Bluszcz doniczkowy - pielęgnacja, rodzaje, choroby
Bluszcz doniczkowy jest pnączem bardzo chętnie uprawianym w naszych mieszkaniach. Na jego korzyść przemawia stosunkowo łatwa pielęgnacja, niewielkie wymagania i dekoracyjność liści przez cały rok. Zobacz jak wygląda pielęgnacja bluszczu rosnącego w doniczce i sprawdź które rodzaje bluszczu doniczkowego sprawdzą się w Twoim mieszkaniu. Jakie choroby mogą atakować bluszcz doniczkowy i co robić, gdy roślinie coś dolega? Oto wszystkie sekrety dotyczące uprawy bluszczu w doniczce!
Bluszcz doniczkowy
Fot. pixabay
Jak wyglÄ…da bluszcz?
Bluszcz doniczkowy bardzo szybko rośnie i nie wymaga pracochłonnej pielęgnacji, a do tego jest dekoracyjny i długowieczny. Z kilku gatunków bluszczu wyhodowano bardzo dużo odmian, których główną ozdobą są zawsze liście. Liście bluszczu mogą być gwiazdkowate, duże, małe, pstrokate (zielone i białe lub kremowe). Bluszcz hodowany w doniczce może piąć się ku górze (wtedy potrzebuje podpórek) lub zwisać swobodnie do dołu. Drobnolistne odmiany bluszczu doniczkowego są chętnie wykorzystywane do tworzenia nowoczesnych dekoracji, takich jak np. ogród w szkle.
Jak szybko rośnie bluszcz domowy?
Tempo wzrostu bluszczu doniczkowego w dużym stopniu zależy od odmiany rośliny oraz warunków uprawy. Bluszcze uprawiane w ogrodach potrafią przyrastać o ponad 1 metr rocznie, ale w uprawie domowej spotykane są głównie odmiany karłowe bluszczu, o znacznie wolniejszym tempie wzrostu, wynoszącym od 10 do 50 cm rocznie. Jeśli rośliny osiągają za duże rozmiary, bez obaw można je przycinać.
A jeśli bluszcz rośnie bardzo wolno lub w ogóle nie obserwujemy przyrostów, może to oznaczać, że jest zbyt słabo nawożony, rośnie na zbyt ciemnym stanowisku lub osłabiają go szkodniki. Bluszcz bywa atakowany przez przędziorki, które mają mikroskopijne rozmiary i ich obecności możemy nawet nie zauważyć. Głównym objawem obecności przędziorków są marmurkowate przebarwienia na liściach. Jak pozbyć się tych szkodników z bluszczu piszemy pod koniec tego artykułu.
Bluszcz doniczkowy
Fot. depositphotos
Czy bluszcz doniczkowy jest trujÄ…cy?
Bluszcz doniczkowy jest rośliną trującą po spożyciu lub bezpośrednim kontakcie skóry z sokami rośiny. Zarówno liście, sok oraz szczególnie owoce, które małym dzieciom mogą kojarzyć się z winogronem. Roślina ta zawiera m.in. saponiny triterpenowe, poliacetyleny i alkaloidy, działające toksycznie na ludzi i zwierzęta. Związki te powodują podrażnienia skóry i błon śluzowych oraz problemy trawienne po spożyciu. Objawy zatrucia bluszczem to: nudności, wymioty, biegunka, drgawki, bóle brzucha, trudności w oddychaniu a u zwierząt dodatkowo ślinotok i odrętwienie.
Z tego względu podczas uprawy bluszczu w domach, w których przebywają małe dzieci lub zwierzęta domowe, zaleca się zachowanie ostrożności oraz wykonywanie prac pielęgnacyjnych przy bluszczu w rękawiczkach ochronnych. W przypadku spożycia fragmentó rośliny należy skontaktować się z lekarzem lub weterynarzem.
- Czy bluszcz pospolity jest trujÄ…cy?
