Skrzyp polny - właściwości lecznicze i zastosowanie w ogrodnictwie

Dla wielu ogrodników skrzyp polny to przede wszystkim powszechnie występujący i trudny do zwalczenia chwast wieloletni. Ale to, co jedni przeklinają i zwalczają, dla innych jest błogosławieństwem. Pędy skrzypu są bowiem cennym surowcem zielarskim. Skrzyp ma też zastosowanie w ogrodnictwie ekologicznym, gdyż możemy przygotowywać z niego preparaty do zwalczania chorób i szkodników roślin.

skrzyp polny
Skrzyp polny jest cennym surowcem zielarskim, posiada liczne właściwości lecznicze

Skrzyp polny - właściwości, działanie lecznicze

Skrzyp polny jest rośliną wieloletnią, dorastającą do 40 cm wysokości. Wytwarza dwa rodzaje pędów - pędy zarodnionośne i pędy płonne. Umiejętność ich odróżnienia jest bardzo ważna, gdyż surowcem zielarskim są jedynie pędy płonne.

Jak odróżnić pędy płonne skrzypu od pędów zarodnionośnych?

Pędy zarodnionośne skrzypu polnego są soczyste, wzniesione i nierozgałęzione, o zabarwieniu jasnobrunatnym lub czerwonawym. Na szczycie każdego takiego pędu znajduje się jeden brunatny, tępo zakończony kłos zarodnionośny o długości 1,5-3 cm. Wiosną, od marca do maja, w kłosach wytwarzają się zarodniki, a po ich dojrzeniu kłosy te obumierają.

Pędy płonne skrzypu polnego są zaś zielone i okółkowo rozgałęzione, szorstkie i żeberkowane, pokryte liśćmi, nie ma na nich zaś kłosów zarodnionośnych. Przypominają swoim kształtem gęsto rozgałęzione choinki. Rozwijają się pod koniec wiosny, po zaschnięciu pędów zarodnionośnych, i pozostają na roślinie aż do jesieni.

Jak i kiedy zbierać skrzyp polny?

Pędy płonne skrzypu polnego można zbierać przez całe lato ale najcenniejsze jako surowiec zielarski są te, zebrane od połowy lipca do końca sierpnia. Wówczas bowiem występuje w nich największe stężenie kwasu krzemowego, odpowiedzialnego za lecznicze właściwości skrzypu polnego. Warto wiedzieć także, że dzięki wysokiej zawartości krzemionki pędy skrzypu przy rozcieraniu charakterystycznie skrzypią i od tego dźwięku wywodzi się nazwa tej rośliny. Pędy płonne skrzypu ścina się bez dolnej części brunatnej, na wysokości 10-15 cm. Zebrane pędy należy suszyć pod przykryciem, tak aby nie straciły zielonej barwy.

Uwaga! Zbierając skrzyp polny, nie pomyl go ze skrzypem błotnym, który jest trujący. Skrzyp błotny wytwarza pędy płonne z umieszczonymi na ich szczycie pędami zarodnionośnymi.

Działanie lecznicze skrzypu polnego

Ziele skrzypu polnego zawiera wiele soli mineralnych, w tym cenną krzemionkę, kwasy organiczne, flawonoidy, karotenoidy, saponiny, fitosterole i witaminę B1. Tym właśnie substancjom zawdzięczamy zdrowotne właściwości skrzypu, który jest wykorzystywany w leczeniu chorób układu moczowego (krzemionka zawarta w skrzypie zapobiega powstawaniu kamieni w układzie moczowym) i miażdżycy. Wykorzystuje się również moczopędne i przeciwzapalne właściwości skrzypu polnego. Ziele skrzypu bywa wykorzystywane do kąpieli przy bólach korzonkowych i reumatycznych. Napar ze skrzypu polnego stosuje się do mycia skóry zmęczonej, starzejącej się i trudnej w pielęgnacji, ma on właściwości ujędrniające skórę. Wywar ze skrzypu służy zaś do przygotowywania płukanek do włosów.

skrzyp polny
Skrzyp polny - pędy zarodnionośne (po lewej) i pędy płonne (po prawej).
Jako surowiec zielarski zbieramy wyłącznie pędy płonne skrzypu

Zastosowanie skrzypu w ogrodnictwie

Ziele skrzypu polnego ma też zastosowanie w ogrodnictwie jako składnik preparatów przeciwko chorobom i szkodnikom roślin.

Jednym z najczęściej wykorzystywanych preparatów jest gnojówka fermentująca ze skrzypu polnego. Aby ją przygotować należy 1 kg świeżego ziela skrzypu (lub 200 gram ziela suszonego) wymieszać z 10 litrami wody i pozostawić na 4-5 dni do fermentacji. Przed zastosowaniem na rośliny, gnojówkę fermentującą ze skrzypu należy bardzo mocno rozcieńczyć z wodą (w stosunku 1:50). Tak przygotowany preparat można stosować do opryskiwania roślin w dni pogodne, najlepiej przed południem. Zwalcza takie szkodniki jak mszyce, przędziorki, miseczniki, tarczniki.

