu ogranicza rozprzestrzenianie chorób zgorzelowych kory oraz raka bakteryjnego drzew owocowych,
  • usuwanie źródeł infekcji pierwotnej jakimi są zmumifikowane owoce pozostawione na drzewach oraz opadłę z zarażonych drzew liście, dzięki temu wiosną nie będą stanowiły one źródła zakażenia (opryskiwanie liści 5% roztworem mocznika przyspiesza ich rozkład),
  • po wystąpieniu objawów choroby drzew owocowych na pniach i grubych konarach, wycinanie porażonej tkanki korowej aż do drewna i zabezpieczanie powstałych ran pastami ochronnymi, a także zabezpieczanie ran na pędach powstałych po gradobiciu, poprzez opryskiwanieo drzew fungicydami o działaniu układowym,
  • unikanie przenoszenia patogenów na narzędziach do cięcia drzew i krzewów (narzędzia dezynfekujemy w roztworach 70% alkoholu lub 10% podchlorynu sodu),
  • w razie konieczności usuwanie silnie porażonych drzew.

Choroby drzew owocowych - opisy, zdjęcia, opryski, zwalczanie

Poniżej przedstawione są opisy poszczególnych chorób drzew owocowych, najczęściej występujących w naszych sadach, wraz ze wskazówkami jak wykonywać opryski i zwalczanie chorób drzew owocowych.

Antraknoza orzecha włoskiego

choroby drzew owocowych - antraknoza orzecha włoskiego

Objawy: na porażonych pędach pojawiają się duże, żółte plamy, które z czasem brunatnieją, powiększają się i zlewają, obejmując znaczną część powierzchni liścia, na owocach i pędach plamy mają barwę brunatnoszarą i są lekko zagłębione,
Przyczyna: zakażenie wywołuje grzyb atakujący liście, owoce i niezdrewniałe pędy, szczególne zagrożenie dla drzew orzechowych choroba stanowi w latach o obfitych opadach,
Zwalczanie: porażone części roślin wycinamy i palimy, na początku maja przeprowadzamy oprysk preparatem Miedzian 50 WP, jeżeli pogoda jest bardzo deszczowa może być konieczne powtórzenie oprysku,

Brudna plamistość jabłek i gruszek

brudna plamistość jabłekObjawy: w okresie poprzedzającym zbiory na owocach występują ciemnoszare plamy,
Przyczyna: choroba grzybowa występująca głównie na drzewach zaniedbanych,
Atakowane rośliny: jabłonie, grusze,
Zwalczanie: odpowiednie cięcie jabłoni i grusz, przewietrzające korony drzew, w uprawie amatorskiej na działkach opryskiwanie wyciągami roślinnymi ze skrzypu i rumianku, zwalczanie chemiczne nie jest konieczne, jeżeli zwalcza się inne grzybowe choroby drzew owocowych,

Brunatna zgnilizna

owoce śliwy porażone brunatną zgnilizną drzew pestkowychObjawy: brunatnienie i zamieranie kwiatów, zamieranie krótkopędów, owoce pokryte gnilnymi, brunatnymi plamami i skupieniami zarodników,
Przyczyna: wiosną źródłem zakażenia są zarodniki zimujące na pędach i zmumifikowanych owocach, grzyb wytwarza w ciągu okresu wegetacji kilka pokoleń zarodników,
Atakowane rośliny: jabłonie, śliwy, czereśnie, brzoskwinie, morele,
Zwalczanie: usuwanie porażonych owoców i pędów, zwalczać owady uszkadzające skórkę owoców, wiśnie i czereśnie opryskujemy na początku kwitnienia wyciągiem z krwawnika lub odwarem ze skrzypu polnego, lub preparatami Score 250 EC, Topsin M 500 SC, Kaptan Plus 71.5 WP, zwalczanie u śliwy - przed kwitnieniem opryskujemy Miedzianem lub Topsinem. W razie długotrwałych opadów opryski należy powtórzyć na przełomie maja i czerwca oraz na cztery tygodnie przed zbiorem owoców,

Brunatna zgnilizna drzew pestkowych - zwalczanie, środki ochronyBrunatna zgnilizna drzew pestkowych - zwalczanie, środki ochrony
Brunatna zgnilizna drzew pestkowych jest groźną chorobą, powodującą gnicie owoców na drzewie. W wyniku infekcji owoce pokrywają się gnilnymi, brunatnymi plamami i szarymi brodawkami. Choroba ta poraża wiśnie, czereśnie i śliwy, a także brzoskwinie i morele. Zobacz jak chronić drzewa owocowe przed brunatną zgnilizną. Więcej...

