Ostrokrzew - odmiany, uprawa, rozmnażanie, choroby

Ostrokrzew to roślina ceniona za atrakcyjne, najczęściej zimozielone liście zdobione kolcami, dekoracyjne owoce i dużą odporność na formowanie. Sprawdź, jak wygląda uprawa ostrokrzewu w ogrodzie oraz dowiedz się, które gatunki i odmiany ostrokrzewów sprawdzą się w polskich warunkach. Wyjaśniamy także jak zwalczać choroby i szkodniki ostrokrzewu oraz w jaki sposób go przycinać.

Ostrokrzew kolczasty - Ilex aquifolium

Jak wygląda ostrokrzew?

Ostrokrzew (Ilex) to rodzaj obejmujący zimozielone lub zrzucające liście krzewy lub małe drzewa. W zależności od gatunku i odmiany, ostrokrzewy mają dekoracyjne, skórzaste, często kolczaste liście o barwie zielonej, żółtej lub niebieskawej.

Niepozorne, białe albo kremowe kwiaty ostrokrzewu o delikatnym zapachu pojawiają się wiosną. Największą ozdobą są kuliste owoce ostrokrzewu, które przybierają intensywną, czerwoną barwę, ale mogą być też prawie czarne lub żółte. Na pędach utrzymują się bardzo długo, stanowiąc pokarm dla ptaków. Dla ludzi są jednak trujące. Ostrokrzewy są dwupienne, co oznacza, że aby pojawiły się owoce, potrzebny jest okaz męski i żeński.

Ostrokrzew - jak szybko rośnie

Tempo wzrostu ostrokrzewu zależy od gatunku oraz warunków uprawy ale zwykle określane jest jako wolne lub umiarkowane. Ostrokrzew kolczasty w optymalnych warunkach przyrasta o około 15-20 cm rocznie. Ostrokrzew Meservy rośnie nieco szybciej w młodości, osiągając roczne przyrosty rzędu 20-30 cm. Ostrokrzew okółkowy przyrasta około 20 cm rocznie a ostrokrzew karbowanolistny od 10 do 30 cm rocznie. Najwolniej rozwijają się odmiany karłowe.

Ostrokrzew - gatunki i odmiany

Oto gatunki i odmiany ostrokrzewów najpopularniejsze w polskich ogrodach:

Ostrokrzew kolczasty

Ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium) charakteryzuje się błyszczącymi, ciemnozielonymi liśćmi o silnie falistym brzegu i ostrych kolcach.

Ostrokrzew kolczasty - Ilex aquifolium
Fot. pixabay

Do najpopularniejszych odmian ostrokrzewu kolczastego należą:

• Ostrokrzew kolczasty 'Alaska' - odmiana żeńska, ma stożkowy pokrój i dorasta do 3-4 m wysokości;
• Ostrokrzew kolczasty 'Argentea Marginata' - odmiana żeńska o ozdobnych liściach z kremowym obrzeżeniem, osiąga do 2-4 m;
• Ostrokrzew kolczasty 'Handsworth New Silver' - odmiana żeńska, wysokość do 2,5 m, posiada liście o srebrzysto‑kremowych marginesach.

Ostrokrzew Meservy

Ostrokrzew Meservy (Ilex × meserveae) - to mieszaniec powstały ze skrzyżowania ostrokrzewu kolczastego i ostrokrzewu pomarszczonego, dzięki czemu jest bardziej odporny na mróz. Jego liście często mają niebieskawy połysk.

Ostrokrzew Meservy - Ilex meserveae
Fot. Neelix, Public domain, Wikimedia Commons

Odmiany ostrokrzewu Meservy polecane do polskich ogrodów, to przede wszystkim:

• Ostrokrzew Meservy 'Blue Angel' - odmiana żeńska o wolniejszym wzroście i wyprostowanych pędach, dorasta do 1,5 m wysokości;
• Ostrokrzew Meservy 'Blue Prince' - odmiana męska, ma gęsty pokrój i osiąga do 3 m wysokości;
• Ostrokrzew Meservy 'Little Rascal' - karłowa odmiana (do 40 cm) o kulistym kształcie i purpurowym odcieniu liści zimą.

Ostrokrzew karbowanolistny

Ostrokrzew karbowanolistny (Ilex crenata) to krzew podobny do bukszpanu, posiadający drobne eliptyczne liście pozbawione kolców.

Ostrokrzew karbowanolistny - Ilex crenata
Fot. depositphotos

Do najciekawszych odmian sotrokrzewu karbowanolistnego zalicza się:

• Ostrokrzew karbowanolistny 'Fastigiata' - ma kolumnowy pokrój, może przypominać miniaturowy cyprys o wysokości do 1,5 metra;
• Ostrokrzew karbowanolistny 'Golden Gem' - niska odmiana o złocistożółtym ubarwieniu, dorasta do 70 cm wysokości;
• Ostrokrzew karbowanolistny 'Convexa' - posiada charakterystyczne, wypukłe liście i kremowe kwiaty, dorasta do 1,5 m wysokości.

