Rośliny wrzosowate - ciekawe i mało znane gatunki

Wrzosowate to rodzina roślin licząca ponad 4 tysiące gatunków. W ogrodach najczęściej sadzone rośliny wrzosowate to małe krzewinki - wrzosy i wrzośce, atrakcyjnie wyglądające gdy rosną w dużych grupach, a także krzewy, takie jak azalie i różaneczniki. Aby Twoje wrzosowisko nie było monotonne, poznaj inne, mniej popularne ale za to bardzo ciekawe rośliny wrzosowate, które mogą upiększyć Twój ogród.

rośliny wrzosowate
Rośliny wrzosowate - wrzos pospolity

Wraz z końcem lata w sklepach ogrodniczych pojawiają się doniczki z wrzosami, rozpoczynającymi właśnie teraz kwitnienie. Rabaty, które obsadzimy tymi krzewinkami będą cieszyć nasze oczy aż do końca jesieni, a więc w terminie, gdy większość roślin przestaje już wyglądać zachwycająco.

O popularności wrzosów zdecydował zapewne nie tylko urok ich kwiatów w okresie jesiennym ale też stosunkowo niewielkie wymagania glebowe i stanowiskowe. Wrzosy dobrze sobie radzą w pełnym słońcu i dobrze znoszą lekkie, przepuszczalne, suche gleby. Ważne jedynie aby podłoże było odpowiednio zakwaszone. Z tym ostatnim potrafimy jednak już sobie poradzić w prosty sposób (wrócę do tego na końcu tekstu).

Na wrzosowej rabacie, najpopularniejszym wrzosom mogą towarzyszyć inne ciekawe rośliny wrzosowate, które choć mają nieco większe wymagania uprawowe (bardziej wilgotne i żyzne gleby, lekko ocienione stanowisko i konieczność zabezpieczenia przed zimowym mrozem), będą stanowiły doskonałe połączenie wizualne z wrzosami, tworząc na ogrodowych rabatach malownicze krajobrazy nie tylko jesienią. Mnogość barw, zróżnicowany termin kwitnienia, różnorodny wzrost oraz obecność w tej grupie gatunków zimozielonych, pozwalają nawet z samych tylko roślin wrzosowatych tworzyć różnorodne kompozycje rabatowe.

Najpopularniejszymi krzewami wrzosowatymi, obok wymienionych już wyżej wrzosów, są oczywiście przepięknie kwitnące różaneczniki i azalie. Zarówno o wrzosach, jak i azaliach i różanecznikach wspominaliśmy już wcześniej w poradniku w tekstach wrzosowisko w ogrodzie oraz różanecznik - uprawa, pielęgnacja, rozmnażanie. Dziś natomiast chcę poświęcić więcej miejsca mniej popularnym roślinom wrzosowatym, które mogą stać się równie (a może nawet bardziej) cennymi ozdobami naszych ogrodowych rabat.

rośliny wrzosowate
Rośliny wrzosowate - pieris japoński

Rośliny wrzosowate - niskie krzewinki

Doskonałym towarzystwem dla wrzosów będą inne niskie krzewinki z grupy roślin wrzosowatych, takie jak modrzewnica pospolita, brukentalia ostrolistna, czy bażyna czarna.

Modrzewnica pospolita (Andromeda polifolia) to gęsta i zwarta zimozielona krzewinka,doskonała na wrzosowe rabaty i skalniaki. Z odmian ogrodowych warto mieć modrzewnicę pospolitą 'Compacta', o lancetowatych skórzastych liściach, barwy zielonej z niebieskosrebrzystym nalotem i różowymi kwiatami, a także odmianę 'Nikko', posiadającą ciemnozielone listki (od spodu srebrzyście niebieskie) i jasnoróżowe kwiaty. Obie odmiany kwitną od maja do czerwca i nie przekraczają 25 cm wysokości. Dobrze rosną na stanowiskach słonecznych ale 'Compacta' zniesie też lekkie zacienienie. Wymagają gleb wilgotnych i kwaśnych. Na nadmiar wapnia w glebie reagują chlorozą, a niedostatek wody powoduje gubienie liści. Do podlewania warto zbierać wodę deszczową. Obie wymienione tu odmiany są w pełni mrozoodporne, polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich.

Równie mrozoodporną i zimozieloną krzewinką jest bażyna czarna (Empetrum nigrum) 'Bernstein'. Posiada igiełkowe, błyszczące liście z podwiniętymi brzegami, latem żółtozielone, a zimą przebarwiające się na brązowo-żółto. W czerwcu w kątach liści pojawiają się różowopurpurowe, niepozorne kwiaty. Co ciekawe, czarne owoce tej rośliny są jadalne, jednak mdłe w smaku. Jak większość wrzosowatych, bażyna czarna dobrze radzi sobie na organicznych, wilgotnych glebach. Jednak toleruje też gleby piaszczyste i bardziej suche. Dzięki temu uchodzi za roślinę niezawodną na wrzosowiskach. Stanowisko uprawy może być słoneczne jak i lekko ocienione.