Czerwona gruzełkowatość

czerwona gruzełkowatośćObjawy: na obumierających gałęziach pojawiają się czerwonawe pęcherzyki, wielkości główki od szpilki
Przyczyna: choroba grzybowa, szybko rozprzestrzenia się na roślinach źle pielęgnowanych, zarodniki grzyba poprzez uszkodzoną korę przedostają się do tkanek rośliny, w których rozwijają się strzępki grzybni, wydzielają one trucizny powodujące obumieranie gałęzi,
Atakowane rośliny: drzewa owocowe, krzewy porzeczek i agrestu, również krzewy ozdobne,
Zwalczanie: nie można zwalczyć chemicznie, chore części rośliny należy wyciąć - uschnięte gałęzie należy wycinać w miejscach, gdzie drewno jest zdrowe, rany po cięciu posmarować środkiem zapobiegającym wyciekaniu soków, wycięte gałęzie natychmiast usunąć, najlepiej spalić,

Drobna plamistość liści

choroby drzew owocowych - drobna plamistość wiśniObjawy: liście pokryte drobnymi, brunatno-czerwonymi plamami,
Przyczyna: choroba grzybowa,
Atakowane rośliny: jabłonie, wiśnie, czereśnie,
Zwalczanie: systematycznie usuwać opadłe liście, wiśnie i czereśnie opryskiwać po kwitnieniu środkami Syllit 65 WP, Score 250 EC, Topsin M 500 SC, nalezy wykonać 2 lub 3 zabiegi co 14 dni, szczególnie gdy panuje wilgotna pogoda.

Drobna plamistość liści drzew pestkowych - objawy, zwalczanie, opryskiDrobna plamistość liści drzew pestkowych - objawy, zwalczanie, opryski
Drobna plamistość liści drzew pestkowych to najpowszechniejsza i najgroźniejsza choroba wiśni i czereśni. Choroba powoduje często przedwczesne zrzucanie liści przez wiśnie, jeszcze przed zbiorem owoców. Zobacz jak zwalczać drobną plamistość drzew pestkowych, które preparaty są polecane i kiedy wykonywać opryski, aby działały skutecznie. Więcej...

Dziurkowatość liści drzew pestkowych

dziurkowatość liściObjawy: na liściach pojawiają się drobne plamki, z reguły barwy brunatnej, z czasem w miejscach plam tkanka zamiera i wykrusza się, przy silnym porażeniu mogą zamierać całe liście,
Przyczyna: grzyby zimujące na powierzchni pędów, najczęściej Clasterosporium carpophilum,
Atakowane rośliny: czereśnie, wiśnie, brzoskwinie, nektaryny, śliwy,
Zwalczanie: zapewnienie roślinom dobrych warunków wzrostu, w fazie nabrzmiewania pąków opryskiwać fungicydami miedziowymi (Miedzian 50 WP),

Kędzierzawość liści

kędzierzawość liści brzoskwini

Objawy: liście silnie pofałdowane, ulegają przebarwieniu na kolor żółty i czerwono-karminowy, na ich powierzchni delikatny, szaro-biały nalot grzyba, z czasem opadają, drzewa dają owoce ale są osłabione i mają słabszą mrozoodporność,
Przyczyna: Taphrina deformans - grzyb zimujący na łuskach pąków,
Atakowane rośliny: brzoskwinie i nektaryny,
Zwalczanie: usuwanie porażonych liści, wycinanie porażonych pędów, przed rozpoczęciem wegetacji (gdy temperatura powietrza przekroczy +6°C) przeprowadzić oprysk preparatem Syllit 65 WP (0,5%), natomiast jesienią (po opadnięciu liści) opryskujemy preparatem Miedzian 50 wP (1%), ważne jest dokładne pokrycie cieczą grzybobójczą całych drzew - zarówno wierzchołków pędów i spękań kory na pniu,