- Jakich kwiatów nie trzymać w domu? Szkodliwe rośliny doniczkowe
Bluszcz doniczkowy - rodzaje i odmiany
Najczęściej spotykanym gatunkiem bluszczu jest bluszcz pospolity (Hedera helix). Jest to pnącze o pędach zdrewniałych u nasady, tworzące 3-5 klapowe liście oraz korzenie czepne, ułatwiające mu wspinanie się po podporach. Późnym latem lub jesienią może zakwitnąć niepozornymi, zielonkawymi kwiatami, ale zdarza się to głównie w ogrodach. Bluszcz domowy kwitnie niezmiernie rzadko.
Od tego gatunku pochodzi bardzo wiele odmian rosnących w ogrodach i we wnętrzach. Odmiany nadające się na rośliny doniczkowe przeważnie charakteryzują się drobnymi liśćmi. Jedne z popularniejszych odmian bluszczu doniczkowego to:
- bluszcz 'Chicago' - odmiana o małych, jasnozielonych liściach, bardzo odporna;
- bluszcz 'Glacier' - ten rodzaj bluszczu pospolitego posiada małe ciemnozielone liście z cienką białą obwódką na zewnętrznym brzegu.
Wyhodowano też ciekawe rodzaje bluszczu pospolitego, posiadające cechy przydatne w uprawie doniczkowej. Są to:
- bluszcz pospolity irlandzki (Hedera helix var. hibernica) tworzy duże zielone liście, a jego najcenniejszą odmianą jest 'Gloire de Marengo' o pstrych, zielono-białych liściach, doskonała na formy pienne przyczepiane do podpór;
- bluszcz pospolity strzałkolistny (Hedera helix var. sagittaefolia) - o drobnych, strzałkowatych liściach, które są gęsto ułożone na pędzie;
- bluszcz pospolity kędzierzawy (Hedera helix var. congiomerata) - o dużych liściach, kędzierzawych na brzegach, przypominających liście jarmużu.
Bluszcz doniczkowy
Fot. pixabay
Jako bluszcz doniczkowy uprawiane są też inne gatunki bluszczu. Wśród nich warto zwrócić uwagę na:
- Bluszcz perski (Hedera colchica - pochodzi z Iranu i jest wyjątkowo odporny. Bardzo szybko rośnie i ma największe liście, o średnicy 15-20 cm.
- Bluszcz kanaryjski (Hedera canariensis) - rodzaj bluszczu, który jest łatwy w uprawie i bardzo dobrze prezentuje się jako roślina pokojowa.
Bluszcz doniczkowy
Fot. pixabay
Bluszcz doniczkowy - uprawa i pielęgnacja
Bluszcz doniczkowy wymaga stanowisk cienistych lub półcienistych. W ciemnych pomieszczeniach, z oknem od strony północnej, bluszcz może stać blisko okna ale tak, aby słońce bezpośrednio nie padało na roślinę. W pomieszczeniach jasnych, mocno nasłonecznionych, doniczkę z bluszczem należy ustawić w głębi pomieszczenia, daleko od okna i jak najdalej od źródeł ciepła (kaloryferów).
Cienistych stanowisk wymagają odmiany bluszczu zielonych liściach. Odmiany o liściach jasnych lub wielobarwnych (np. zielonych z jasnym marginesem) preferują stanowiska jaśniejsze. Wynika to z faktu, że na jaśniejszym stanowisku uzyskuje się lepsze zabarwienie kolorowych liści.
Warto wiedzieć!
Ustawiając w mieszkaniu doniczkę z bluszczem zwróć uwagę na fakt, że korzenie przybyszowe wytwarzane na łodygach mocno przywierają do ściany i mogą uszkodzić farbę lub meble.
Bluszcz doniczkowy - temperatura
Latem optymalna temperatura wzrostu dla bluszczu doniczkowego wynosi 18-20°C. Jest to temperatura nieco niższa niż typowa temperatura pokojowa, dlatego doniczkę z bluszczem warto ustawić w jak najmniej nagrzewającym się miejscu pokoju.
W okresie spoczynku, od października do stycznia, bluszcz domowy najlepiej się czuje w nieogrzewanych, jasnych pomieszczeniach z temperaturą 10–15°C. Taką temperaturę ciężko utrzymać w mieszkaniu, dlatego na zimę miłośnicy bluszczu często wystawiają rośliny na chłodne klatki schodowe czy werandy. Jeżeli bluszcz pozostanie w ciepłym pokoju, pamiętajmy o codziennym zraszaniu liści, co pomoże roślinie przetrwać w zbyt ciepłych i suchych warunkach.