Kolejną ciekawą krzewinką na wrzosowej rabacie będzie brukentalia ostrolistna (Bruckenthalia spiculifolia) 'Balkan Rose'. Jest to również roślina zimozielona, tworząca bujne kępy, o wysokości do 20 cm i szerokości do 0,5 metra. W czerwcu i lipcu będą nas cieszyć jej różowe kwiaty, obficie ukazujące się na wierzchołkach pędów. Stanowisko może być zarówno słoneczne jak i lekko zacienione. Roślina jest stosunkowo łatwa w uprawie i wystarczająco mrozoodporna.

rośliny wrzosowate
Rośliny wrzosowate - borówka brusznica

Rośliny wrzosowate zadarniające

Dobierając krzewinki na wrzosową rabatę nie można zapomnieć o golterii pełzającej (Gaultheria procumbens), która jest świetną rośliną zadarniającą. Jest ona bardzo niska - nie przekracza 15 cm wysokości, ale dzięki podziemnym rozłogom, rozrasta się bardzo szeroko. Jej ciemnozielone liście są lekko błyszczące, a zimą przebarwiają się na bordowo. Kwiaty pojawiają się w drugiej połowie lata, są różowe. Potem możemy podziwiać czerwone owoce. Zaletą tej rośliny jest nie tylko mrozoodporność ale też i możliwość uprawy zarówno w słońcu jak i w cieniu.

Niemniej atrakcyjna jest borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea) 'Koralle'. To rodzima, zimozielona krzewinka, rozrastająca się dzięki podziemnym rozłogom. Osiąga wysokość do 30 cm. Jej zielone liście są drobne, skórzaste i błyszczące. Kwiaty również drobne, różowe. Wspaniałą ozdobę rabaty stanowią jaskrawoczerwone owoce. Są one jadalne (uchodzą za bardzo zdrowe, bogate w witaminy), cierpkie w smaku, doskonałe na przetwory. Usmażone z cukrem dają wykwintne konfitury podawane jako przystawka do mięs.

A zatem brusznica nie tylko ozdobi wrzosową rabatę, ale i dostarczy nam wartościowych owoców. Jest ona wyjątkowo mrozoodporna i może rosnąć zarówno w słońcu jak i lekkim półcieniu (choć w cieniu słabiej owocuje). Wspaniale zdaje egzamin jako roślina zadarniająca pod wysokimi krzewami oraz wielkokwiatowymi azaliami.

Azalia japońska - odmiany, uprawa, zimowanieAzalia japońska - odmiany, uprawa, zimowanie
Azalia japońska należy do zimozielonej grupy azalii osiągających do 150 cm wysokości, dostępnej w wielu odmianach. Doskonale będzie prezentować się wśród innych roślin wrzosowatych, dlatego nie może zabraknąć jej w Twoim ogrodzie! Poznaj najciekawsze odmiany azalii japońskiej i dowiedz się jak powinna wyglądać uprawa azalii w ogrodzie oraz jak ją przezimować. Więcej...

Mało znane krzewy wrzosowate

Najbardziej znanymi krzewami wrzosowatymi są azalie i różaneczniki. Wielu ogrodników posiada w swoich kolekcjach również kalmie i pieris japoński. Znacznie rzadziej można natomiast spotkać, niemniej ciekawe, kiścienie.

Kiścień wawrzynowy (Leucothoe fontanesiana) to gęsty, zimozielony krzew, osiągający do 1 m wysokości. W szkółkach warto poszukać odmiany ogrodowej 'Rainbow' o ozdobnych, lancetowatych liściach barwy zielonej, pokrytych różowymi plamkami i białymi cętkami, oraz białych kwiatach, zebranych w zwisające grona. Jest to świetny krzew do nasadzeń naturalistycznych.

Na koniec warto jeszcze wspomnieć o enkiancie dzwonkowatym (Enkianthus campanulatus). Jest to wyprostowany krzew dorastający do nieco ponad 2 m wysokości, gubiący liście na zimę. W maju i czerwcu możemy podziwiać jego drobne, żółtołososiowe kwiaty. Znany jest z obfitego kwitnienia i przepięknych, ognistoczerwonych przebarwień jesiennych.

