Bazylia pospolita - uprawa i zastosowanie

Bazylia pospolita to jedno z najpowszechniej używanych ziół o bardzo aromatycznych liściach. Roślina jest dość łatwa w uprawie i doskonale nadaje się nie tylko do ogrodu ale też i do uprawy doniczkowej w mieszkaniu. Mając bazylię pod ręką w kuchni będziemy ją wykorzystywać jako dodatek do potraw i sosów, do sałatek, ryb oraz mięs, szczególnie tych grillowanych. Oto jak pielęgnować bazylię aby jak najdłużej zrywać jej aromatyczne listki.

Bazylia pospolita
Bazylia pospolita - Ocimum basilicum

Bazylia pospolita (Ocimum basilicum), należy do rodziny wargowych. Jest to niewielka roślina jednoroczna, dorastająca do 50 cm wysokości, o czerwonawych łodygach i jajowatych, ostro zakończonych, jasno zielonych liściach, które wydzielają silny aromat. To właśnie te liście są cennym surowcem zielarskim i dodatkiem do potraw, wykorzystywanym w wielu kuchniach świata. W zależności od odmiany bazylii, liście mogą być duże lub drobniutkie. Kwiaty bazylii są drobne, czerwonawe lub żółtawe, osadzone luźno na szczytach pędów, pojawiają się od połowy lata do jesieni. Gatunek ten pochodzi z Indii, gdzie bazylia uważana była za świętą roślinę, do Europy przywędrowała przez Środkowy Wschód.

Uprawa i pielęgnacja bazylii

W Polsce bazylia nie rośnie dziko, dlatego od zawsze trzeba było sadzić bazylię do pojemników, czy też do gruntu. Jest to roślina z cieplejszej strefy klimatycznej, dlatego wymaga stanowiska słonecznego, osłoniętego od wiatru. Bazylia pospolita najlepiej rośnie w glebie lekkiej, przepuszczalnej. Należy jednak dbać aby gleba była stale wilgotna.

W naszych domach można śmiało uprawiać bazylię w doniczce, gdzie bardzo dobrze sobie radzi. Obecnie wręcz panuje moda na uprawę bazylii w doniczce, podobnie jak wielu innych innych ziół. Doniczkę z bazylią najlepiej ustawić na parapecie okiennym, gdzie roślina będzie mieć dużo słońca. Z kolei jeżeli zasadzimy bazylię do gruntu też będzie sobie dobrze radzić, pod warunkiem, że miejsce będzie osłonięte i słoneczne.

Aby rozpocząć uprawę, nasiona bazylii należy wysiać wczesną wiosną do doniczek płytko do ziemi, a z nadejściem lata przesadzić młode rośliny do większych doniczek. W przypadku wysiewu bezpośrednio do gruntu, nasiona wysiewamy nieco później - pod koniec wiosny aby kiełkujących siewek nie narażać na późnowiosenne przymrozki.

Pielęgnacja bazylii jest w zasadzie bardzo prosta, należy jedynie pamiętać o regularnym podlewaniu. Warto też uszczykiwać wierzchołki pędów, co pozwoli rozkrzewiać się roślinie. Pielęgnując bazylię pamiętajmy aby miała dużo słońca, ponieważ to jest podstawa jej zdrowego wzrostu.

zioła w domu - uprawa ziół w doniczkachZioła w domu - uprawa w doniczkach, jak sadzić, kiedy siać
Zioła w domu, uprawiane w doniczkach, to doskonały sposób aby świeże zioła mieć zawsze pod ręką. Szczególnie jeśli doniczki z ziołami ustawimy na parapecie w kuchni. Wówczas w każdej chwili można je dodać do potraw i cieszyć się ich smakiem i aromatem. Zobacz jak uprawiać zioła w domu, kiedy siać i sadzić zioła w doniczkach oraz które gatunki ziół są najlepsze do uprawy w doniczkach. Więcej...

Zbiór i suszenie bazylii

Bazylię ścina się w sierpniu. Suszyć ją należy w cieniu. Natomiast gdy potrzebujemy świeżych liści, zawsze należy pamiętać o wycinaniu najpierw dolnych liści. Liście mają największe walory smakowe przed kwitnieniem, więc tak ważne jest podczas pielęgnowania bazylii uszczykiwanie kwiatostanów.

Ważne! Usuwaj pojawiające się kwiaty bazylii aby roślina wytworzyła więcej liści. Jeżeli nie dopuścimy do kwitnienia, liście będą też bardziej aromatyczne.

Zastosowanie bazylii

Niezliczona jest ilość przepisów, w których używa się bazylii, należy ona o ziół najczęściej stosowanych w kuchni. Nadaje się do przyprawiania zup, sałatek, sosów, farszów, jarzyn, sera i tak dalej. Potrawy z bazylii naprawdę nabierają unikatowego smaku i aromatu, szczególnie świeża bazylia, zebrana przed kwitnieniem jest niesamowicie esencjonalna. Kucharze często stosują bazylię nawet jeżeli przepis tego nie wymaga, tak bardzo upodobali sobie to zioło.