Bluszcz doniczkowy - podlewanie
Pamiętajmy, że w okresie wzrostu bluszczu (od wiosny do jesieni) podłoże musi być stale, umiarkowanie wilgotne, a do podlewania najlepiej wykorzystać odstałą wodę o temperaturze pokojowej. Bluszcz doniczkowy zazwyczaj podlewa się 1-2 razy w tygodniu. Pomiędzy kolejnymi podlewaniami wierzchnia warstwa ziemi w doniczce powinna lekko przeschnąć. W okresie zimowym częstotliwość podlewania zmniejszamy aby roślina mogła wejść w okres spoczynku.
Bluszcz doniczkowy
Fot. pixabay
Czy bluszcz doniczkowy lubi zraszanie?
Bluszcz doniczkowy lubi zraszanie liści i pędów miękką wodą o temperaturze pokojowej. Najlepiej wykorzystać deszczówkę, ewentualnie wodę wodociągową, odstałą w pomieszczeniu przez co najmniej jedną dobę. Zraszanie bluszczu doniczkowego jest szczególnie ważne zimą, w okresie grzewczym, kiedy to powietrze w naszym mieszkaniu jest zbyt ciepłe i suche dla tej rośliny. Regularne, codziennie zraszanie bluszczu doniczkowego skutecznie chroni tę roślinę przed brązowieniem i zasychaniem brzegów liści oraz przed atakiem przędziorków, które lubią ciepłe i suche środowisko.
Bluszcz doniczkowy - nawożenie
Podczas pielęgnacji bluszczu doniczkowego należy pamiętać o nawożeniu. Od kwietnia do sierpnia nawozimy nawozem wieloskładnikowym raz w tygodniu, zaś zimą tylko co 4 tygodnie. Do nawożenia bluszczu doniczkowego doskonale nadaje się nawóz płynny do roślin zielonych, który umożliwi bujny rozrost pędów bluszczu i zapewni doskonałe wybarwienie jego liści.
Bluszcz doniczkowy
Fot. pixabay
Bluszcz doniczkowy - przesadzanie
Młode, intensywnie rosnące rośliny należy przesadzać raz do roku na wiosnę, kiedy bluszcz zacznie wypuszczać nowe odrosty. Przesadzamy zawsze do doniczki o jeden rozmiar większej. W przypadku starszych roślin, które rosną już w dość dużej donicy, nie przesadzamy rośliny a jedynie wymieniamy wierzchnią warstwę ziemi na świeże podłoże. Jeżeli chcemy rozmnożyć bluszcz doniczkowy należy pobrać wierzchołkowe sadzonki i ukorzenić je w wodzie lub ziemi.
Jaka ziemia do bluszczu doniczkowego?
Bluszcz doniczkowy wymaga ziemi żyznej i próchniczej o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego. Najlepiej, jeśli jest to ziemia liściowa lub ziemia kompostowa, torf i piasek zmieszane w stosunku 2:1:1. Idealny dla bluszczu odczyn ziemi wynosi 6,0-6,5 pH.
Jeśli nie chcemy samodzielnie przygotowywać takiej mieszanki podłoża i szukamy gotowego rozwiązania, dość dobrym podłożem dla bluszczu jest uniwersalna ziemia do kwiatów doniczkowych lub ziemia do roślin zielonych z dodatkiem perlitu. Pamiętajmy aby przed wsypaniem ziemi do doniczki na dnie utworzyć warstwę drenażową z drobnych kamyków lub keramzytu, która ułatwi odpływ nadmiaru wody po podlaniu.
Bluszcz doniczkowy
Fot. pixabay
Bluszcz doniczkowy - przycinanie
Jeżeli bluszcz zaczyna wypuszczać zbyt długie, rzadko ulistnione pędy należy je przyciąć aby zmusić roślinę do rozkrzewiania się. Bluszcz doniczkowy bardzo dobrze reaguje na cięcie, warto więc to wykorzystać i nadać mu piękną formę. Jeżeli na pielęgnowanym bluszczu o różnobarwnych liściach pojawią się pędy o zielonych liściach, należy wyciąć cały pęd.
