Warzywa wieloletnie. Idealne do uprawy w ogródku ekologicznym i na działce
Warzywa wieloletnie są łatwe w uprawie, nie wymagają corocznego przesadzania i dobrze plonują przez wiele sezonów. Mogą stać się fundamentem ekologicznej działki, ponieważ nie wymagają obfitego podlewania i lepiej znoszą niedogodne warunki uprawy. Oto 9 najlepszych warzyw wieloletnich, które świetnie rosną w polskim klimacie i nie wymagają wiele troski. Raz je posadzisz i będziesz zbierać plony przez wiele lat!
Warzywa wieloletnie
Fot. depositphotos/envato/pixabay
Rabarbar ogrodowy
Rabarbar ogrodowy (Rheum rhabarbarum) na tym samym stanowisku może rosnąć i dobrze plonować nawet przez kilkanaście lat. Jego smaczne, kwaskowate ogonki liściowe znajdują szerokie zastosowanie w kuchni i są cennym źródłem witamin i składników mineralnych. Dzięki wysokiej zawartości polifenoli rabarbar wykazuje silne działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne.
Rabarbar jest rośliną dużą, która dorasta do 100-150 cm wysokości i podobnej szerokości. Dlatego trzeba mu zapewnić w ogrodzie sporo miejsca. Najlepiej rośnie w miejscu słonecznym i podłożu wzbogaconym obornikiem. Duże, sercowate liście zawierają wysokie stężenie kwasu szczawiowego i są niejadalne. Zbiera się i spożywa wyłącznie młode ogonki liściowe.
Wieloletni rabarbar uprawiany na działce
Fot. pixabay
Uprawę rabarbaru można rozpocząć z wysiewu nasion wiosną (w kwietniu), jednak pierwsze zbiory będą możliwe dopiero w 2 lub 3 roku uprawy. Dlatego częściej sadzi się kłącza rabarbaru. Można to robić zarówno wiosną (od marca do kwietnia) jak i jesienią (od września do października).
- Właściwości rabarbaru. Czy rabarbar jest zdrowy?
- Dobre sąsiedztwo dla rabarbaru. Co sadzić, a czego nie sadzić obok rabarbaru?
Chrzan pospolity
Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) dorasta do 1,5 m wysokości (pędy kwiatostanowe) i bardzo głęboko się korzeni. Ceniony jest nie tylko za wykorzystywane w kuchni korzenie o intensywnym smaku i aromacie ale także za swoje właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze. Związki wydzielane przez chrzan hamują rozwój patogennych grzybów w glebie i odstraszają niektóre szkodniki, dlatego często sadzony jest przy drzewach.
Chrzan pospolity - Armoracia rusticana
Fot. envato
Chrzan jest jednak ekspansywny a każdy fragment korzenia pozostawiony w ziemi może stać się nową rośliną. Aby więc ograniczyć rozrastanie się chrzanu, można go uprawiać w zakopanych w ziemi dużych donicach lub kręgach betonowych. Chrzan preferuje ziemię głęboko uprawioną, żyzną, zasobną w próchnicę i wilgotną. Korzenie chrzanu sadzi się wiosną (od marca do kwietnia) lub jesienią (od połowy września do października).
- Jak przechowywać korzenie chrzanu? Przechowywanie chrzanu na zimę
- Opryski z chrzanu. Jak przygotować i co pryskać?
Szczaw zwyczajny
Szczaw zwyczajny (Rumex acetosa) jest rośliną wieloletnią i odporną na niezbyt korzystne warunki uprawy. Często rośnie na łąkach,zaś w ogrodach bywa ekspansywny. Dorasta do 1 m wysokości a jego strzałkowate liście są wykorzystywane w kuchni, ziołolecznictwie i kosmetyce. Oprócz witamin i związków aktywnych korzystnych dla organizmu, zawiera także kwas szczawiowy, dlatego osoby z kamicą nerkową powinny ograniczyć jego spożycie.
