Zakazane rośliny w Polsce. Inwazyjne gatunki obce, których nie wolno uprawiać
Inwazyjne gatunki obce (IGO) to rośliny, które po wprowadzeniu do nowego środowiska rozprzestrzeniają się w sposób niekontrolowany, wypierając gatunki rodzime i negatywnie wpływając na bioróżnorodność oraz gospodarkę. Dowiedz się, jakie rośliny są zakazane w Polsce i na terenie UE oraz co zrobić, gdy masz je w swoim ogrodzie.
Zakazane rośliny w Polsce
Fot. depositphotos
Inwazyjne Gatunki Obce (IGO) - co to oznacza?
Rośliny uznane za inwazyjne gatunki obce trafiając na nowe siedliska, na przykład do kraju, w którym nie występują naturalnie, są na tyle podobne do roślin rodzimych, że mogą rosnąć bez ingerencji człowieka oraz się rozmnażać. W ten sposób IGO rozprzestrzeniają się, zajmując coraz większe obszary i wypierając gatunki krajowe. Stwarzają tym samym zagrożenie dla lokalnych ekosystemów.
Gatunki inwazyjne mają także coraz większy wpływ na gospodarkę - w rolnictwie powodują obniżenie i spadek jakości plonów oraz skutkują zwiększeniem nakładów na ochronę roślin uprawnych. Dlatego ustanowiono przepisy regulujące sprowadzanie oraz postępowanie z gatunkami stwarzającymi zagrożenie na terenie Unii Europejskiej oraz na terenie Polski. Przepisy te dotyczą zarówno roślin, jak i zwierząt będących inwazyjnymi gatunkami obcymi. W tym artykule skupimy się na roślinach.
Inwazyjne gatunki obce zakazane w Polsce - rozporzÄ…dzenie
Zgodnie z polskim prawem uprawa, hodowla oraz handel inwazyjnymi gatunkami obcymi są regulowane określonymi przepisami. Dodatkowo, wiele z tych gatunków objętych jest rozporządzeniami unijnymi, które nakładają obowiązek ich eliminacji oraz zakazują ich celowego wprowadzania do środowiska.
Dla ułatwienia przepisy unijne zostały przeniesione na grunt prawa krajowego tak że w jednym dokumencie zawiera się całość zagadnień związanych z IGO. Tym aktem prawnym jest Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r o gatunkach obcych.
Listę IGO stanowiących zagrożenie dla Unii określają rozporządzenia Komisji Europejskiej, natomiast listę inwazyjnych gatunków obcych stanowiących zagrożenie dla Polski określa rozporządzenie Rady Ministrów. Obie listy IGO, unijna i Polska, obowiązują w naszym kraju.
Aktualna lista IGO jest określona w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów. Poniżej podajemy link do ustawy na stronach rządowych:
Zakazane rośliny w ogrodzie - co to oznacza w praktyce?
Lista roślin zakazanych w Polsce stopniowo się rozszerza i może się okazać, że rośliny, które od zawsze mamy w swoich ogrodach stają się IGO. Jak powinniśmy postępować w takiej sytuacji i co może nam grozić, jeżeli nie będziemy przestrzegać regulacji prawnych?
Przede wszystkim powinniśmy usunąć z ogrodu rośliny znajdujące się na liście w wymienionym wcześniej rozporządzeniu.
Rozporządzenie mówi o podjęciu w tym celu:
- środków fizycznych - wykopywanie, wyrywanie, koszenie, ścinanie, uszkadzanie, zbieranie, zaorywanie lub zacienianie tych roślin, ścinanie, uszkadzanie lub zbieranie części, z których te rośliny mogą się rozmnożyć, wypas zwierząt, zmianę stosunków wodnych, okrywanie, ściółkowanie, usuwanie wierzchniej warstwy gleby lub osadów dennych, odgradzanie, tworzenie stref buforowych dla tych roślin lub przetrzymywanie ich w obiektach izolowanych;
- środków chemicznych - stosowanie środków ochrony roślin wprowadzonych do obrotu.
Na osoby nie stosujące się do przepisów mogą zostać nałożone kary:
- kara administracyjna - polegająca na wykonaniu prac przy usunięciu IGO z danego terenu,
- kara finansowa - nawet do 1 000 000 PLN.
Natomiast, jeżeli na któryś z inwazyjnych gatunków obcych natkniemy się w lesie, parku czy na terenie publicznym, powinniśmy zgłosić ten fakt do urzędu miasta lub gminy.
Inwazyjne gatunki obce - lista popularnych gatunków roślin zakazanych w Polsce
Lista gatunków uznanych za inwazyjne stale rośnie i obejmuje rośliny jeszcze do niedawna chętnie uprawiane w ogrodach i na terenach publicznych. Do roślin obecnie zakazanych w Polsce należą między innymi:
Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) - ten pochodzący z rejonu Kaukazu gatunek w Polsce pojawił się jeszcze w ubiegłym stuleciu, wraz z PGRami. Powszechnie barszcz Sosnowskiego uprawiano na kiszonki dla bydła, jako roślinę miododajną i ozdobną. Ten bardzo inwazyjny gatunek zakazany w Unii Europejskiej jest szkodliwy dla lokalnych ekosystemów oraz jest niebezpieczny dla zdrowia i życia ludzi oraz zwierząt.
