Berberys Thunberga, berberys zimozielony - odmiany i uprawa berberysów
Berberys to krzew o ozdobnych liściach, niezbyt wymagający, nadaje się do bardzo różnorodnych zastosowań. W ogrodach najchętniej sadzony jest berberys Thunberga i jego liczne odmiany. To krzew zrzucający liście na zimę ale wśród berberysów można też znaleźć berberys zimozielony. Oto najciekawsze gatunki i odmiany berberysów. Wybierz berberys do Twojego ogrodu i przekonaj się jak łatwa jest uprawa berberysów.
Berberys Thunberga 'Atropurpurea'
Jak wygląda berberys?
Berberysy to najczęściej gęste, mocno rozgałęzione krzewy o sztywnych pędach pokrytych ostrymi kolcami oraz dekoracyjnych, drobnych liściach. Ich forma, pokrój oraz kolorystyka liści mogą się znacząco różnić w zależności od gatunku i odmiany:
- Liście berberysów - są na ogół małe, o dł. 1-4 cm, zielone lub wielobarwne, zazwyczaj bardzo dekoracyjne. U odmian zrzucających liście na zimę wspaniale przebarwiają się jesienią.
- Pędy berberysów - gałązki są kanciaste, bruzdowane i bardzo sztywne. Bezpośrednio pod liśćmi na pędach wyrastają ostre, sztywne ciernie. W przypadku berberysów sadzonych na żywopłoty to właśnie ciernie czynią taki żywopłot barierą trudną do przebycia.
- Kwiaty berberysów - pojawiają się wiosną. Są drobne, żółte w różnych odcieniach, pojedyncze bądź zebrane w grona zwisające na szypułkach na dolnej stronie pędów.
- Owoce berberysów - mają postać podłużnych (rzadziej okrągłych) jagód, czerwonych, granatowoczarnych lub czarnych, z woskowym nalotem. Pojawiają się na krzewach jesienią i zazwyczaj pozostają na nich przez większość zimy stanowiąc atrakcyjną ozdobę i pożywienie dla ptaków.
Berberys - wysokość
Znanych jest ponad 450 gatunków berberysów oraz liczne ogrodowe odmiany berberysów. Mogą one znacznie różnić się rozmiarami - od karłowych, nieprzekraczających 0,5 m wysokości, po duże krzewy dorastające do 3 m wysokości. Najpopularniejszy w Polsce berberys Thunberga osiąga zazwyczaj od 1,5 do 2 m wysokości w zależności od jego odmiany.
Dzięki tak dużemu zróżnicowaniu rozmiarów i form, berberysy znalazły zastosowanie do tworzenia żywopłotów, kompozycji rabatowych, na skalniaki, jako tło dla innych roślin, a niektóre świetnie prezentują się jako solitery.
Berberys - uprawa i wymagania
O szerokich możliwościach zastosowania berberysów, poza ich walorami ozdobnymi, zadecydowały niewielkie wymagania co do warunków uprawy berberysów. Preferują one stanowiska słoneczne i lekkie gleby, radząc sobie przy tym doskonale na glebach nieurodzajnych, znoszą suszę, zanieczyszczenia powietrza i nie przeszkadza im konkurencja korzeni dużych drzew. Gatunki sezonowe są też w pełni mrozoodporne, natomiast te zimozielone, można uprawiać tylko w cieplejszych rejonach kraju.
Berberys - gatunki i odmiany
W Polsce dziko występuje tylko jeden gatunek - berberys pospolity (Berberis vulgaris). Jest to krzew dorastający do 3 m wysokości, z kanciastymi, ciernistymi pędami i delikatnie ząbkowanymi liśćmi. Kwitnie od maja do czerwca. Niegdyś występował bardzo popularnie, jednak gdy odkryto że jest pośrednim żywicielem rdzy źdźbłowej, groźnej choroby zbóż, jego populacja została znacznie ograniczona, zaniechano też produkcji z przeznaczeniem do ogrodów.
Berberys Thunberga 'Coronita'
Berberys Thunberga i jego odmiany
Obecnie w ogrodnictwie prym wiedzie niezawodny berberys Thunberga (Berberis thunbergii), dostępny w wielu atrakcyjnych odmianach ogrodowych. Jest to gęsty kulisty krzew, o drobnych łopatkowatych liściach, w pełni mrozoodporny, dobrze znosi cięcie, rzadko atakują go choroby czy szkodniki. Doskonale nadaje się na żywopłoty, które są nie tylko gęste i efektowne, ale i bardzo trudne do sforsowania z powodu cierni. Do założenia żywopłotu z berberysu Thunberga zachęca też dostępność stosunkowo tanich sadzonek z odkrytym korzeniem, które można sadzić późną jesienią lub wczesną wiosną.