Bluszcz doniczkowy - zimowanie
Pielęgnacja bluszczu w zimie różni się od wiosenno-letniej. Należy trzymać roślinę w jasnym pomieszczeniu w temperaturze ok. 10°C. Podlewamy mało choć nie można dopuścić do przesuszenia bryły korzeniowej. Jeżeli bluszcz zimuje w ogrzewanym pomieszczeniu, należy od czasu do czasu zraszać go wodą, aby zwiększyć nieco wilgotność powietrza. Zapobiegnie to pojawieniu się szkodników.
Jak zagęścić bluszcz w doniczce?
Aby zagęścić bluszcz w doniczce, wystarczy zastosować odpowiednie techniki przycinania i pielęgnacji, które wpływają na bujniejszy wzrost i rozgałęzienie się pędów rośliny. Oto one:
- Regularne przycinanie pędów albo uszczykiwanie samych wierzchołków stymuluje roślinę do wytwarzania nowych pędów bocznych, w wyniku czego bluszcz się zagęszcza. Pędy bluszczu najlepiej przycinać wiosną.
- Nawożenie bluszczu doniczkowego, szczególnie w okresie wzrostu od wiosny do lata, wpływa na silniejszy wzrost rośliny a tym samym jej rozkrzewianie. Do zasilania sprawdzą się nawozy przeznaczone dla roślin zielonych, bogate w azot.
- Przesadzenie bluszczu doniczkowego ma korzystne działanie, jeśli rośina ma zbyt mało ziemi w doniczce i ograniczony dostęp do składników pokarmowych. Przesadzenie rośliny do większej doniczki ze świeżym, żyznym podłożem, może pobudzić jej wzrost i zagęszczanie się pędów.
- Odpowiednie stanowisko i podlewanie mają wpływ na rozwój i rozkrzewianie się bluszczu. Niedostateczne oświetlenie może prowadzić do wydłużania się pędów i zmniejszenia ich zagęszczenia. Zarówno przelanie, mogące być przyczyną gnicia korzeni, oraz przesuszenie bryły korzeniowej mogą doprowadzić do osłabienia rośliny i braku nowych przyrostów.
Jak rozmnożyć bluszcz doniczkowy?
Rozmnażanie bluszczu doniczkowego nie jest trudne i można je przeprowadzić na kilka sposobów. Najczęściej bluszcz rozmnaża się przez sadzonki pędowe oraz przez odkłady.
Rozmnażanie bluszczu przez sadzonki pędowe
Wybieramy zdrowy pęd bluszczu i odcinamy fragment o długości około 15 cm, najlepiej z węzłem (miejscem, z którego wyrastają liście). Usuwamy dolne liście, pozostawiając 2-3 liście górne. Sadzonkę umieszczamy w wodzie (do czasu wypuszczenia korzeni) lub od razu w doniczce z wilgotnym podłożem. Doniczkę można okryć folią. Końcówki pędów warto zanurzyć w ukorzeniaczu, choć nie jest to niezbędne. Sadzonki przechowujemy w miejscu z rozproszonym światłem i utrzymujemy stale lekko wilgotne podłoże. Korzenie powinny pojawić się po kilku tygodniach.
Rozmnażanie bluszczu przez odkłady
Rozmnażanie bluszczu przez odkłady polega na przygięciu dłuższego pędu do podłoża, przymocowaniu go np. drucikiem i przysypaniu ziemią. W przypadku bluszczu uprawianego w donicy pęd można ukorzeniać w tej samej donicy (jeśli jest duża) lub obok ustawić inną. Po kilku tygodniach, gdy roślina wytworzy korzenie, pęd można odciąć od rośliny matecznej.
