Babka lancetowata - właściwości, zastosowanie, uprawa, zwalczanie
Babka lancetowata pospolicie rośnie na łąkach i pastwiskach. Przez swoje właściwości lecznicze, dla wielu babka lancetowata to cenny surowiec zielarski, dla innych zaś jest to uciążliwy chwast. Zobacz jakie jest zastosowanie babki lancetowatej w kosmetyce i medycynie, jak prowadzić uprawę babki lancetowatej na surowiec zielarski, a także jak zabrać się za zwalczanie babki lancetowatej, jeżeli jest dla nas po prostu uporczywym chwastem.
Babka lancetowata - Plantago lanceolata
Fot. pixabay
Jak wygląda babka lancetowata?
Babka lancetowata (Plantago lanceolata) jest wieloletnią rośliną, o krótkim ukośnym kłączu, z którego wyrasta rozeta długich, lancetowatych, często owłosionych liści o równoległym unerwieniu. To one stanowią największą wartość rośliny i są wykorzystywane m. in. w medycynie. Po wyglądzie liście możemy też w prosty sposób odróżnić babkę lancetowatą od babki zwyczajnej (Plantago major). Otóż liście babki zwyczajnej są znacznie szersze, bardziej okrągłe niż u babki lancetowatej.
Babka lancetowata kwitnie od maja do września, a jej owocem jest jajowata torebka, zawierająca 1-2 stosunkowo duże nasiona.
Czy babka lancetowata jest jadalna?
Babka lancetowata jest rośliną jadalną, cenioną zarówno w zielarstwie, jak i w kuchni opartej na dzikich roślinach jadalnych. W celach kulinarnych najlepiej wykorzystywać okazy młode. Zebrane przed okresem kwitnienia liście babki lancetowatej charakteryzują się łagodnym smakiem z delikatnie orzechowym aromatem, co czyni je wartościowym składnikiem sałatek, pesto, farszów czy zup. Są mniej włókniste niż liście babki zwyczajnej ale wraz ze wzrostem rośliny także mają więcej włókien i nabierają gorzkiego posmaku. Przed dodaniem do potrawy warto więc sprawdzić ich smak.
Pożywne nasiona babki lancetowatej, zbierane latem i dosuszane w warunkach domowych, stanowią wartościowy dodatek do zup, kleików czy kasz. Ze względu na bezpieczeństwo, roślinę należy pozyskiwać wyłącznie z terenów czystych, z dala od ruchliwych dróg i miejsc wypasu zwierząt, a przed spożyciem dokładnie myć.
Babka lancetowata - właściwości
Surowcem leczniczym babki lancetowatej są jej liście. Zawierają one glikozydy irydoidowe oraz flawonoidy, garbniki, liczne kwasy organiczne, substancje śluzowe, pektyny a także sole mineralne zasobne w związki krzemu i cynku.
Związki zawarte w liściach babki lancetowatej działają przeciwzapalnie na błony śluzowe jamy ustnej i gardła oraz przewodu pokarmowego. Zmniejszają przy tym nadmierną przepuszczalność włosowatych naczyń krwionośnych. Liście babki lancetowatej mają właściwości wykrztuśne i rozkurczowe, a także ściągające i lekko moczopędne.
Liście babki lancetowatej
Fot. Kinori, public domain, Wikimedia Commons
Babka lancetowata - zastosowanie
Babka lancetowata zastosowanie znalazła przede wszystkim w kosmetyce. Jej świeże rozgniecione liście można stosować w maseczkach kosmetycznych, a świeżo wyciśnięty sok z liści babki lancetowatej można dodawać do kremów przeznaczonych dla przetłuszczającej się cery.
Napar z liści babki lancetowatej jest doskonałym lotionem do tłustej cery i cery z trądzikiem. Aby go przygotować, należy zebrać 50g liści, zalać je połową litra wrzącej wody i pozostawić na 30 minut.
Liście babki lancetowatej mają szerokie zastosowanie w medycynie. Wewnętrznie są stosowane w syropach, kroplach i mieszankach ziołowych przeciw zapaleniu górnych dróg oddechowych, kaszlowi, katarowi i dla regulacji czynności przewodu pokarmowego.
Liście babki lancetowatej stosuje się świeże, suszone, a także w postaci naparu
Fot. ©kaprikM, depositphotos
Liście babki lancetowatej można wykorzystać w postaci odwarów lub okładów ze świeżych, dobrze umytych i rozgniecionych liści. Pomagają na trudno gojące się rany oraz miejsca po ugryzieniu owadów dla zmniejszenia obrzęku i swędzenia.
Stwierdzono, że wodne wyciągi z liści babki lancetowatej pobudzają wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych, czyli substancji chroniących nasz organizm przed inwazją wirusów.
Babka lancetowata pomoże także w przeziębieniu. Można przygotować miód z babką lancetowatą, który będziemy zażywać w chorobie. Oto przepis:
Przepis na miód z babką lancetowatą
Aby przygotować miód z babką lancetowatą, 2 garście liści babki lancetowatej należy dobrze umyć i odsączyć. Następnie rozdrobnić w robocie kuchennym i natychmiast wymieszać z 0,5kg ciepłego miodu (60°C). Miód z babką należy mieszać przez 10 minut, a następnie odcedzić do małych słoików. Pierwszego dnia przeziębienia warto zażywać co 2 godziny 1 łyżkę miodu, a jeśli choroba trwa dłużej - co 4 godziny. Małym dzieciom należy podawać pół łyżeczki miodu.