W przypadku wystąpienia mszyc, interwencyjnie można zastosować też nierozcieńczony wyciąg ze skrzypu. W celu jego przygotowania bierzemy, podobnie jak w przypadku gnojówki, 1 kg świeżego ziela skrzypu lub 200 g suszu i zalewamy 10 litrami wody ale odstawiamy tylko na 12 godzin. Tak przygotowaną cieczą opryskujemy rośliny zaatakowane przez mszyce.

Jak zwalczyć skrzyp polny w ogrodzie?Jak zwalczyć skrzyp polny w ogrodzie?
Skrzyp polny jest powszechnym i uciążliwym chwastem, który potrafi szybko, niemal całkowicie zdominować nasze rabaty kwiatowe i trawniki. Nie powinniśmy ignorować obecności choćby jednego egzemplarza skrzypu polnego rosnącego w naszym ogrodzie. Zobacz jak zwalczyć skrzy polny aby już nigdy nie pojawił się w Twoim ogrodzie! Więcej...

Zarówno gnojówka fermentująca jak i wyciąg ze skrzypu to bardzo często polecane domowe sposoby na mszyce i inne szkodniki roślin. Ale skrzyp polny może pomóc też w zwalczaniu chorób grzybowych roślin. Tutaj przydatna okaże się gnojówka ze skrzypu polnego. Przygotowujemy ją tak samo jak gnojówkę fermentującą ale po zalaniu ziela wodą odstawiamy na jeden do dwóch tygodni, czekając aż zakończy się fermentacja. Znakiem, że gnojówka jest już gotowa, czyli w pełni przefermentowana, będzie zniknięcie piany wydzielanej w czasie fermentacji. Gnojówka ze skrzypu rozcieńczona z wodą w stosunku 1:4 służy do podlewania roślin (podlewamy bezpośrednio na glebę pod roślinami). Można ją stosować kilkakrotnie w ciągu sezonu wegetacyjnego. Ma działanie ogólnie wzmacniające rośliny i uzdrawiające glebę. Zaś w rozcieńczeniu 1:5 gnojówką ze skrzypu można opryskiwać rośliny i glebę wokół nich przeciwko chorobom grzybowym odglebowym i mączniakowi prawdziwemu. Aby opryski były skuteczne, należy je powtarzać co 3 dni przez okres co najmniej 3 tygodni. Na oprysk wybieramy dni pogodne, najlepiej przed południem.

Jeszcze szersze zastosowanie w zwalczaniu chorób grzybowych roślin ma wywar ze skrzypu polnego. W tym celu 1 kg świeżego ziela lub 200g suszu zalewamy 10 litrami wody i odstawiamy do następnego dnia (na 24 godziny). Potem całość gotujemy i podtrzymujemy na małym ogniu przez 30 minut. Po ostudzeniu należy przecedzić i rozcieńczyć z wodą w stosunku 1:3 (uwaga - niektóre poradniki zalecają rozcieńczenie 1:4). Tak przygotowanym preparatem opryskuje się rośliny przeciwko takim chorobom jak: szara pleśń, mączniak prawdziwy i rzekomy, rdze, parch jabłoni, kędzierzawość liści brzoskwini. Podobnie jak w przypadku oprysków gnojówką ze skrzypu, dla uzyskania pełnej skuteczności, trzeba je powtarzać co 3 dni przez co najmniej 3 tygodnie.

Przeczytaj również:

Gnojówka, wywar, napar - ekologiczne środki ochrony roślinGnojówka, wywar, napar - ekologiczne środki ochrony roślin
Wiele roślin na działkach, w tym również powszechnie występujące chwasty, takie jak pokrzywa, mniszek lekarski czy skrzyp polny, możemy wykorzystać do samodzielnego przygotowania gnojówek i wywarów roślinnych, przydatnych do nawożenia i ochrony roślin. Dobre przykłady to wywar ze skrzypu na mączniaka czy gnojówka z pokrzyw na mszyce. Poznaj najlepsze przepisy na ekologiczne środki ochrony roślin i nawozy naturalne oraz dowiedz się jak je stosować. Więcej...

Mniszek lekarski - opis, zastosowanie, właściwości, przepisyMniszek lekarski - opis, zastosowanie, właściwości, przepisy
Mniszek lekarski to roślina przez wielu uważana za chwast. Tymczasem ma on wiele pożytecznych właściwości, które możemy wykorzystać w domu i w ogrodzie. Od lat mniszek lekarski ma szerokie zastosowanie w medycynie i ziołolecznictwie, a ogrodnicy na jego bazie przygotowują preparaty pomocne w ochronie roślin przed szkodnikami. Poznaj sekret jak wykorzystać tę roślinę, która tylko z pozoru jest chwastem! Więcej...

Pokrzywa - właściwości, zastosowanie w nawożeniu i ochronie roślin
Pokrzywa zazwyczaj jest kojarzona jako uciążliwy i nieprzyjemnie parzący chwast, którego trzeba się bezwzględnie pozbyć z ogrodu. Tymczasem zamiast ją wyrzucać, można przyrządzić z niej wartościową gnojówkę, wyciąg lub wywar i wykorzystać do nawożenia i ochrony roślin. Co ciekawe, pokrzywa ma też zastosowanie w zielarstwie, kuchni i kosmetyce. Więcej...

Fot. depositphotos.com oraz Kropsoq (pęd zarodnionośny) i Sten Porse (pęd płonny), zdjęcia udostępnione na licencji CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/), źródło: Wikimedia Commons.