Szczaw zwyczajny - Rumex acetosa
Fot. depositphotos
Szczaw może rosnąć w słońcu lub półcieniu, preferuje suche lub umiarkowanie wilgotne podłoże o kwaśnym odczynie. Obcinanie kwiatostanów zapobiegnie nadmiernemu rozsiewaniu się szczawiu i spowoduje, że energia rośliny skierowana będzie na rozwój liści a nie nasion. Aby rozpocząć uprawę szczawiu, wysiewa się nasiona wiosną (w marcu i kwietniu) lub na początku sierpnia.
Topinambur
Topinambur (Helianthus tuberosus) to bliski krewny słonecznika, a jego inna nazwa to słonecznik bulwiasty. Dorasta do 2 m wysokości i wytwarza jadalne, podziemne bulwy. Może być uprawiany także jako roślina ozdobna. Żółte, dość duże kwiaty pojawiają się jesienią. Bulwy są magazynem inuliny - polisacharydu bezpiecznego dla diabetyków. Zawierają też sporo witamin, minerałów oraz krzemionki. Są mrozoodporne i można je wykopywać przez całą zimę.
Topinambur, słonecznik bulwiasty
Fot. depositphotos
Topinambur jest łatwy w uprawie. Najlepiej rośnie na glebie żyznej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej. Uprawę w ogrodzie można rozpocząć sadząc bulwy topinamburu wiosną (od marca do kwietnia) lub jesienią (najlepiej na przełomie października i listopada).
Szczypiorek
Szczypiorek (Allium schoenoprasum) ceniony jest za smak, właściwości zdrowotne i atrakcyjne kwiaty. Tworzy gęste kępy, które z każdym rokiem stają się szersze. Jest bogaty w witaminy, mikroelementy i fitoncydy. Za ich sprawą wspiera odporność i układ krążenia. Fioletowe kwiaty szczypiorku pojawiają się od czerwca. Są źródłem nektaru i przyciągają owady zapylające. W ekologicznym ogrodnictwie szczypiorek jest traktowany jako bariera zapachowa. Posadzony wokół grządek z marchewką lub truskawkami, skutecznie dezorientuje swoim intensywnym aromatem szkodniki, m.in. połyśnicę marchwiankę czy mszyce. Może też chronić jabłonie i agrest przed chorobami grzybowymi.
Szczypiorek uprawiany współrzędnie z innymi warzywami
Fot. envato
Szczypiorek najlepiej rośnie w glebie żyznej i umiarkowanie wilgotnej. Co 2-3 lata kępę warto wykopać i podzielić na mniejsze części. Uprawę zaś możemy rozpocząć wysiewając nasiona szczypiorku od marca do maja wprost do gruntu. Roślinę można też wysadzać z rozsady lub całorocznie uprawiać w domu w doniczce.
Szczypiorek czosnkowy
Szczypiorek czosnkowy (Allium tuberosum), określany też jako czosnek bulwiasty, tworzy zwarte kępy i bywa mylony ze zwykłym szczypiorkiem. Jego liście są płaskie, pełne w środku i mają aromat czosnku. To odróżnia je od rurkowatych liści zwykłego szczypiorku, które mają posmak cebuli. Szczypiorek czosnkowy kwitnie późno (sierpień-wrzesień) a białe kwiaty przyciągają wiele owadów. Docenia się go za wysoką zawartość związków aktywnych, witamin i minerałów, które m.in. wzmacniają odporność organizmu i poprawiają trawienie.
Szczypiorek czosnkowy, czosnek bulwiasty - Allium tuberosum
Fot. TheTechnician27, CC0, Wikimedia Commons
Szczypiorek czosnkowy jest łatwy w uprawie. Można go uprawiać nie tylko w ogrodzie, ale też w donicy. Preferuje miejsca słoneczne z glebą żyzną i umiarkowanie wilgotną. Regularne przycinanie liści stymuluje roślinę do wzrostu. Najlepszy czas na siew szczypiorku czosnkowego do gruntu to kwiecień i maj, gdy temperatura gleby ustabilizuje się na poziomie 10-15°C. Od marca zaś można rozpocząć produkcję rozsady w domu lub w szklarni i w maju wysadzić ją na grządki.
