Kukurydza - wartości odżywcze, uprawa na działce, odmiany
Uprawa kukurydzy na działce nie jest zbyt popularna. Jeżeli jednak znajdziemy odpowiednio dużo miejsca, warto się nią zainteresować z racji na wartości odżywcze kukurydzy oraz stosunkowo niewielkie wymagania. Do wyboru jest kukurydza cukrowa, której kolby można jeść surowe lub gotowane oraz kukurydza pękająca, która nadaje się na popcorn. Oto najlepsze odmiany kukurydzy do uprawy na działce i wszystko co trzeba wiedzieć o uprawie tego warzywa!
Dojrzałe kolby kukurydzy
Fot. depositphotos
Jak rośnie kukurydza?
Kukurydza cukrowa (Zea mays Saccharata) rośnie bardzo szybko. Niektóre odmiany kukurydzy w ciągu jednego roku uprawy są w stanie osiągnąć do 3 m wysokości, dzięki czemu mogą stworzyć szpaler stanowiący doskonałą osłonę przeciwwiatrową dla grządek z warzywami ciepłolubnymi, takimi jak np. ogórki. To kolejny argument aby wysiać choć jeden rządek kukurydzy na działce :-)
Kukurydza jest rośliną znaną już starożytnym cywilizacjom Ameryki Środkowej i Północnej, a obecnie uprawianą w wielu rejonach świata. Ta jednoroczna roślina tworzy pojedynczą, grubą i segmentowaną łodygę, która osiąga od 1 do 3 metrów wysokości (w zależności od warunków uprawy i odmiany). Z węzłów na łodydze wyrastają długie, szerokie, wstęgowate liście barwy zielonej.
Kukurydza tworzy kwiaty męskie i żeńskie. Kwiatostan męski (tzw. wiecha), produkujący duże ilości pyłku, wyrasta na szczycie pędu. Niżej, w kątach liści, wyrastają kwiatostany żeńskie (tzw. kolby). Kolby okryte są liśćmi pochwowymi, z których wystają długie znamiona (tzw. "włosy"), wychwytujące pyłek.
Jadalną częścią kukurydzy są kolby, a dokładniej pokrywające je ziarna, które mogą być białe, żółte lub pomarańczowe. Istnieją też odmiany kukurydzy o nasionach czerwonych, a nawet fioletowych.
Dojrzewająca kukurydza
Fot. pixabay
Całkowity okres wegetacyjny kukurydzy, liczony od siewu do zbioru dojrzałych kolb, trwa zazwyczaj od 90 do 120 dni. Termin ten zależy od odmiany oraz warunków pogodowych.
Kukurydza - wartości odżywcze
Kukurydza jest bardzo zdrowa. Jedna kolba słodkiej, gotowanej kukurydzy dostarcza niespełna 90 kcal, dużo zaś błonnika pokarmowego i potasu. Jest cennym źródłem selenu, witaminy E, beta-karotenu, może być stosowana w diecie bezglutenowej.
Szczegółowo podstawowe wartości odżywcze kukurydzy przedstawia tabela.
Źródło: USDA
Wartości odżywcze kukurydzy są cenione na niemal całym świecie. Niestety warzywo to ma też złą sławę, gdyż jest kojarzone z bardzo niezdrowym syropem glukozowo-fruktozowym, produkowanym właśnie z kukurydzy, a także z uprawami GMO (duża część światowych upraw kukurydzy to właśnie uprawy GMO). Uprawa kukurydzy na własnej działce da mam zatem pewność, że uzyskujemy rośliny w pełni naturalne.
W ogrodach działkowych uprawiać możemy kukurydzę cukrową, której kolby spożywamy na surowo lub po ugotowaniu, oraz kukurydzę pękającą, z której można robić popularny popcorn.
Uprawa kukurydzy na działce
Kukurydza jest łatwa w uprawie, nie toleruje jednak przymrozków. Kukurydzę możemy uprawiać z siewu wprost na grządkę lub z rozsady. Warzywo to wymaga gleby próchniczej, ciepłej, przepuszczalnej, o pH od 6,0 do 6,5. Na glebach słabszych na około dwa tygodnie przed siewem warto zastosować nawóz mineralny (może być to np. Azofoska lub Fructus).
Kiedy siać kukurydzę do gruntu?