Ostrokrzew okółkowy

Ostrokrzew okółkowy (Ilex verticillata) to mrozoodporny, mniej znany gatunek dorastający do 2 m wysokości. Jesienią jego liście przebarwiają się na żółto. Gdy opadają na zimę, na pędach pozostają czerwone owoce. Preferuje podłoże wilgotne.

Ostrokrzew okółkowyy - Ilex verticillata
Fot. Iurieph, CC0, Wikimedia Commons

Ostrokrzew - uprawa i wymagania

Ostrokrzewy najlepiej rosną na stanowiskach słonecznych lub półcienistych, osłoniętych od mroźnych, wysuszających wiatrów. Gatunki o liściach pstrych wymagają więcej światła, aby ładnie się wybarwiły. Rośliny te preferują podłoże żyzne, przepuszczalne, próchniczne i umiarkowanie wilgotne o odczynie od lekko kwaśnego do lekko zasadowego.

Gdzie sadzić ostrokrzew?

Ostrokrzewy mogą być sadzone w grupach, w szpalerach jako żywopłoty, a także w zestawieniach z innymi roślinami. Najlepiej sadzić je w towarzystwie roślin zimozielonych, takich jak: różaneczniki (rododendrony), azalie, cisy, jałowce. Ostrokrzew dobrze komponuje się również z roślinami o kontrastowych liściach, takimi jak: funkie (hosty), żurawki czy hortensje, z którymi może stworzyć atrakcyjne aranżacje w półcieniu.

Jak sadzić ostrokrzew?

Sadzenie ostrokrzewu najlepiej przeprowadzić wiosną lub jesienią, co daje roślinie czas na ukorzenienie przed zimą. Dołek powinien być przynajmniej o 1/3 większy od bryły korzeniowej. Na ciężkich glebach niezbędny jest drenaż. Aby zapewnić owocowanie, należy sadzić jeden egzemplarz męski na kilka roślin żeńskich (maksymalnie w odległości 15 m). Warto zastosować mikoryzę, która poprawia pobieranie wody oraz składników mineralnych, a także rozłożyć ściółkę wokół rośliny. W chłodniejszych rejonach kraju młode krzewy powinno się osłaniać na zimę agrowłókniną.

Jak podlewać ostrokrzew?

Ostrokrzew wymaga regularnego nawadniania, szczególnie przez pierwsze dwa lata po posadzeniu. Większość gatunków źle znosi przesuszenie i zastoje wody. Kluczowym zabiegiem jest podlewanie przed zamarznięciem gruntu oraz w czasie zimowych odwilży, co pomoże zapobiec suszy fizjologicznej.

Czym nawozić ostrokrzew?

Wiosną i w czasie wegetacji zaleca się stosowanie nawozów dla roślin kwasolubnych. Najlepiej sprawdzają się nawozy o przedłużonym działaniu lub kompost. Późnym latem należy unikać nadmiernego nawożenia azotem, aby pędy zdążyły zdrewnieć przed mrozami.

Ostrokrzew - przycinanie

Prawidłowe przycinanie ostrokrzewu jest niezwykle ważne, jeśli chcemy uzyskać foremny, dobrze zagęszczony krzew z dużą liczbą atrakcyjnych owoców.

Kiedy przycinać ostrokrzew?

Główny termin przycinania ostrokrzewu przypada na wiosnę. W przypadku cięcia formującego, zabieg można powtórzyć na przełomie czerwca i lipca. Najlepiej wybrać pochmurny dzień, aby przycięte liście nie uległy poparzeniu na słońcu.

Jak przycinać ostrokrzew?

Ostrokrzew bardzo dobrze znosi przycinanie - szybko się po nim regeneruje i zagęszcza. Doskonale nadaje się na formowane żywopłoty i do tworzenia topiarów. Podczas cięcia należy usuwać pędy suche, uszkodzone przez mróz oraz krzyżujące się. Starsze krzewy można odmładzać, skracając pędy o 1/3 długości.

Rozmnażanie ostrokrzewu

Ostrokrzew najlepiej jest rozmnażać przez sadzonki półzdrewniałe z piętką. Termin takiego rozmnażania to koniec lata lub początek jesieni. Taka sadzonka powinna mieć ok. 15-20 cm. długości. Należy usunąć z niej dolne 2-4 listki, resztę zostawić. W ten sposób przygotowaną sadzonkę zanurzamy w ukorzeniacz. Zanurzamy jedynie podstawę sadzonki. Następnie przenosimy sadzonkę do doniczki z podłożem. Najlepiej aby był to wymieszany po równo torf ogrodniczy z piaskiem.