Kędzierzawość liści brzoskwini - zwalczanie ekologiczne i opryskiKędzierzawość liści brzoskwini - zwalczanie ekologiczne i opryski
Kędzierzawość liści brzoskwini to jedna z najgroźniejszych chorób brzoskwiń i niestety bardzo powszechna. Bezwzględnie konieczne jest zwalczanie kędzierzawości liści. Jednak zanim sięgniemy po opryski, warto dowiedzieć się z czym objawy kędzierzawości mogą być mylone (o tym prawie nikt nie mówi!), jaki jest najlepszy termin oprysku, które środki ochrony roślin są naprawdę skuteczne. Więcej...

Mączniak

Objawy: na skórce owoców pojawiają się biało-szare plamy grzyba, zmieniające barwę na brązową, na liściach biały, puszysty nalot, liście mogą przebarwiać się na czerwono, zwykle żółkną i przedwcześnie opadają,
Przyczyna: grzyby, których zarodniki roznoszone są przez wiatr i krople deszczu,
Atakowane rośliny: mączniak może atakować większość roślin owocowych, często występuje na brzoskwiniach, jabłoniach, winogronach i agreście,
Zwalczanie: unikać uprawy wrażliwych gatunków, w uprawie amatorskiej zaleca się jedynie wycinanie porażonych pędów w czasie zimowego cięcia i w sezonie wegetacyjnym, przy bardzo dużym nasileniu objawów chorobowych można użyć fungicydów takich jak Nimrod 25 WP, Siarkol Extra 80 WP, opryski należy rozpocząć w fazie różowego pąka, w razie konieczności, zwłaszcza jeżeli nie były wycinane chore pędy, kolejne zabiegi wykonuje się w czasie kwitnienia i po kwitnieniu, aż do końca czerwca,

Miotlastość jabłoni

miolastość jabłoniObjawy: nadmierne wybijanie pędów bocznych z pąków śpiących (tzw. miotły), porażone drzewa mają powiększone przylistki, oraz zniekształcone kwiaty, owoce drobnieją i mają wydłużoną szypułkę, wzrost drzew zostaje zahamowany,
Przyczyna: mykoplazmy przenoszone w czasie okulizacji i szczepienia drzew owocowych, a także przez niektóre owady wraz z sokiem chorych roślin,
Atakowane rośliny: jabłonie,
Zwalczanie: upewnić się, że kupowany materiał szkółkarski pochodzi ze sprawdzonego źródła i jest zdrowy, zwalczać owady przenoszące mykoplazmy (skoczki),

Mozaika jabłoni

Objawy: na liściach powstają żółte, mozaikowate plamy, z czasem tkanka w miejscu plam zamiera i liście opadają, wzrost drzew zahamowany, owoce drobne, plon zmniejszony,
Przyczyna: wirus przenoszony podczas szczepienia i okulizacji,
Atakowane rośliny: jabłonie,
Zwalczanie: wysadzanie tylko zdrowego materiału szkółkarskiego, wolnego od wirusów,

Parch gruszy i parch jabłoni

grusza porażona przez parchaObjawy: na liściach, owocach i młodej korze gruszy powstają brązowo-czarne plamy, na jabłoniach plamy barwy oliwkowej, chore owoce są drobne i zniekształcone, w miejscu powstania plam pękają, porażone owoce nie nadają się do spożycia,
Przyczyna: grzyby atakujące wszystkie części roślin, ich rozprzestrzenianiu się sprzyja wilgoć, mogą zimować na zainfekowanych liściach i pędach,
Atakowane rośliny: grusze, jabłonie,
Zwalczanie: usuwać porażone części roślin (opadłe i nie zgrabione liście mogą być przyczyną zakażenia w przyszłym sezonie), w momencie ukazywania się pierwszych liści opryskać preparatami Miedzian 50 WP, Syllit 65 WP, Kaptan 50 WP, Score 250 EC, następnie w okresie kwitnienia - preparatami Zato 50 WG, Delan 700 WG, Kaptan 50 WP, może zaistnieć konieczność wykarczowania silnie porażonych drzew, sadzić odmiany odporne.

