Mszyce - zwalczanie w ogrodach

Mszyce stanowią jedną z najliczniejszych i najbardziej zróżnicowanych grup wśród owadów zagrażających naszym roślinom. Należą one do rodziny pluskwiaków i nie są wybredne co do diety. Możemy więc znaleźć mszyce na różnorodnych roślinach, począwszy od drzew, krzewów różnej maści, przez iglaki, rośliny ozdobne, aż po chwasty i kwiaty w naszych mieszkaniach. Warto zatem poznać najlepsze sposoby na zwalczanie mszyc, zarówno te naturalne, które nie zaszkodzą środowisku i owadom pożytecznym, jak i najbardziej skuteczne chemiczne opryski na mszyce.

Mszyce - zwalczanie w ogrodach
Mszyce na roślinach ogrodowych zazwyczaj pojawiają się bardzo licznie, w dużych skupiskach

Mszyce - jak je rozpoznać?

Pospolite mszyce każdemu kojarzą się z małym (ok. 1-2 mm), zielonym i bezskrzydłym owadem, o charakterystycznym wrzecionowatym ciele. Jednak jest to tylko jedna z form, w jakich występują. Ich wygląd może się znacznie różnić w zależności od rodzaju żywiciela, na którym żerują oraz fazy rozwoju.

Podstawową różnicą pomiędzy poszczególnymi rodzajami mszyc jest zabarwienie ciała. Może ono być między innymi: czarne (mszyca burakowa), białe (obiałka korowa), jasnożółte (mszyca różano-trawowa, mszyca malinianka), ciemno seledynowe (mszyca bzowa), pomarańczowe lub różowe (mszyca kwaśnicowa), a nawet granatowe (mszyca porzeczkowa). Niektóre posiadają dodatkowo wzorek na grzbiecie (np. zrostek brzozowy). W zależności od fazy rozwoju są bezskrzydłe lub uskrzydlone.

Większość mszyc wytwarza rozmaite substancje. Najczęściej jest to lepka wydzielina (rosa miodowa, spadź), będąca produktem ubocznym spożywanego pokarmu. Przywabia ona mrówki, dla których jest przysmakiem. W w zamian za ten słodki nektar, mrówki bronią mszyce przed drapieżnikami. Wydzielana przez mszyce spadź sprzyja też niestety występowaniu infekcji grzybowych na roślinach.

zwalczanie mrówek w ogrodzieZwalczanie mrówek w ogrodzie
Zwalczanie mrówek w ogrodzie zazwyczaj nie jest polecane, gdyż owady te pełnią ważną rolę w środowisku. Gdy jednak mrówek w ogrodzie zbyt dużo, gromadnie wędrują po roślinach lub przechodzą do naszych domów, zwalczanie mrówek w ogrodzie staje się koniecznością. Zobacz kiedy zwalczanie mrówek w ogrodzie jest konieczne oraz poznaj najlepsze sposoby na zwalczanie mrówek - od środków naturalnych po preparaty chemiczne. Więcej...

Niektóre mszyce wytwarzają coś na kształt białego, wełniastego puchu np. na igłach czy pędach zaatakowanej rośliny (obiałka korowa, ochojnik świerkowo-modrzewiowy) lub też na korzeniu (bawełnica osikowo-jałowcowa). Pod taką osłoną szkodniki spokojnie żerują w całym okresie wegetacji.

W sprzyjających warunkach mszyce bardzo szybko się rozmnażają, tworzą kolonie, a z czasem migrują na kolejne rośliny. Cykl rozwojowy mszycy jest dość ciekawy. Otóż rozmnaża się ona w dwojaki sposób - zarówno płciowo (osobniki męskie i żeńskie - uskrzydlone) oraz za pomocą dzieworództwa (bez zapłodnienia - tylko nieuskrzydlone samice). Dojrzałość rozrodczą osiąga już po kilku dniach. Owad uskrzydlony może mieć inną barwę niż larwa (np. obiałka korowa - uskrzydlona postać jest czarna, a larwa jest biała).