Odmiany berberysu Thunberga o liściach czerwonych
Warte uwagi ogrodowe odmiany berberysów tego gatunku to berberys Thunberga 'Atropurpurea' o pięknej, purpurowej barwie liści, kopulastym pokroju i wzroście do 2 m wysokości oraz 'Atropurpurea Nana' o dodatkowo ograniczonym wzroście do 0,6 m wysokości. Te dwie odmiany są najbardziej znane jako berberys czerwony ale berberys Thunberga ma dużo więcej ciekawych odmian o czerwonych liściach.
Odmiany berberysu Thunberga o liściach żółtych
Warto też zwrócić uwagę na odmiany o żółtych liściach, takie jak 'Aurea' (wys. do 1,2 m) oraz miniaturowa 'Bogozam' (wys. do 0,4 m). Wybierające odmiany berberysów o żółtym ulistnieniu pamiętajmy aby sadzić je na stanowiskach półcienistych, gdyż pełne słońce może wywołać poparzenia na ich jasnych listkach.
Berberys Thunberga 'Kórnik'
Odmiany berberysu Thunberga o liściach wielobarwnych
Istnieją też odmiany berberysu Thunberga o liściach wielobarwnych, jak np. 'Golden Ring' o liściach czerwonych z cienką , żółtą obwódką, czy 'Kelleris' i 'Kórnik' o liściach biało pstrych. Bardzo atrakcyjne liście - czerwone, nakrapiane białymi, różowymi i szarymi plamkami, posiada odmiana 'Harlequin'.
Odmiany berberysu Thunberga o ciekawym pokroju
Niska odmiana 'Green Carpet', dorastająca do 0,8 m wysokości i ponad dwukrotnie tyle szerokości, o pędach ułożonych horyzontalnie, jest świetną rośliną okrywową. Z kolei odmiana 'Kobold' tworzy niewielkie, do 0,5 m wysokości, gęste kule. Cenione są też odmiany o pokroju kolumnowym, takie jak zielonolistna 'Erecta' i purpurowa 'Red Pillar', będące wymarzonymi roślinami żywopłotowymi.
Wszystkie w/w odmiany berberysu Thunberga to rośliny o liściach sezonowych, w pełni mrozoodporne.
Zimozielony berberys Juliany
Berberys zimozielony - gatunki i odmiany
W naszym klimacie ale tylko w cieplejszych rejonach kraju, można też pokusić się o uprawę berberysów zimozielonych, pamiętając jednak że każdy berberys zimozielony wymaga ciepłego, osłoniętego, raczej półcienistego stanowiska. Z tej grupy szczególnie ciekawie prezentują się:
- berberys Juliany (Berberis julianae) - to krzew pochodzący z Chin, o wąskich, skórzastych liściach, początkowo miedzianych, później ciemnozielonych,
- berberys bukszpanolistny (Berberis buxifolia) - pochodzący z Chile krzew o pokroju kulistym, jednak dość trudny do zdobycia. Berberys bukszpanolistny posiada też karłową odmianę 'Nana', osiągającą zaledwie 0,5 m wysokości.
Pewnym kompromisem może być uprawa nieco bardziej mrozoodpornych odmian półzimozielonego mieszańca, jakim jest berberys pośredni (Berberis x media). Odmiana 'Parkjuweel' posiada ciemnozielone, błyszczące liście, natomiast odmiana 'Red Jewell' posiada liście purpurowoczerwone. Obie dorastają do 1,5 m wysokości.
Berberys 'Prof. Sękowski' - polska odmiana
Pisząc o berberysach nie sposób nie wspomnieć o polskim epizodzie związanym z odkryciem nowej odmiany. W Poznaniu pod koniec lat 90-tych prof. Bolesław Sękowski odnalazł ciekawą odmianę o liściach sezonowych, wiosną czerwonawych, a latem ciemnozielonych z wyraźną kremową obwódką. Po śmierci Profesora jego córka mgr Jadwiga Sękowska prowadziła dalsze obserwacje i badania, których ostatecznym wynikiem było zgłoszenie w 2004 roku odmiany berberys 'Profesor Sękowski' do ochrony wyłącznego prawa. Od tamtego czasu prawnym właścicielem tej odmiany jest Akademia Rolnicza w Poznaniu.
Przeczytaj również:
- Berberys brodawkowaty. Idealny krzew na żywopłot zimozielony
- Rośliny na żywopłot liściasty - buk, grab, ligustr czy berberys
- Jak sadzić drzewa i krzewy z odkrytym korzeniem?
- Ligustr pospolity - sadzenie na żywopłot, odmiany, cena sadzonki
Opracowano na podstawie:
1. Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 80-81;
2. P. Banaszczak, Berberysowe akcenty, Działkowiec, Nr 8/2009, s. 40-41;
3. A. Marosz, Berberysy - cz. 1, Szkółkarstwo, Nr 4/2004;
4. M. Podymiak, Berberys 'Profesor Sękowski', Szkółkarstwo, Nr 5/2005.