parch jabłoniParch jabłoni - objawy, opryski, zapobieganie, zwalczanie
Parch jabłoni to jedna z najczęstszych i najstarszych chorób jabłoni uprawianych w naszym kraju. Powoduje liczne uszkodzenia, w tym korkowacenie skórki na jabłkach. Objawy choroby pojawiają się co roku i konieczne jest regularne zwalczanie parcha. Zobacz jak pokonać tę chorobę jabłoni, jakie opryski są skuteczne przeciw parchowi oraz czy można uniknąć chemii i pokonać parcha metodami naturalnymi. Więcej...

Rak bakteryjny drzew owocowych

rak bakteryjny drzew owocowych, poranione gałęzie i zamierające kwiaty czereśniObjawy: wiosną zarażone kwiaty i krótkopędy brunatnieją i zamierają, na pędach wokół pąków pojawiają się nekrotyczne plamy, kora pęka, powstają zgrubiałe rany z wyciekami, pędy obumierają,
wycieki z porażonego pnia brzoskwini Przyczyna: choroba bakteryjna,
Atakowane rośliny: głównie czereśnie, wiśnie, morele i brzoskwinie, ale może atakować też inne drzewa owocowe,
Zwalczanie: porażone pędy wycinamy poniżej miejsca zakażenia, powstałe rany zabezpieczamy Funabenem, zagrożone drzewa opryskujemy preparatami miedziowymi (np. Miedzian 50 WP) w okresach: nabrzmiewania pąków, kwitnienia oraz opadania liści,

Rak bakteryjny drzew owocowych - objawy, zwalczanieRak bakteryjny drzew owocowych - objawy, zwalczanie
Rak bakteryjny drzew owocowych jest chorobą atakującą wiele gatunków drzew owocowych, a objawy raka bakteryjnego mogą występować na wielu organach drzew, za najbardziej charakterystyczne uznaje się jednak wycieki gumowatej substancji spod pęknięć na korze. Zobacz czy takie drzewa można jeszcze uratować i jak wygląda zwalczanie raka bakteryjnego drzew owocowych. Więcej...

Rdza gruszy

rdza gruszy

Objawy: na liściach gruszy pojawiają się jaskrawoczerwone plamy, w tych miejscach liście grubieją i sztywnieją, na wierzchniej stronie przebarwień widoczne czarne wzniesienia, w okresie letnim na dolnej stronie liści formują się żółte skupienia zarodników grzyba, liście przedwcześnie opadają z drzew,
Przyczyna: choroba grzybowa,
Atakowane rośliny: grusze,
Zwalczanie: pośrednim żywicielem patogenu jest jałowiec sabiński, dlatego też warto zadbać aby w pobliżu sadu nie sadzić jałowców, chore jałowce należy wycinać, do oprysków gruszy przeciw rdzy stosujemy te same fungicydy co w przypadku parcha,

rdza gruszyRdza gruszy - zwalczanie, opryski, zapobieganie
Rdza gruszy jest chorobą coraz częściej atakującą grusze. Uszkadza głównie liście grusz ale może też porażać owoce. W przypadku corocznego pojawiania się rdzy gruszy w naszym ogrodzie należy podjąć działania mające na celu zwalczanie rdzy gruszy. Zobacz jak wygląda zapobieganie tej chorobie oraz jakie opryski przeciwko rdzy gruszy należy wykonać, aby zminimalizować straty powodowane przez tę chorobę gruszy. Więcej...