Choroby bluszczu doniczkowego
Zasychanie brzegów liści bluszczu - brzegi blaszek liściowych brązowieją i zasychają. Objaw ten jest spowodowany zbyt niską wilgotnością powietrza. Pomoże codzienne zraszanie liści bluszczu, miękką, odstałą wodą, ustawienie w pobliżu rośliny nawilżacza powietrza lub umieszczenie obok rośliny podstawki z kamykami, do której nalewa się wodę.
Wyciągnięte pędy bluszczu, duże odstępy między liśćmi - bardziej fachowo określa się to jako nadmiernie wydłużone międzywęźla. Odcinki łodygi między liśćmi są wydłużone. Przyczyną tego jest zbyt wysoka temperatura powietrza w okresie zimowym przy jednoczesnym niedoborze światła. W takiej sytuacji roślinę trzeba przestawić w jaśniejsze i chłodniejsze miejsce lub doświetlać lampami do roślin.
Bakteryjna plamistość liści bluszczu - chorobę tę wywołuje bakteria Xanthomonas hortorum pv. Hederae. Na liściach bluszczu pojawiają się okrągłe lub nieregularne, jasnozielone, wodniste plamy z jasnożółtą obwódką, widoczną po obu stronach blaszki liściowej. Z czasem plamy zasychają i zmieniają barwę na ciemnobrązową lub czarną. Silnie porażoną roślinę trzeba wyrzucić, zaś po zauważeniu pierwszych objawów należy usunąć zainfekowane pędy, a całą roślinę opryskać naturalnym preparatem Biosept Active. Pomocne będą też fungicydy miedziowe, takie jak np. Miedzian 50 WP, ale wówczas na czas oprysku roślinę trzeba wynieść z domu.
Fytoftoroza bluszczu doniczkowego - choroba grzybowa, wywołana przez patogen Phytophthora palmivora. Najbardziej charakterystycznym objawem tej choroby jest brązowienie i zasychanie liści w dolnej części pędu. Zaschnięte liście nie opadają ale nadal pozostają na pędzie. Nekrotyczne plamy mogą pojawiać się na pędach. Często objawy widać na pojedynczych pędach, podczas gdy reszta rośliny wydaje się zdrowa.
Silnie porażone rośliny należy usuwać. Lekko porażone rośliny można spróbować uratować poprzez oprysk i podlanie naturalnym preparatem Polyversum WP. Jeśli to nie pomoże, można zastosować silniejsze środki grzybobójcze, takie jak Scorpion 325 SC. Na czas wykonywania oprysków, roślinę wynieś z pomieszczeń mieszkalnych.
Szara pleśń bluszczu - chorobę wywołuje grzyb Botrytis cinerea. Patogen ten atakuje wiele różnych roślin powodując zróżnicowane objawy. U bluszczu liście u nasady brązowieją lub na całej powierzchni blaszek liściowych i na łodygach pojawiają się jasne, potem brązowe plamy. Na powierzchni plam tworzy się szary, pylący nalot grzybni. Porażone liście lub całe pędy z porażonymi liśćmi trzeba usuwać. Zaprzestajemy zraszania liści wodą, gdyż sprzyja to roznoszeniu infekcji. Wykonujemy opryski naturalnym preparatem Biosept Active Spray lub Boczos płynny. Opryski powtarzamy kilkakrotnie co 7-10 dni.
Plamistość liści bluszczu - chorobę mogą wywoływać różne grzyby z rodzajów Colletotrichum, Myrothecium, Phyllosticta. Na blaszkach liściowych pojawiają się wodniste, potem brązowiejące plamy, które szybko się powiększają. Plamy szarzeją, a na ich powierzchni formują się czarne skupienia zarodników grzyba. Często wygląda to w ten sposób, że owalna plama jest jaśniejsza, szarawa w środku, a wokół niej pojawia się ciemniejsza, brązowawa obwódka. Porażone rośliny opryskujemy naprzemiennie preparatami Biosept Active Spray oraz Saprol Spray. Opryski powtarzamy co 7-10 dni.