Doniczki z sadzonkami przenosimy do lekko zacienionego, ciepłego miejsca. Na zimę należy przenieść je do chłodnego pomieszczenia, osłoniętego od mrozu. Najlepsza jest temperatura 5-7°C. Wiosną następnego roku sadzonki powinny już być gotowe do wysadzenia na miejsce stałe.

Rozmnażanie ostrokrzewu z nasion nie jest polecane ponieważ trwa to niezwykle długo. Nasiona wysiane do inspektu przeważnie potrzebują ok. 2 lat żeby w ogóle wykiełkować. Warto też poddać nasiona skaryfikacji czyli uszkodzeniu wierzchniej warstwy nasiona, co powinno ułatwić kiełkowanie. Jeżeli jednak uzyskamy siewki, będą one potrzebować co najmniej kolejnego roku w doniczce aby nieco się wzmocnić zanim wysadzimy je na miejsce stałe. Pamiętajmy też żę z nasion można rozmnażać tylko gatunki. Otrzymane siewki odmian ogrodowych mogą nie zachować cech roślin matecznych.

Choroby i szkodniki ostrokrzewu

Mimo dość wysokiej odporności ostrokrzewy także mogą być atakowane przez choroby oraz szkodniki. Najczęściej są to:

Zamieranie brzegów liści ostrokrzewu

Zamieranie brzegów liści to choroba nieinfekcyjna, której objawy widać pod koniec zimy lub na początku wiosny. Brzegi liści stają się brązowe, nekrotyczne i kruche, co bywa mylone z przemarznięciem. Przyczyną mogą być oparzenia słoneczne liści lub wysuszające wiatry, występujące przy niskiej wilgotności powietrza i zamarzniętej glebie.

Zapobieganie tej chorobie ostrokrzewu polega na podlewaniu roślin późną jesienią i zimą, w okresach odwilży, unikaniu sadzenia ostrokrzewów w miejscach narażonych na silne, mroźne wiatry oraz w razie potrzeby okrywaniu agrowłókniną.

Plamistość liści ostrokrzewu

Plamistość liści to choroba grzybowa wywoływana przez patogen Cercospora ilicis. Rozwija się szczególnie podczas wilgotnej wiosny. Objawy to owalne, brunatne i wodniste plamy na liściach, które zasychają przy niskiej wilgotności powietrza. Mają ciemnobrązową obwódkę i czarne punkty (piknidia).

Aby zapobiec tej chorobie ostrokrzewu należy wycinać, wygrabiać i palić opadłe liście, które są źródłem infekcji oraz unikać zraszania liści podczas podlewania. Do oprysków można użyć preparatu Biosept Active lub środka grzybobójczego Saprol.

Zamieranie pędów ostrokrzewu

Zamieranie pędów to choroba wywoływana przez grzyby z rodzajów Diplodia i Phomopsis. Powoduje stopniowe zasychanie pędów. Na korze pojawiają się brązowe, zapadnięte plamy z drobnymi, czarnymi owocnikami grzyba. Pędy powyżej miejsca infekcji zamierają na skutek braku przepływu wody. Zwalczanie i zapobieganie polega na wycinaniu chorych pędów poniżej miejsca nekrozy oraz dezynfekcji narzędzi. Warto stosować preparaty wzmacniające odporność roślin na choroby grzybowe.

Przylepnica szklarniowa

Przylepnica szklarniowa (Pulvinaria floccifera) to żółtobrązowy czerwiec o długości do 3,5 mm. Samice i larwy wysysają sok roślinny, osłabiając krzewy. Najpierw żerują na pędach a później na liściach. Rośliny słabiej rosną, liście są zniekształcone i odbarwione, przedwcześnie opadają. Na rosie miodowej wydzielanej przez szkodnika rozwijają się grzyby sadzakowe. Po zauważeniu obecności szkodników zalecane są opryski preparatami olejowymi, np. Emulpar 940 EC, Agrocover Spray.

Przeczytaj również:

• Krzewy liściaste zimozielone do cienia
• Kwiaty na Boże Narodzenie
• Berberys Thunberga, berberys zimozielony - odmiany i uprawa berberysów

Monika Chwała

Opracowano na podstawie:
1. Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski, Dendrologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 345,345;
2. Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 327-328;
3. Katalog roślin - drzewa, krzewy byliny, polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich, Praca Zbiorowa, Agencja Promocji Zieleni, Warszawa 2016, s. 188-189;
4. L. Orlikowski, A. Wojdyła, Choroby ozdobnych krzewów liściastych i pnączy, Plantpress, Kraków 2014, s. 137-139;
5. G. Soika, G. Łabanowski, Szkodniki ozdobnych krzewów liściastych i pnączy, Plantpress, Kraków 2015, s. 102-106.