Wtyk straszyk - czy jest szkodliwy, zwalczanie, jaki oprysk

Wtyk straszyk to owad spotykany w ogrodach, sadach i na polach uprawnych. Wzrost jego populacji jest powiązany z systematycznie powracającymi falami letnich upałów oraz suszą. Łatwo adaptuje się do żerowania na licznych gatunkach roślin, stanowiąc coraz większe zagrożenie w ogrodach. W tym artykule wyjaśniamy, jak wygląda wtyk straszyk i czy jest groźny dla naszych upraw. Podpowiadamy również skuteczne metody zwalczania wtyka straszyka.

Wtyk straszyk - Coreus marginatus
Fot. pixabay

Jak wygląda wtyk straszyk?

Wtyk straszyk (Coreus marginatus) to pluskwiak z rodziny wtykowatych (Coreidae). Spotkać go można na łąkach, obrzeżach lasów, w ogrodach, sadach i na polach uprawnych. Żeruje na wielu różnych gatunkach roślin, m.in. na rabarbarze, szczawiu, ziemniakach, roślinach zbożowych oraz drzewach i krzewach owocowych, w tym na malinach, jeżynach i borówce.

Wtyk straszyk ma spłaszczone ciało w odcieniach brązu z plamkami i jaśniejszymi brzegami, co zapewnia mu doskonały kamuflaż na tle kory czy wyschniętych liści. Osiąga długość 12-15 mm. Odwłok jest szeroki a jego brzegi lekko zawinięte do góry. Na głowie widoczne są czteroczłonowe czułki a po bokach kilka kolcowatych wyrostków.

Wtyk straszyk - Coreus marginatus
Fot. zappapy, CC0, Wikimedia Commons

Larwy wtyka straszyka są mniejsze od dorosłych osobników i nie posiadają skrzydeł.

Wtyk straszyk - Coreus marginatus - larwa
Fot. Bj.schoenmakers, CC0, Wikimedia Commons

Wtyk straszyk - Coreus marginatus - owad dorosły i larwa
Fot. Peter Gabler/Bj.schoenmakers, CC0, Wikimedia Commons

Samica w maju lub czerwcu składa bezbarwne i wydłużone jaja w skórkę roślin żywicielskich. Osobniki dorosłe pojawiają się w sierpniu, zimują i od kwietnia przenoszą się na rośliny żywicielskie. Najbardziej aktywne są przy ciepłej i suchej pogodzie.

Uwaga!
Zaniepokojony wtyk straszyk wydziela ciecz o nieprzyjemnym zapachu, która ma odstraszyć wroga. Opryskane tą cieczą owoce będą niesmaczne i mogą zepsuć smak przetworu czy deseru.

Wtyk straszyk - czy jest szkodliwy

Wtyk straszyk może być szkodliwy, gdy występuje w dużej populacji. Szkody wyrządzają zarówno osobniki dorosłe jak i larwy. Wysysają sok z liści, które przebarwiają się i zasychają. Szkodnik ten uszkadza także miękkie owoce (m.in. maliny, jeżyny, truskawki i poziomki), stożki wzrostu i pąki, które w wyniku żerowania opadają. Uszkodzone owoce mogą być porażane przez patogeny. Zaatakowane rośliny są osłabione a plony mogą być mniejsze.

Larwa wtyka straszyka na jeżynie
Fot. Bj.schoenmakers, CC0, Wikimedia Commons

Wtyk straszyk a wtyk amerykański - różnice

Te dwa gatunki należą do tej samej rodziny wtykowatych (Coreidae) i wyglądają podobnie, dlatego często są mylone. Jest jednak między nimi 5 istotnych różnic:

1. Wtyk straszyk w Polsce jest owadem bardzo pospolitym, natomiast wtyk amerykański (Leptoglossus occidentalis) dotarł z Ameryki na statku lub innym środkiem transportu. W Europie zauważono go po raz pierwszy w 1999 r. a w Polsce odnotowano jego obecność w 2007 r. Od tej pory jego liczebność rośnie.
2. Wtyk straszyk jest mniejszy i żeruje na liściach. Wtyk amerykański jest większy ale bardziej smukły i wysysa sok z szyszek oraz igieł, co doprowadza do ich zasychania.
3. Tylne odnóża wtyka amerykańskiego mają charakterystyczne, liściowate rozszerzenia, natomiast odnóża wtyka straszyka mają standardową budowę.
4. Owady te różnią się także ubarwieniem. U wtyka amerykańskiego na pokrywach skrzydeł widoczny jest biały wzór w kształcie zygzaka. U wtyka straszyka kolorystyka jest bardziej jednolita, rdzawobrązowa.
5. Ponadto, wtyk amerykański jesienią wchodzi do domów szukając ciepłych miejsc na przezimowanie. Rodzimy wtyk straszyk zimuje głównie w ściółce.