rośliny wrzosowate
Rośliny wrzosowate - enkiant dzwonkowaty

Rośliny wrzosowate - wymagania, uprawa, pielęgnacja

Choć niektóre rośliny wrzosowate są bardziej tolerancyjne co do nasłonecznienia i bardziej suchych, lekkich gleb, to jednak wszystkim wymienionym powyżej roślinom zapewnimy najlepsze warunki na stanowiskach lekko zacienionych i glebach wilgotnych, kwaśnych, próchniczych i bogatych w materię organiczną. Przed sadzeniem roślin glebę wzbogacamy kwaśnym torfem. Po posadzeniu roślin powierzchnię gleby ściółkujemy korą z drzew iglastych. Kora sosnowa nie tylko ładnie się prezentuje. Zapobiega też wyrastaniu chwastów między krzewami, pomaga utrzymać kwaśny odczyn gleby i zmniejsza parowanie wody z powierzchni gleby, co ma niemałe znaczenie dla krzewów wrzosowatych o płytkim systemie korzeniowym (a więc nie mogących czerpać wody z głębszych warstw gleby). Pamiętajmy tez, że wiele krzewów wrzosowatych jest wrażliwych na podmuchy mroźnego wiatru w okresie zimowym. Dlatego na wrzosowiska wybierajmy stanowiska zaciszne, osłonięte od wiatrów i pamiętajmy o okrywaniu najbardziej wrażliwych gatunków.

Wiele osób rezygnuje z uprawy roślin wrzosowatych, gdyż ma w ogrodzie zbyt zasadową glebę. W takiej sytuacji, jeżeli już się zdecydujemy na wrzosowisko, jesteśmy zmuszeni do corocznego zakwaszania gleby, poprzez dosypywanie kwaśnego torfu i stosowanie odpowiednich nawozów zakwaszających glebę.

Jak się jednak okazuje - nie musi tak być! Dzięki zastosowaniu żywej grzybni mikoryzowej, coraz łatwiej dostępnej w handlu dzięki firmie Mykoflor (najbardziej wartościowa żywa grzybnia mikoryzowa dla roślin wrzosowatych w postaci żelowej) w obrębie brył korzeniowych roślin, dzięki zjawisku mikoryzy, wytwarza się korzystny kwaśny odczyn, niezależnie od kwasowości gleby w okolicy. W efekcie tego rośliny wrzosowate są zdrowsze, bujniej rosną i piękniej kwitną, a my możemy zrezygnować z uciążliwego zakwaszania gleby. Dokładniej zjawisko mikoryzy i jego znaczenie dla roślin wrzosowatych omawialiśmy już wcześniej w poradzie mikoryza wrzosowatych, czyli sekret pięknych różaneczników, azalii i wrzosów. W tym miejscu zatem jedynie przypominam o tym tekście.

Mam nadzieję, że dzięki przedstawionym tutaj mniej popularnym krzewinkom i krzewom wrzosowatym, uda Wam się stworzyć niezwykłe wrzosowiska, piękne przez cały rok, które nigdy się nie znudzą :-)

Przeczytaj również:

wrzosowisko w ogrodzieWrzosowisko w ogrodzie - jak założyć, co posadzić, jak dbać
Wrzosowisko może być jednym z najbardziej uroczych zakątków ogrodu, szczególnie jesienią, kiedy kwitną wrzosy. Zobacz jak założyć wrzosowisko w ogrodzie, co posadzić na wrzosowisku i jakie rośliny wybrać aby stanowiły one ozdobę ogrodu przez cały rok, a także jak dbać o wrzosowisko i posadzone na nim rośliny, by przez długie lata przypominały nam piękne widoki z leśnej polany. Więcej...

Wrzos pospolity - 3 sekrety uprawy
Wrzos pospolity to wdzięczna, zimozielona krzewinka, zdobiąca ogrody jesienią. Wrzosy można sadzić na rabatach, w grupach i jako pojedyncze okazy. Doskonale prezentują się na skalniakach i jako rośliny okrywowe. Można nimi obsadzać całe połacie ogrodu, tworząc wrzosowiska naśladujące leśne polany. Jakie warunki uprawy zapewnić wrzosom aby pięknie zdobiły nasz ogród? Poznaj 3 najważniejsze sekrety uprawy wrzosów, o których mało kto mówi! Więcej...

rośliny na wrzosowisko - byliny i kwiaty cebuloweRośliny na wrzosowisko - byliny i kwiaty cebulowe
Wrzosy i wrzośce to podstawowe rośliny na wrzosowisko. Jednak rabaty obsadzone wrzosami oraz wrzoścami, chociaż kolorowe jesienią i wczesną wiosną, pozostają smutne przez resztę sezonu wegetacyjnego. By przełamać ten efekt warto dosadzić inne rośliny, urozmaicając wrzosowisko odpowiednio dobranymi gatunkami bylin oraz roślin cebulowych, które znoszą specyficzne warunki uprawy wymagane przez wrzośce oraz wrzosy. Więcej...

Opracowano na podstawie: P. Banaszczak, Krewniacy różaneczników, Działkowiec, Nr 9/2009, s. 28 - 30; Katalog roślin - drzewa, krzewy byliny polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich, Agenscja Promocji Zieleni Sp. z o.o., Warszawa 2006, s. 112 - 132; Wielka Ilustrowana Encyklopedia Roślin Ogrodowych, praca zbiorowa, Reader's Digest, Warszawa 2004.