Wysiew nasion kukurydzy cukrowej do gruntu możemy przeprowadzać przez cały maj. Kukurydzę pękającą należy wysiać jak najwcześniej, tj. w pierwszej połowie maja. Nasiona umieszczamy w glebie na głębokości około 4 cm. Aby zapewnić dobre zapylenie i pełne kolby najlepiej sadzić kukurydzę w blokach po kilkanaście w rozstawie około 30 cm.
Odmiana kukurydzy o czerwonych ziarnach
Fot. pixabay
Kiedy siać kukurydzę na rozsadę?
Jeżeli mieszkamy na obszarach, gdzie wiosna przychodzi późno, a zależy nam na wczesnych plonach, możemy uprawiać kukurydzę z rozsady. Kukurydzę na rozsadę sieje się pod koniec kwietnia lub na początku maja najlepiej do wielodoniczek. Do gruntu rozsadę kukurydzy wysadzamy po upływie 3 do 4 tygodni, gdy minie ryzyko przymrozków (od drugiej połowy maja).
Jak gęsto sadzić kukurydzę?
W amatorskiej uprawie kukurydzy gęstość sadzenia tej rośliny jest nieco inna niż w przypadku produkcyjnych upraw rolniczych. W zależności od wzrostu danej odmiany przyjmuje się, że w ogródku najlepiej sadzić od 7 do 9 roślin kukurydzy na 1 m². W rzędzie rośliny sadzimy w odległościach 20-30 cm, zaś między rzędami warto pozostawić od 60 do 75 cm odstępu.
Młode rośliny kukurydzy rosnące na grządce
Fot. pixabay
Co sadzić obok kukurydzy?
Najczęściej polecanym towarzystwem dla kukurydzy są fasola i dynia. Jest to tzw. połączenie „trzech sióstr”:
- Kukurydza, której pędy mogą sięgać do 3 metrów wysokości, stanowi doskonałą podporę dla fasoli. Innymi słowy - łodygi kukurydzy to takie naturalne tyczki dla fasoli;
- Na korzeniach fasoli rozwijają się natomiast bakterie brodawkowate, które wiążą azot z powietrza i wzbogacają nim glebę. Tym samym fasola dostarcza azotu niezbędnego do wzrostu kukurydzy i dyni;
- Z kolei występująca w tym połączeniu dynia osłania glebę utrudniając wyrastanie chwastów i zatrzymując wilgoć.
Na podobnej zasadzie obok kukurydzy można sadzić groch (zamiast fasoli) oraz cukinię (zamiast dyni).
Szpalery z kukurydzy są też polecane jako osłona dla ciepłolubnych ogórków, które dodatkowo kukurydza może nieco ocienić przed palącym słońcem. Obok kukurydzy dobrze rosną także warzywa psiankowate, takie jak pomidory oraz ziemniaki.
Kukurydza - podlewanie
Ważnym zabiegiem w uprawie kukurydzy jest jej podlewanie. Przede wszystkim podczas podlewania kukurydzy wodę należy lać bezpośrednio na ziemię, tak aby nie moczyć łodyg i liści rośliny. W uprawach na większą skalę montuje się nawadnianie kropelkowe, które w oszczędny sposób dostarcza wodę bezpośrednio do ziemi.
Co ciekawe, obfite podlewanie kukurydzy w początkowym okresie jej wzrostu może przynieść więcej szkód niż korzyści. Dlatego po wysadzeniu rozsady i obfitym jej podlaniu, zaprzestań podlewania na co najmniej 2-3 tygodnie, a potem dawkuj wodę ostrożnie w zależności od warunków atmosferycznych. Podlewanie kukurydzy jest koniecznie głównie w przypadku suchej i gorącej pogody, a największe zapotrzebowanie na wodę występuje w okresie kwitnienia i dorastania kolb.
Kukurydza - nawożenie
Kukurydza, jako warzywo o szybkim wzroście, jest rośliną o dużym zapotrzebowaniu na składniki odżywcze. Z gleby pobiera najwięcej azotu i potasu, a w mniejszym stopniu fosfor, wapń i magnez. Aby spełnić te potrzeby, należy zastosować odpowiednie nawożenie mineralne przy użyciu nawozów wieloskładnikowych. W tym celu na około 2 tygodnie przed siewem nasion lub wysadzeniem rozsady do gruntu, można zastosować np. Azofoskę.