Rdza śliwy

Objawy: liście żółkną i przedwcześnie opadają, na spodniej stronie liści są widoczne skupiska zarodników, latem przybierające barwę rdzawą, a jesienią - czarną,
Przyczyna: grzyby, których zarodniki rozprzestrzeniają się z deszczami i wiatrami, mogą zimować w szczątkach roślinnych,
Atakowane rośliny: śliwy,
Zwalczanie: drugim żywicielem patogenu jest zawilec żółty, dlatego też należy usuwać z sąsiedztwa śliw porażone zawilce, w momencie wystąpienia pierwszych objawów opryskiwać w 10 do 14 dniowych odstępach preparatami Baycor 25 WP, Dithane 75 WG, Topsin M 70 WP,

Szarka śliw

liście śliwy porażone przez szarkęObjawy: żółte przebarwienia na liściach, w kształcie pierścieni i smug, zielone owoce pokryte ciemnofioletowymi plamami, w miarę dojrzewania owoców plamy ciemnieją i pojawiają się bruzdy, miąższ w okolicach plam jest czerwony i kwaśny, brunatnoczerwone plamy również na pestkach, porażone owoce przedwcześnie dojrzewają i opadają,
Przyczyna: wirus przenoszony w czasie okulizacji i szczepienia, a także przez mszyce,
Atakowane rośliny: śliwy, brzoskwinie, morele,
Zwalczanie: wycinać porażone, dziko rosnące śliwy, zwalczać żerujące mszyce, zrazy do uszlachetniania drzew pobierać tylko z kwalifikowanych mateczników,

Torbiel śliwy

torbiel śliwyObjawy: owoce są workowato wydłużone i pomarszczone, barwy jasnozielonej, zwykle bez pestek, z czasem na zniekształconych owocach pojawia się szarawy nalot,
Przyczyna: chorobę powoduje grzyb, którego zarodniki atakują kwiaty drzew, tu rozwijają się i przenikają do zawiązków owocowych, ze szczególną intensywnością atakuje podczas deszczowej pogody,
Atakowane rośliny: śliwy,
Zwalczanie: na działkach oprysk przeprowadzamy przede wszytkim tuż przed pękaniem pąków preparatem Syllit 65 WP, porażone owoce zbieramy i palimy,

Zaraza ogniowa

choroby drzew owocowych - zaraza ogniowaObjawy: porażone części roślin obumierają i przybierają charakterystyczne czarne zabarwienie, jak gdyby były spalone,
Przyczyna: bakterie wnikające do wnętrza pędów i tam zimujące, wiosną dokonują zakażeń, głównie przez wszelkiego rodzaju uszkodzenia kory, na większe odległości są przenoszone przez owady, ptaki i wiatr, źródłem zakażenia mogą być rosnące w pobliżu głogi, jarzębiny, irgi czy ogniki,
Atakowane rośliny: grusze, jabłonie, pigwy,
Zwalczanie: na dwa tygodnie po kwitnieniu przeprowadzamy lustrację drzew, usuwamy z bezpośredniego sąsiedztwa drzew owocowych dziko rosnące rośliny mogące być źródłem zakażenia, silnie porażone drzewa usuwamy z działki, lżej porażonym wycinamy porażone pędy na 20 cm poniżej miejsca porażenia, w pobliżu sadu nie sadzić głogu, zapobiegawczo można w okresie pękania pąków opryskiwać wyciągiem z liści orzecha włoskiego lub sumaka octowca, jeżeli w poprzednim roku stwierdzono objawy tej choroby drzew owocowych - przeprowadzamy oprysk preparatem Miedzian 50 WP,

Zgnilizna pierścieniowa podstawy pnia

zgnilizna pierścieniowa podstawy pniaObjawy: u podstawy pnia powstają rozległe rany, które w miarę rozwoju choroby obejmują cały jego obwód prowadząc do szybkiego obumierania drzewa, na korze widoczne brunatnofioletowe, zapadające się plamy, kora ulega nekrozie, pęka i odpada, patogen powoduje także zgnilizny owoców,
Przyczyna: Phytophthora cactorum - patogen rozwijający się w glebie, mogący wyrządzać także znaczne szkody w uprawie truskawek, do zakażeń dochodzi najczęściej przez zranienia kory w miejscu szczepienia lub okulizacji
Atakowane rośliny: jabłonie, grusze, drzewa pestkowe, najczęściej zagraża drzewom rosnącym na mokrych i ciężkich glebach,
Zwalczanie: w okresie kwitnienia podstawę pnia i glebę wokół pnia opryskiwać Aliette 80 WP, po około miesiącu zabieg powtórzyć, w rejonach większego nasilenia tej choroby drzew owocowych, należy zwracać uwagę na sadzenie drzewek na podkładkach mało na nią wrażliwych,