Barszcz Sosnowskiego porastający tereny przydrożne
Fot. depositphotos
Chmiel japoński (Humulus scandens) - to efektowne pnącze w naszych warunkach nie jest w stanie przetrwać zimy, ale znajduje się na Unijnej liście IGO, więc w Polsce także nie można go uprawiać, choć do niedawna był jeszcze polecany ogrodnikom. Chmiel japoński szybko tworzy gęste okrywy blokujące dostęp światła do niżej rosnących roślin. Pędy chmielu owijają się również wokół gałęzi krzewów i drzew, powodując ich łamanie lub przewracanie się.
Chmiel japoński w okresie kwitnienia
Fot. depositphotos
Hiacynt wodny (Eichhornia crassipes) to pływająca roślina wodna wytwarzająca duże, zielone, mięsiste liście. Jej atrakcyjne kwiaty, zebrane w kłosy, są podobne do kwiatów tradycyjnych hiacyntów znanych z naszych ogrodów. Niestety - pięknie kwitnący hiacynt wodny już w roku 2016 trafił na listę gatunków inwazyjnych zakazanych w krajach UE.
Hiacynt wodny, pontederia gruboogonkowa - Eichhornia crassipes
Fot. pixabay
Kolczurka klapowana (Echinocystis lobata) - roślina pnąca pochodząca z Ameryki Północnej. Charakteryzuje się szybkim wzrostem i tworzy gęste zarośla, które mogą wypierać rośliny rodzime. Spotykana często wzdłuż rzek i innych zbiorników wodnych.
Kolczurka klapowana - Echinocystis lobata
Fot. Aimy Hikari, CC0, Wikimedia Commons
Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis) - ten gatunek nawłoci został sprowadzony z Ameryki Północnej do Europy w XVII w i szybko stał się ozdobą ogrodów i parków. Nawłoć kanadyjska błyskawicznie rozprzestrzeniła się w środowisku naturalnym zajmując duże powierzchnie i wypierając rośliny występujące naturalnie na tych terenach.
Nawłoć kanadyjska - Solidago canadensis
Fot. depositphotos
Niecierpek gruczołowaty (Impatiens glandulifera) - ten dekoracyjny gatunek niecierpka naturalnie występuje w zachodniej części Himalajów. Do Polski został wprowadzony w XIX w jako roślina ozdobna i miododajna i rozpowszechnił się w ogrodach przydomowych. Wraz z nasionami przedostał się do środowiska przyrodniczego i zadomowił na obszarze całego kraju wpływając na ekosystemy dolin rzecznych.
Niecierpek gruczołowaty - Impatiens glandulifera
Fot. pixabay
Niecierpek pomarańczowy (Impatiens capensis) - pochodzi z Ameryki Północnej a do Polski ponad 30 lat temu został przypadkowo zawleczony z transportem towarów. Obecnie występuje na terenach wilgotnych wchodząc w skład zbiorowisk roślinnych. Inwazyjność tego gatunku polega na konkurowaniu z rodzimymi gatunkami roślin o zasoby i zapylacze. Istotne znaczenie dla naszej gospodarki ma udział niecierpka pomarańczowego w rozwoju grzybów porażających m. in. zboża (niecierpek pomarańczowy jest pośrednim żywicielem tych patogenów).
Niecierpek pomarańczowy - Impatiens capensis
Fot. pixabay
Piscja, topian (Pistia stratiotes) - to roślina pływająca ceniona do niedawna przez akwarystów i miłośników oczek wodnych. Jej atutami są: rozeta miękkich, owłosionych liści przypominających sałatę oraz zdolność do oczyszczania wody. Obecność piscji w oczkach wodnych wydawała się niegroźna, gdyż roślina ta nie była w stanie u nas przezimować. Niestety, ze względu na ocieplenie klimatu, odnotowano już przypadki zimowania piscji w naturalnych zbiornikach wodnych w Polsce, a w Europie południowej roślina ta od dawna stanowi poważny problem i wypiera inne gatunki roślin wodnych.
Piscja, topian, sałata wodna - Pistia stratiotes
Fot. depositphotos
Rdestowiec ostrokończysty (Fallopia japonica, syn. Reynoutria japonica) roślina ta, nazywana także rdestem japońskim, jest jedną z najbardziej szkodliwych roślin inwazyjnych w Polsce. Charakteryzuje się szybkim wzrostem i rozprzestrzenianiem. Jej korzenie mogą powodować uszkodzenia infrastruktury, a roślina wypiera rodzime gatunki.
Rdestowiec ostrokończysty - Fallopia japonica, syn. Reynoutria japonica
Fot. W.carter, CC0, Wikimedia Commons
Tojeść amerykańska (Asclepias syriaca) - ten ekspansywny gatunek tojeści pochodzi z Ameryki Północnej a w naszym kraju został rozpowszechniony za sprawą pszczelarzy, którzy uprawiali ją jako gatunek miododajny. Roślina ta rozmnaża się zarówno generatywnie jak i wegetatywnie - podobnie jak w przypadku perzu, nawet niewielki fragment kłącza tojeści daje początek nowej roślinie. Ta zakazana roślina w Polsce jest gospodarzem dla owadów, bakterii, grzybów i wirusów atakujących rośliny uprawne. Wydziela sok mleczny, zawierający toksyczne glikozydy, które wywołują zatrucia u owiec i bydła oraz koni.
Tojeść amerykańska - Asclepias syriaca
Fot. Karelj, Public domain, Wikimedia Commons
Pełen wykaz inwazyjnych gatunków obcych, zarówno roślin jak i zwierząt, można znaleźć na stronie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska:
Przeczytaj również:
- Rośliny uczulające w ogrodzie. Masz alergię? Lepiej ich unikaj!
- Trujące rośliny ogrodowe
- Rośliny ekspansywne - krzewy i byliny. Ich odrosty korzeniowe to koszmar!