Szkodniki bluszczu doniczkowego
Częstą przyczyną niedomagań bluszczu są też szkodniki roślin doniczkowych, takie jak:
- marmurkowate przebarwienia i drobne plamki na liściach bluszczu mogą świadczyć o ataku przędziorka chmielowca (Tetranychus urticae). Potwierdzeniem obecności szkodnika może być pojawienie się delikatnych pajęczynek. Jego pojawieniu się sprzyja zbyt ciepłe i suche powietrze;
- jeśli wzrost najmłodszych pędów bluszczu jest silnie zahamowany, a liście wierzchołkowe stają się drobne i zbrązowiałe, może to wskazywać, iż roślinę zaatakował roztocz szklarniowiec (Polyphagotarsonemus latus);
- drobne, lekko wypułke, owalne i bardzo twarde tarczki na pędach i liściach bluszczu, które mogą mieć barwę żółtą, pomarańczową lub brązową, świadczą o występowaniu tarczników lub miseczników. Porażone liście mogą żółknąć i stawać się lepkie od wydzieliny tych szkodników;
- drobne białe kłaczki przypominające wełnę lub watę wskazują na atak wełnowców;
- skupiska drobnych, bezskrzydłych owadów u nasady liści i na wierzchołkach pędów, często pokryte lepką wydzieliną, mogą wskazywać, iż bluszcz zaatakowały mszyce.
Po zauważeniu tarczników, miseczników lub wełnowców, ratowanie rośliny zaczynamy od czyszczenia za pomocą wacików kosmetycznych nasączonych wodą z dodatkiem szarego mydła i spirytusu lub denaturatu (20 g mydła i 10 ml denaturatu lub spirytusu rozpuszczamy w 1 litrze wody). Staramy się usunąć jak najwięcej szkodników z rośliny. Po stwierdzeniu mszyc, donicę z bluszczem warto wstawić do wanny i spłukać całą roślinę letnią wodą, starając się zmyć mszyce.
Kolejnym etapem są opryski preparatami owadobójczymi do roślin doniczkowych. Zaczynamy od tych naturalnych i bezpiecznych w stosowaniu, jak Emulpar Spray czy Spruzit Spray na szkodniki AL. Opryski trzeba powtarzać co kilka dni, nie rzadziej jak raz w tygodniu. Jeśli to nie pomoże, warto sięgnąć po silniejszy środek owadobójczy do roślin domowych Sanium AL.
Opracowano na podstawie:
1. 200 najpiękniejszych roślin doniczkowych, Halina Heitz, Andrea Kogel, Świat Książki, Warszawa 1995, s. 117;
2. Pielęgnacja roślin doniczkowych, Beata Przybylska - Banaszek, MAK, Wrocław 1994, s. 89-90
3. SOS dla roślin. Pierwsza pomoc roślin domowych, Katarzyna Piotrowska, SAMP, Warszawa 2005, s. 106.
Przeczytaj również:
Pochrzyn Dioscorea - tropikalne pnącze, roślina żółw
Pochrzyn to tropikalne pnącze, tworzące niezwykłe bulwiaste kłącza. Znanych jest ponad 600 gatunków należących do rodzaju Dioscorea. Jak je uprawiać, które można mieć w domu, a które sadzić w ogrodzie? Oto dwa najciekawsze gatunki - roślina żółw, czyli pochrzyn słoniowy (Dioscorea elephantipes), oraz pnący ziemniak, czyli pochrzyn chiński (Dioscorea batatus). Więcej...
Starce - wspaniałe rośliny doniczkowe
Starzec (Senecio) to rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych (Asteraceae), liczący ponad 1000 gatunków. Rośliny z tego rodzaju występują na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarktydy. Wśród nich znajdziemy piękne rośliny jednoroczne i byliny, podkrzewy i pnącza doskonałe do uprawy ogrodowej i szklarniowej, a także rośliny doniczkowe do uprawy w domu. Więcej...
Truskawka pnÄ…ca
Wielkimi krokami zbliża się czas, kiedy to wszyscy miłośnicy świeżych truskawek będą mogli delektować się ich smakiem. Aby samodzielnie uprawiać truskawki nie trzeba mieć własnego ogrodu działkowego. Na balkony i tarasy przebojem wdziera się, doskonała do uprawy doniczkowej, truskawka pnąca - plenna i owocująca aż do późnej jesieni. Więcej...