Wtyk amerykański (po lewej) i wtyk straszyk (po prawej)
Fot. Dmccabe/Frayle, CC0, Wikimedia Commons

Wtyk straszyk - zwalczanie

W ograniczaniu populacji szkodnika ważna jest profilaktyka. Należy uważnie oglądać rośliny, zwalczać chwasty (zwłaszcza kwitnące), które mogą go przyciągać i unikać uprawy w pobliżu roślin żywicielskich.

W okresie lotu szkodnika czyli od połowy lipca do połowy sierpnia, narażone na atak wtyka rośliny warto osłaniać włókniną. Owad ten preferuje rośliny młode, dlatego optymalne nawożenie sprawi, że będą szybciej rosły i miały większą odporność na ewentualne uszkodzenia. Silnie zasiedlone rośliny należy usuwać.

Przy niewielkiej liczebności i na małej powierzchni skuteczne jest ręczne zbieranie wtyka wczesnym rankiem, gdy są mało ruchliwe. Co ważne, na dłonie warto założyć rękawice ochronne aby wtyk nie opryskał skóry wydzieliną i silnym, nieprzyjemnym zapachu. Wtyki są także pokarmem dla ptaków owadożernych.

Wtyk straszyk - czego nie lubi

Aby ograniczyć liczebność wtyka w ogrodzie, warto wiedzieć, czego ten owad nie lubi:

• Porządek w ogrodzie i brak ściółki - wtyki zimują w resztkach roślinnych i pod opadłymi liśćmi. Usuwanie nadmiaru ściółki może ograniczyć ich populację.
• Brak roślin żywicielskich - usuwanie chwastów z rodziny rdestowatych oraz innych roślin żywicielskich znacząco zmniejsza atrakcyjność terenu dla tego owada.
• Zapachy odstraszające - opryski z preparatów na bazie czosnku lub wrotyczu mogą na szkodniki działać zniechęcająco lub dezorientująco.

Wtyk straszyk - jaki oprysk

Nie ma zarejestrowanych środków ochrony roślin przeciwko wtykowi, ale insektycydy stosowane przeciwko innym szkodnikom prawdopodobnie ograniczą także jego liczebność.

Do oprysku przeciwko wtykowi straszykowi można użyć preparatów olejowych np. Emulpar 940 EC lub przygotowanego samodzielnie roztworu wody z olejem lnianym (w proporcji 100 ml oleju/1 l wody) z dodatkiem mydła potasowego. Oblepiają one ciało owada i powodują jego uduszenie.

Ogrodnicy testują różne sposoby zwalczania szkodników i okazuje się, że pomocne mogą być także opryski preparatami na bazie czosnku lub wrotyczu np. Wrotycz ProBio Ogród albo oprysk roztworem wody, mydła potasowego i denaturatu (w proporcji 20 g mydła i 20 ml denaturatu na 1 l wody). Przed użyciem domowych oprysków na wtyka straszyka warto wcześniej wykonać próbę na kilku liściach rośliny.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Muszka plamoskrzydła, Drosophila suzukii - szkodliwość, zwalczanie, oprysk
• Kowal bezskrzydły - czy jest groźny, zwalczanie, domowe sposoby
• Tantniś krzyżowiaczek. Zwalczanie ekologiczne i opryski
• Biedronka azjatycka - jak wygląda, czy jest groźna, zwalczanie

Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 232;
2. K. Wiech, Wtyk amerykański, Działkowiec 5/2022, s. 65;
3. Poradnik sygnalizatora ochrony rabarbaru ogrodowego, Instytut Ogrodnictwa InHort, Skierniewice 2025.