Ale nie tylko potrawy z bazylią zyskały sobie sławę. Z bazylii można też zrobić inne rzeczy, np. olejek bazyliowy, który jest stosowany w przemyśle mydlarskim i perfumeryjnym. Bazylia jest też stosowana jako surowiec zielarski przy przeziębieniach i grypie, ze względu na jej stymulujące działanie. Zastosowanie bazylii jest też dobre na kłopoty z trawieniem. Bazylia jest też polecana na stany zapalne żołądka, bóle menstruacyjne i brak apetytu. Ciekawym pomysłem jest tez dodanie bazylii do kąpieli, co działa odprężająco i antyseptycznie.

Ciekawostka. Kiedyś bazylia była uważana za królewskie zioło, nadające królewskiego aromatu potrawom, basilicus - po łacinie oznacza królewski.

Herbata z bazylii
Herbata z bazylii jest polecana na kłopoty trawienne i zatwardzenia. Ma też lekkie działanie uspokajające. Aby ją przygotować 5 łyżek suszonej bazylii nalezy zalać 4 szklankami wrzącej wody, trzymać pod przykryciem przez 10 minut. Pić 3 razy dziennie po posiłkach.

Sos pesto z bazylii
Bazylia jest też jednym z głównych składników sosu pesto, będącego świetnym dodatkiem do makaronu. Jak go przygotować zobacz na filmie.

Bazylia doda połysku włosom
Do kubka wrzącej wody dodajemy szczyptę bazylii i szczyptę rozmarynu. Pozostawiamy to pod przykryciem, aby dobrze namokło, a potem odcedzamy. Taką miksturą płucze się włosy zaraz po umyciu ich szamponem. Dzięki temu włosy staną się lśniące i będą delikatnie pachnieć.

Gatunki i odmiany bazylii

Bazylia grecka Ocimum basilicum var. minimum - odmiana bazylii o drobnych liściach, długości do 1cm. Gęsto-ulistniona, mocno rozgałęziona.

Bazylia amerykańska Ocimum amerykanum - gatunek bazylii o cytrynowym zapachu i smaku.

Bazylia cytrynowa Ocimum basilicum citriodora - podgatunek bazylii pospolitej o zapachu i smaku cytrynowym.

Bazylia miętolistna Ocimum menthaefolium - charakteryzuje się o miętowym zapachem liści.

Bazylia pospolita 'Luna' - odmiana o dobrej odporności, długo zachowująca świeżość po zebraniu.

Bazylia pospolita 'Celina' - odmiana o ciemnych liściach i zwartym pokroju. Charakteryzuje się równym wzrostem. Bardzo dobra odmiana do uprawy w doniczkach.

Bazylia pospolita 'Bonazza' - bardzo długo zachowuje świeżość, polecana do zbiorów w pęczkach i do przetworów.

Katarzyna Matuszak

Przeczytaj również:

Rozmaryn lekarski - właściwości, uprawa w ogrodzieRozmaryn lekarski - właściwości, uprawa w ogrodzie
Rozmaryn lekarski to jedno z najbardziej popularnych ziół śródziemnomorskich stosowanych w kuchni oraz w lecznictwie, jeden z najważniejszych składników aromatycznej mieszanki ziół prowansalskich. Ze względu na jego szeroki wachlarz właściwości warto jest uprawiać rozmaryn w ogrodzie lub choćby doniczce na parapecie. Zobacz jak wygląda uprawa rozmarynu oraz jakie są właściwości i możliwości wykorzystania tego zioła. Więcej...

Estragon - uprawa, zastosowanie, przepisyEstragon - uprawa, zastosowanie, przepisy
Estragon jest wieloletnim ziołem, cenionym jako przyprawa kuchenna. Posiada liczne właściwości zdrowotne, a dodawany do potraw może zastępować sól. Z powodzeniem własny estragon możemy uprawiać na ogrodowej grządce lub choćby w domu w doniczce, a zbiory są możliwe przez cały sezon. Zobacz jak wygląda uprawa estragonu oraz jakie jest zastosowanie estragonu w kuchni i medycynie. Więcej...

Stewia - uprawa, właściwości, zastosowanie
Galopujący rozwój cywilizacji oraz łatwy dostęp do medykamentów pochodzących z laboratoriów chemicznych, odsunął w cień dobrodziejstwa płynące z natury. A przecież wiele związków zawartych w roślinach niczym nie ustępuje siłą działania ich chemicznym odpowiednikom. Przy czym zioła stosowane umiejętnie, nie niosą ryzyka wystąienia skutkó ubocznych. Jedną z takich niedocenionych w Europie wspaniałych roślin jest stewia - niezwykle skuteczny i bezpieczny naturalny słodzik. Więcej...

Izabella Kiljańska, Hanna Mojkowska, Zielnik Polski, Interpress, Warszawa 1988, s.44-45; Carolice Foley, Jill Nice, Marcus A. Webb, Księga ziół, Muza S.A., Warszawa 2003, s.85; Maria Teresa, Della Beffa, Zioła-podręczny leksykon przyrodniczy, Świat Książki, Warszawa 2004, s. 151. Fot. sxc.hu