Mszyce - zwalczanie w ogrodach
Mszyca burakowa na pędzie róży

Pierwsze rozmnażanie, w którym bierze udział samica i samiec, odbywa się pod koniec okresu wegetacyjnego i prowadzi do złożenia jaj zimujących. Zimę przetrwają zwykle tylko jaja zapłodnione i to też nie wszystkie. Jaja są malutkie, ciemne i błyszczące. Mszyca składa je w pobliżu pąków lub innych dogodnych miejscach na roślinie.

Wiosną z jaj rozwijają się larwy i te przez okres wegetacji bardzo intensywnie rozmnażają się przez dzieworództwo. Mogą w tym czasie wydać nawet kilka pokoleń. W pewnym okresie w koloni zaczynają pojawiać się uskrzydlone osobniki męskie i żeńskie, ponownie rozpoczynając rozmnażanie płciowe przed okresem zimowym.

Mszyce - zwalczanie w ogrodach
Mszyca bawełnica korówka pozostawia na pędach atakowanych roślin charakterystyczne białawe kłaczki, przypominające watę

Istnieje jeszcze jedna istotna zależność mszyc od roślin, na których żerują. Część z nich jest jednodomowa, a więc do całego cyklu rozwojowego potrzebują jedynie tej rośliny, na której żerują. Na ogół świadczy o tym jednoczłonowa nazwa polska określająca daną mszycę, chociaż bywają też odstępstwa od tej zasady i może ona również żerować na innych gatunkach, niż wskazuje nazwa. Przykładowo mszyca burakowa żeruje nie tylko na burakach, ale też na wielu innych roślinach, a zimuje na żywicielu pierwotnym którym jest m. in. trzmielina.

Inne to szkodniki dwudomowe, co odzwierciedla ich dwuczłonowa nazwa np. mszyca głogowo-marchwiana. Zimowym żywicielem (pierwotnym) jest dla niej głóg, jednak wiosną bardzo szybko go opuszcza i przenosi się na żywiciela wtórnego, jakim są selerowate (np. marchew) i na nim żeruje przez kilka pokoleń. Następnie pod koniec lata część owadów, uskrzydlonych samic i samców, przenosi się znów na żywiciela pierwotnego, gdzie samice znoszą zapłodnione jaja na okres zimy i zamykają w ten sposób cykl rozwojowy. Rozwojowi tego typu mszyc sprzyja złe sąsiedztwo roślin będących dla tych szkodników żywicielami. Dlatego warto przyjrzeć się dokładnie szkodnikowi, który zagroził naszej roślinie, sprawdzić z jakim rodzajem mszycy mamy do czynienia, a następnie zapoznać się z jej upodobaniami.

Poszukując odpowiedzi, w pierwszej kolejności kierujmy się nazwą rośliny, na której znajdujemy mszyce, a dopiero później szukajmy cech dodatkowych. Do czego nam to posłuży? Otóż wiedząc o tym, jakie rośliny są żywicielami pierwotnymi, możemy je usuwać z bliskiego sąsiedztwa (np. chwasty) lub pamiętać o zastosowaniu we właściwym czasie odpowiedniego preparatu do ochrony na ten właśnie gatunek rośliny żywicielskiej.

Mszyce - zwalczanie w ogrodach
Wyrośla przypominające szyszki, zwane galasami, które możemy często zaobserwować na pędach drzew i krzewów iglastych, to również efekt bytowania mszyc - ochojników

Lista uszkodzeń, zniszczeń czy deformacji, jakie są udziałem mszyc jest dość długa. Zaatakowane rośliny często mają osłabioną odporność na niskie temperatury. Oczywiście wszystkie mszyce wysysają soki z roślin. Osłabiają tym samym wzrost rośliny, uszkadzają jej tkankę. To może prowadzić do powstania nekroz, chloroz czy skorkowaceń, a czasem przenoszone są też wirusy. Niekiedy mszyce tworzą dla siebie schronienia pod postacią różnorodnych galasów na pędach (ochojniki), skręconych spiralnie wyrośli na ogonkach liściowych (przerostek skrętnik), wyrośli na liściach w kształcie czerwonych wypustek (bawełnica wiązowo-turzycowa) lub czerwono zabarwionych wybrzuszeń blaszki liściowej (mszyca porzeczkowo-czyściecowa). Poza tym, że są schronieniem szkodnika, szpecą wygląd rośliny.