Zgorzel kory

zgorzel kory jabłoni

Objawy: na porażonych pędach kora brunatnieje, zapada się, łuszczy i zamiera, brunatne plamy na pędach, pękanie tkanki, widoczne w okresie bezlistnym do zbiorów owoców,
Przyczyna: grzyby Gloeosporium album i G. perennans,
Atakowane rośliny: jabłonie,
Zwalczanie: porażone pędy wycinać poniżej zmian chorobowych, po wiosennym cięciu opryskać preparatem Topsin M 70 WP, rany po cięciu zabezpieczyć preparatem Arbosal PA,

Przeczytaj również:

Ekologiczne opryski drzew owocowychEkologiczne opryski drzew owocowych
Ekologiczne opryski drzew owocowych mają duży wpływ na ilość i jakość plonów jakie zbierzemy w nadchodzącym sezonie wegetacyjnym. Są dobrym pomysłem, jeżeli nie chcemy wprowadzać chemii do ogrodu lub sadu. Bowiem spożywanie ekologicznie uprawianych jabłek, gruszek czy wiśni jest na pewno lepsze i zdrowsze. Oto jakie preparaty można zastosować do ekologicznych oprysków drzew owocowych. Więcej...

wiosenne opryski drzew owocowychWiosenne opryski drzew owocowych
Już na przedwiośniu należy pomyśleć o opryskach drzew owocowych. Niska temperatura, a czasem brak słońca powodują, że rzadko wychodzimy do ogrodu. Tymczasem to właśnie o tej porze roku wykonuje się najważniejsze opryski drzew owocowych, które zapobiegną pojawianiu się chorób i szkodników w okresie wegetacji. Które wiosenne opryski drzew owocowych są najważniejsze i w jaki sposób je wykonać? Więcej...

Jak bezpiecznie stosować środki ochrony roślinJak bezpiecznie stosować środki ochrony roślin
Wiosną wiele osób uzupełnia braki oraz kupuje nowe produkty przeznaczone do chemicznej ochrony roślin przed szkodnikami oraz organizmami chorobotwórczymi. Jednak podczas zakupów należy przestrzegać kilku prostych zasad, by nie paść ofiarą oszustwa lub by nie wydawać pieniędzy na specyfik, który będzie nieprzydatny przy ochronie roślin w naszym ogrodzie. Więcej...

Opracowano na podstawie: C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza SA, Warszawa 1994, s. 550 - 570; K. wiech, Terminarz Ochrony Roślin na 2009r., Działkowiec, Warszawa 2009; M. Grabowski, Choroby drzew owocowych, Plantpress, 1999; M. Grabowski, K. Wiech, Ochrona roślin sadowniczych, Działkowiec - nr specjalny 1/2003, s. 12 - 16; M. Grabowski, Najgroźniejsze choroby roślin sadowniczych, Działkowiec, nr 2/2004, s. 62 - 63; M. Grabowski, Choroby owoców w czasie zbiorów, Działkowiec 10/2003, s. 60 - 61; M. Grabowski, Choroby kory drzew owocowych, Hasło Ogrodnicze, nr 12/2003; Rośliny mają różyczkę, Mój Piękny Ogród, nr 10/99, s. 36; Walka z torbielą śliwy, Mój piękny ogród, nr 5/99, s. 56; Niebezpieczny parch gruszowy, Mój Piękny Ogród, nr 1/99, s. 30; Jak zwalczać kędzierzawość liści brzoskwiń i nektaryn, Mój Piękny Ogród, nr 2/99, s. 38.