Warto również zadbać o właściwe przygotowanie podłoża w roku poprzedzającym uprawę. Jesienią zaleca się zasilić glebę materią organiczną, taką jak obornik (można zastosować obornik przekompostowany lub dostępny w sklepach ogrodniczych obornik bydlęcy granulowany) lub kompost. Wybrany nawóz organiczny należy dokładnie przekopać z ziemią na głębokość 1 szpadla.
Kiedy rośliny wytworzą po sześć do siedmiu liści, warto wykonać nawożenie pogłówne saletrą amonową.
Z uwagi na niebezpieczeństwo wyczerpywania się mikroelementów i ryzyko gromadzenia się patogenów glebowych, pamiętajmy także o przestrzeganiu płodozmianu. Kukurydzę na tej samej działce powinniśmy uprawiać nie częściej niż raz na cztery lata.
Kukurydza - odchwaszczanie
Istnieje wiele herbicydów do zwalczania chwastów w kukurydzy, ale w uprawach amatorskich na działkach i w ogrodach, nie mają one zastosowania. W ogródku chwasty spomiędzy roślin kukurydzy należy usuwać ręcznie lub za pomocą motyczki pazurków. Szczególnie przydatne będzie narzędzie dwufunkcyjne, takie jak motyczka ogrodowa z widełkami. Aby nie uszkodzić korzeni kukurydzy, nie powinno się motyczyć zbyt głęboko.
Zabieg odchwaszczania kukurydzy jest konieczny przede wszystkim w przypadku młodych roślin, które łatwo przegrywają konkurencję z chwastami. Gdy kukurydza podrośnie, rzuca już sporo cienia, co utrudnia wyrastanie kolejnym chwastom.
Zbiór kukurydzy. Kiedy zbierać kukurydzę?
Zbiór kukurydzy prowadzi się od września do października. W przypadku kukurydzy cukrowej bardzo ważne jest przeprowadzenie zbioru, gdy będzie odpowiednio dojrzała, co musimy ocenić po wyglądzie roślin. Zbiór kukurydzy przeprowadzamy, gdy końce nitek wyrastających z kolby są suche i brązowe, a po przekłuciu ziarnek wypływa z nich mleczny sok. Gdy sok jest wodnisty, ze zbiorem trzeba jeszcze poczekać, a gdy sok okaże się ziemisty - niestety kolby są już przejrzałe.
Kolb nie należy zbyt długo przechowywać, gdyż najlepiej smakują świeże, spożywane bezpośrednio bo zebraniu. Jeżeli jest to jednak konieczne, kolby kukurydzy można przez 2-3 dni przechować w lodówce lub zamrozić.
Kukurydzę pękającą zbieramy we wrześniu, gdy ziarniaki są suche i twarde, a liście okrywające kolby - całkowicie suche.
Odmiany kukurydzy do uprawy na działce
Z pośród odmian kukurydzy cukrowej do uprawy amatorskiej na działkach najlepiej nadają się odmiany mieszańcowe, oznaczone symbolem F1. Kolby odmian bardzo słodkich, takich jak kukurydza 'Candle' F1 możemy przechowywać w niskiej temperaturze (nieco powyżej 0°C) przez okres do 2 tygodni, nadają się również do mrożenia. Wspomniana odmiana jest odmianą wczesną, osiągającą do 140 cm wysokości, wytwarzającą duże kolby, o długości do 20 cm. Kilkakrotnie użytkownicy naszego forum chwalili odmianę 'Candle F1' jako odporną na choroby kukurydzy i bardzo smaczną.
Warta polecenia jest też polska odmiana kukurydzy 'Gucio' F1. Kukurydza cukrowa Gucio jest to odmiana wczesna, plenna, nadaje się do bezpośredniego spożycia i na przetwory, daje jasnożółte ziarno o dobrym słodkim smaku.
Z pośród odmian kukurydzy pękającej (czyli najlepszej na popcorn) polecamy typowo amatorskie odmiany, takie jak kukurydza 'Płomyk' i 'Perłowa'. Obie odmiany wytwarzają kolby długości około 12 cm i charakteryzują się dobrą zdolnością do pękania. Wymagają uprawy w większym zagęszczeniu.
Przeczytaj również:
Opracowano na podstawie:
1. E. Kunicki, Kukurydza na działce, Działkowiec, nr 5/2003, s. 50 - 51;
2. C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza SA, Warszawa 1994, s. 339;
3. Materiały promocyjne producentów nasion.