Liście, na których żerują mszyce, nierzadko są poskręcane, posiadają odbarwienia, a czasem opadają na ziemię, nawet nie zmieniając barwy. Igły modrzewi oraz świerków żółkną i wyginają się (ochojnik modrzewiowo-świerkowy). Mszyce osłabiają też rozwój pąków, powodują deformację zawiązków owocowych, czasem zamieranie pędów lub pąków. Na słodkiej spadzi, wydzielanej przez mszyce, rozwijają się grzyby sadzakowate, które utrudniają roślinie fotosyntezę.

Z powodu tak licznych szkód wyrządzanych przez mszyce oraz tak licznego ich występowania, należy dbać, by było ich w naszych ogrodach jak najmniej. Zwalczanie mszyc możemy podzielić na dwie grupy: niechemiczne, które polega na zapobieganiu nalotom mszyc i stosowaniu preparatów naturalnych oraz chemiczne, w którym do oprysków wykorzystuje się środki ochrony roślin.

Mszyce - zwalczanie w ogrodach
Charakterystycznie ułożone w rządek czarne kropeczki na igłach sosny to jaja mszycy miodownicy. Zanim z jaj wylęgną się szkodniki, wczesną wiosną roślinę trzeba opryskać preparatem zawierającym olej parafinowy.

Zwalczanie mszyc - metody naturalne

W zwalczaniu niechemicznym, opartym o metody naturalne, możemy posłużyć się gotowymi preparatami naturalnymi, takimi jak kostki Himal (dawny Bioczos BR), mydło potasowe o zapachu czosnku, czy preparat Agricolle (dostępny jako wygodny do użycia spray 750 ml, otrzymany na bazie wyciągu z glonów), a także gnojówkami i wyciągami, które możemy sporządzić sami, z takich roślin jak: pokrzywa, mniszek lekarski, czosnek, krwawnik, wrotycz pospolity.

Sprawdzone przepisy na tego typu preparaty naturalne do samodzielnego przygotowania podajemy w artykule: Gnojówka, wywar, napar - ekologiczne środki ochrony roślin.

Warto wiedzieć!
Do wywarów i wyciągów roślinnych przygotowywanych samodzielnie, w celu poprawy skuteczności oprysków, warto dodawać płynne mydło potasowe w ilości 10-20g na litr lekko podgrzanej wody. Po rozpuszczeniu mydła i ostudzeniu wody, rozcieńczamy w niej preparat roślinny. Mydło potasowe dodane do preparatów roślinnych tworzy błonkę na powierzchniach opryskiwanych roślin, ułatwiając przyleganie i wydłużając działanie ochronne. Jeżeli stosujemy mydło szare w kostce, warto je najpierw zetrzeć na tarce, dzięki czemu szybciej się rozpuści.

Znając upodobania mszyc, możemy zadbać o odpowiednie sąsiedztwo dla naszych roślin. Przykładowo warzywa z grupy selerowatych należy planować jak najdalej od krzewów głogu (rośliny te atakuje dwudomowa mszyca głogowo-marchwiana). Usuwajmy też chwasty, będące żywicielami mszyc, takie jak komosa - uwielbiana przez mszycę burakową. Warto natomiast sadzić rośliny, których mszyce nie lubią, np. czosnek.

Pomocne w ograniczaniu mszyc są również owady, dla których mszyce są atrakcyjnym pokarmem. Nalezą do nich pospolicie występujące biedronki, pryszczarek mszycojad i wiele innych. Aby przywabić owady pożyteczne, starajmy się uwzględnić w naszym ogrodzie jak najwięcej kwiatów miododajnych. Jednak kiedy chcemy polegać na drapieżnych owadach, nie możemy zniszczyć ich opryskiem chemicznym. Wstrzymajmy się z nim więc do czasu, kiedy wszystkie inne środki (oparte na metodach naturalnych) zawiodą.

Domowe sposoby na mszyceDomowe sposoby na mszyce
Naturalne domowe sposoby na mszyce to rozwiązanie dla wszystkich tych osób, które unikają stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Mszyce to uciążliwe i bardzo powszechne szkodniki. Występują w ogrodach ozdobnych, na warzywach, a nawet na kwiatach domowych. Mszyce wysysają soki z roślin, zanieczyszczają je spadzią i przenoszą groźne wirusy. Dlatego ważna jest szybka reakcja i zwalczenie mszyc, gdy tylko się pojawią. Więcej...