Cebula siedmiolatka
Cebula siedmiolatka (Allium fistulosum), inaczej czosnek dęty, to warzywo, które stale wytwarza nowe liście, przez co zapewnia dostęp do smacznego szczypioru przez cały sezon.
Cebula siedmiolatka, czosnek dęty - Allium fistulosum
Fot. depositphotos
Cebula siedmiolatka jest łatwa w uprawie i mrozoodporna. Preferuje glebę żyzną, nawożoną i umiarkowanie wilgotną. Po 3-4 latach dobrze jest przesadzić ją na nowe, wzbogacone obornikiem miejsce. Podobnie jak inne warzywa cebulowe, jest bogatym źródłem witamin, związków mineralnych, siarkowych, aminokwasów i flawonoli.
Można ją siać bezpośrednio do gruntu w kwietniu. Aby uzyskać rozsadę cebuli siedmiolatki, nasiona wysiewamy na rozsadniku w kwietniu lub w sierpniu a na miejsce stałe sadzimy gotową rozsadę w maju lub wczesną jesienią.
Cebula egipska piętrowa
Cebula egipska piętrowa (Allium × proliferum) to mrozoodporna roślina, która rośnie „piętrowo” a jej wszystkie części są jadalne. Zamiast nasion, na szczycie pędu produkuje małe cebulki powietrzne, które pod wpływem własnego ciężaru uginają pęd do ziemi, gdzie same się ukorzeniają. Stąd jej jeszcze inna nazwa - cebula wędrująca. Te małe cebulki powietrzne wytwarzają własny szczypior jeszcze wtedy, gdy znajdują się na roślinie matecznej, co tworzy efektowny, wielopoziomowy wygląd.
Cebula egipska piętrowa - (Allium × proliferum)
Fot. depositphotos
Cebula piętrowa ma intensywny, ostry smak a jej szczypior jest twardszy niż u siedmiolatki. Preferuje miejsca słoneczne i ciepłe, z glebą żyzną i przepuszczalną.
Szparag lekarski
Szparag lekarski (Asparagus officinalis) na tym samym stanowisku może plonować nawet przez kilkanaście lat. Wiosną dostarcza smacznych, młodych pędów (wypustek wyrastających z podziemnej karpy), a latem przekształca się w wysoką roślinę o pędach przypominających koper, która może pełnić funkcję ozdobną. Szparagi są skarbnicą składników mineralnych (zawierają m.in. potas, magnez, wapń i fosfor), witamin (A, C, K i z grupy B, w tym kwas foliowy) oraz błonnika i steroli. Ich głęboki system korzeniowy poprawia strukturę gleby w niższych warstwach.
Szparag lekarski - Asparagus officinalis
Fot. pixabay
Szparagi najlepiej rosną na stanowiskach słonecznych, w glebach przepuszczalnych, żyznych, bogatych w próchnicę (wymagają nawożenia kompostem) i zasobnych w wapń. Do ogrodu sadzi się jednoroczne, zdrowe i jędrne karpy szparagów w okresie od kwietnia do połowy maja. Na pierwsze pełne zbiory trzeba poczekać do trzeciego roku od posadzenia.
Przeczytaj również:
- Warzywa łatwe w uprawie, o krótkim okresie wegetacji
- Warzywa odporne na suszę
- Jak zaplanować ogród warzywny
Opracowano na podstawie:
1. A. Wrzodak, Sadzimy wieloletnie i zioła, Działkowiec 9/2019, s. 46;
2. M. Szumlańska, Szczypiorek na wiosnę, Działkowiec 9/2013, s. 56-57;
3. E. Sikora, Warzywa cebulowe w Działkowiec 2/2017, s. 42-43;
4. I. Gumowska, Czy wiesz co jesz, Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1985.