- Jadalne chwasty ogrodowe. Jakie chwasty można jeść?
- Skrzyp polny - właściwości lecznicze i zastosowanie w ogrodnictwie
Czy babka lancetowata i babka zwyczajna to to samo?
Obie rośliny należą do tego samego rodzaju (Plantago), ale są to odrębne gatunki, które jednak łatwo rozróżnić pod kątem morfologicznym:
- Babka lancetowata (Plantago lanceolata) posiada wąskie, lancetowate liście, ułożone w rozetę, z wyraźnym użyłkowaniem biegnącym wzdłuż blaszki liściowej oraz smukłe kwiatostany. Babka zwyczajna (Plantago major) charakteryzuje się szerokimi, jajowatymi liśćmi o wyraźnie zarysowanym, łukowatym użyłkowaniu oraz kwiatostanami gęstymi i krótkimi.
- Babka zwyczajna najczęściej porasta ścieżki, trawniki i miejsca udeptywane, natomiast babka lancetowata preferuje łąki, pastwiska i polany. Ciekawostką jest fakt, że po deszczu nasiona obu roślin pokrywają się śluzem i łatwo przywierają do obuwia czy kopyt zwierząt. Dzięki temu mechanizmowi skutecznie zasiedlają nowe, uczęszczane przez ludzi tereny.
- Mimo różnic w pokroju i preferowanych siedliskach, oba gatunki wykazują zbliżone właściwości i często są wykorzystywane zamiennie w tradycyjnym lecznictwie (mają m.in. działanie przeciwzapalne) oraz w kuchni.
Babka zwyczajna (po lewej) i lancetowata (po prawej)
Fot. AnRo0002/Kinori, CC0, Wikimedia Commons
Babka lancetowata - uprawa
Jeżeli chcemy samodzielnie pozyskiwać surowiec zielarski z liści babki lancetowatej, możemy zająć się jej uprawą w ogrodzie. Babkę lancetowatą uprawiana się wyłącznie z siewu nasion wprost do gruntu. Siew wykonuje się wczesną wiosną (marzec-kwiecień) w rozstawie 30x40cm i na głębokość ok.1 cm. Siewki babki lancetowatej ukazują się po 2-3 tygodniach.
W uprawie babki lancetowatej musimy pamiętać o regularnym spulchnianiu międzyrzędzi, odchwaszczaniu i nawadnianiu. Drogocenne liście babki lancetowatej zbiera się w czasie kwitnienia.
Warto wiedzieć!
Ze względu na to, że liście babki są skórzaste i dość wolno schną, do suszenia należy rozłożyć je jak najcieniej i często odwracać, gdyż podczas suszenia łatwo czernieją. Niestety sczerniałe liście babki lancetowatej nie wykazują dobroczynnych właściwości dla naszego zdrowia.
Babka lancetowata - zwalczanie
Chodź babka lancetowata ma wiele ciekawych zastosowań w medycynie, niektórzy widzą w niej tylko uporczywy chwast, który często wstępuje w trawnikach. W przypadku inwazji babki lancetowatej można wykonac oprysk na chwasty w trawie. Aby pozbyć się babki lancetowatej z trawnika wykorzystuje się herbicydy przeznaczone do zwalczania chwastów dwuliściennych.
Wśród popularnych preparatów do zwalczania babki lancetowatej można wymienić Starane Trawniki. Jest to środek w formie płynu do sporządzenia tzw. emulsji wodnej i stosowania w formie oprysków na babkę lancetowatą w dawce 40 ml na 100m² trawnika.
Innym herbicydami do zwalczania babki lancetowatej są: Chwastox Nowy Trio 390 SL oraz Mniszek Ultra 70 EW. Preparaty te należy stosować podczas pogody sprzyjającej wegetacji roślin, od wiosny do wczesnej jesieni. Oprysk wykonujemy na całą powierzchnię trawnika lub tylko w miejscach silnie zachwaszczonych.
Jeśli nie chcemy wykonywać oprysków herbicydami, można zastosować nawóz do trawnika Substral z odchwaszczaczem. Jest to nawóz granulowany do posypowego stosowania na trawnik, wzbogacony o środek chwastobójczy. Wówczas możemy połączyć w jedntym zabiegu nawożenie i zwalczanie chwastów.
Nawóz z odchwaszczaczem najskuteczniej działa na babkę lancetowatą w fazie 2-6 liści właściwych. Można go stosować od maja do końca sierpnia, w temperaturze nie niższej niż 15°C. Nawóz podaje się na wilgotną od rosy trawę, rozsypując go równomiernie na powierzchnię trawnika. Trawnik trzeba podlać w przypadku, gdy po dwóch dniach od aplikacji nawozu nie wystąpiły opady deszczu. Dzięki temu zawarte w nawozie substancje szybko wnikną w gląb ziemi.
Przeczytaj również:
- Mniszek lekarski - opis, zastosowanie, właściwości, przepisy
- Rumianek pospolity - uprawa, zastosowanie, właściwości lecznicze
- Chwasty i mech na trawniku
Opracowano na podstawie:
1. Hlava B., Rośliny kosmetyczne, PWRiL, Warszawa 1984, s. 170;
2. Hohenberger E., Zioła lecznicze i przyprawy;
3. Lewkowicz-Mosiej T., Leksykon roślin leczniczych, Świat Książki;
4. Rumińska A., Leksykon roślin leczniczych, PWRiL, Warszawa 1990.