Zwalczanie mszyc - opryski

Kiedy już wiemy, że musimy użyć preparatów chemicznych do oprysków na mszyce, postarajmy się o te najmniej toksyczne dla środowiska oraz innych owadów pożytecznych, w tym dla pszczół.

W zwalczaniu mszyc, szczególnie ochojników, możemy zastosować preparaty z aktywną substancją w postaci oleju parafinowego, np. Promanal 60 EC. Zwykle stosuje się je w okresie zimowego spoczynku (niszczenie form zimujących), choć są wyjątki od tej reguły. To na ogół środki bezpieczne dla środowiska, ważne tylko, abyśmy postępowali dokładnie wg zaleceń instrukcji użycia.

Wśród wielu preparatów przeznaczonych do zwalczania mszyc, możemy wymienić także: Karate Zeon 050 CS, Decis 2.5 EC, Mospilan 20 SP, Pirimix nowy AE, Confidor 200 SL.

Prowadząc oprysk na mszyce, pamiętajmy również o żywicielach pierwotnych mszyc dwudomowych. Opryskujmy rośliny żywicielskie wiosną, w odpowiednim dla danej mszycy okresie rozwojowym. Przykładowo - właściwe wiosenne opryski trzmieliny, pomogą nam w opanowaniu mszycy burakowej.

W przypadku ochrony chemicznej, bardzo ważne jest ścisłe stosowanie się do instrukcji użycia. Niewłaściwe stężenia preparatów lub nieodpowiedni termin oprysku, mogą spowodować duże szkody. W ten sposób możemy uszkodzić, a nawet zniszczyć roślinę, spowodować zatrucia pszczół, skażenie wody oraz własne kłopoty zdrowotne (zatrucie, alergia). Dlatego po chemię, szczególnie w ogródkach przydomowych oraz na balkonach i tarasach, sięgajmy tylko w ostateczności.

Katarzyna Józefowicz

Przeczytaj również:

Domowe sposoby na mrówki w ogrodzieDomowe sposoby na mrówki w ogrodzie
Domowe sposoby na mrówki w ogrodzie to proste i szybkie metody na skuteczne pozbycie się mrówek z naszego trawnika czy roślin. Domowe środki walki z mrówkami są łatwo dostępne, ekologiczne i nie powodują dużych strat w naszym portfelu - pozwalają wykorzystać to co mamy pod ręką, np. w kuchni. Poznaj najbardziej skuteczne domowe sposoby na mrówki w ogrodzie, które każdy może z powodzeniem zastosować! Więcej...

Szkodniki na tujach - misecznik tujowiec i miodownica cyprysikowa
Problemy w uprawie tui najczęściej wynikają z niewłaściwej pielęgnacji tych roślin lub ataku choroby o podłożu grzybowym. Szkodniki na tujach pojawiają się znacznie rzadziej. Najgroźniejszym z nich jest miecznik tujowiec, który potrafi zniszczyć całą roślinę. Czasem na tujach pojawia się też mszyca - miodownica cyprysikowa. Zobacz jak rozpoznać te szkodniki oraz jak je zwalczać. Więcej...

Sposoby na osy i szerszenie
Bzz! Bzzz! Bzzzzzz... Osa? Szerszeń? Nie czekaj do lata! Mimo, że to sezon letni jest czasem ich wzmożonych ataków, to pierwszy, potajemny, następuje już w maju. Chcąc uniknąć piekącego bólu i opuchlizny użądlonego miejsca na ciele należy zacząć działać już teraz. Atak majowy os i szerszeni polega na poszukiwaniu dogodnych miejsc do osiedlania się - najczęściej są to dachy budynków mieszkalnych, szopy oraz altanki. Więcej...

Autorami fotografii są: Piotrek_ns (fot. 1 - mszyce na róży), Katarzyna Józefowicz (fot. 2 - mszyca burakowa), Abrahami (fot. 3 - bawełnica korówka, plik pochodzi ze zbiorów WIKIMEDIA COMMONS), Aleksandra Dziugan-Smoleń (fot. 4 i 5 - galasy tworzone przez ochojniki oraz jaja miodownicy).