Winorośl - odmiany, sadzenie, uprawa na działce

Uprawa winorośli na działkach i w ogrodach przydomowych jest prowadzona ze względu na wspaniałe owoce wykorzystywane do wyrobu win i do bezpośredniego spożycia, jak i ze względu na walory ozdobne tego pnącza. Zobacz jak wygląda amatorska uprawa winorośli, czym się kierować przy zakupie sadzonek oraz jakie odmiany winorośli najlepiej sprawdzają się w naszym klimacie. W jakim terminie i w jaki sposób wykonać sadzenie winorośli w swoim ogrodzie?

Uprawa winorośli na działce
Fot. freeimages

Odmiany winorośli

Winorośl jest dość chętnie uprawia w ogrodach działkowych. Do upraw amatorskich w ogrodach i na działkach wybiera się zazwyczaj spośród trzech grup odmian winorośli:

odmiany deserowe - dają wspaniałe owoce do bezpośredniego spożycia;
odmiany deserowo-winne - ich owoce są doskonałe na przetwory i do wyrobu win;
odmiany altanowe - sadzone głównie ze względów ozdobnych jako pnącza na pergole czy ściany altan ogrodowych. W tym celu wykorzystuje się odmiany altanowe winorośli.

Na jakie cechy odmian winorośli warto zwrócić uwagę?

Do wyboru mamy szereg dobrze plonujących odmian winorośli, dających owoce różnej wielkości, barwach od jasno-zielonej, poprzez czerwono-różowe, aż do granatowych i oczywiście w rozmaitych smakach. Jednak smak i jakość owoców nie jest jedynym kryterium, które trzeba brać pod uwagę wybierając sadzonkę winorośli do uprawy na działce.

Otóż nasz klimat nie jest zbyt sprzyjający uprawie winorośli ze względu na krótkie i dość chłodne lato oraz mroźne zimy. Dlatego odmiany winorośli szlachetnej, uprawiane w Europie Południowej i Zachodniej, nie zawsze nadają się do uprawy w warunkach Polskich. Na szczęście w handlu dostępne są odmiany mieszańcowe, cechujące się większą wytrzymałością na mróz oraz większą odpornością na choroby. Jeżeli winorośli nie będziesz mógł zapewnić wyjątkowo ciepłego i zacisznego stanowiska, wybierz do uprawy odmiany winorośli o wczesnej lub średniej porze dojrzewania owoców. Dzięki temu zdążysz ze zbiorami zanim pojawi się ryzyko uszkodzenia owoców przez wczesne jesienne przymrozki.

Winorośl porastająca pergolę
Fot. freeimages

Reasumując, wybierając odmianę winorośli do uprawy w ogrodzie działkowym, weź po uwagę następujące cechy danej odmiany:

mrozoodporność (najlepiej aby roślina znosiła mrozy do -24°C i większe),
odporność na choroby, takie jak mączniak rzekomy winorośli, mączniak prawdziwy winorośli i szara pleśń (warto wypytać się wśród sąsiadów jakie choroby winorośli panują w Twoich okolicach i zwrócić uwagę szczególnie na odporność na te właśnie choroby),
termin i obfitość plonowania (unikaj odmian o późnej porze plonowania), wielkość, smak i zastosowanie owoców. Nie przypadkowo cechy owoców umieściłem na ostatnim miejscu, bo jeżeli wybierzesz odmianę dającą przepyszne owoce, która jednak nie będzie np. wystarczająco mrozoodporna, to owoców nie doczekasz się w ogóle.

Dojrzewające owoce winorośli
Fot. pixabay

Odmiany deserowe winorośli

Wybierając winorośl deserową na działkę lub do ogrodu przydomowego, warto zwrócić uwagę na odmiany, które poza dobrym smakiem owoców, są też dobrze przystosowane do polskich warunków klimatycznych, odporne na choroby i łatwe w uprawie. Oto 3 popularne i cenione odmiany deserowe, idealne do uprawy w Polsce:

Arkadia - deserowa odmiana pochodząca z Ukrainy. Charakteryzuje się bardzo silnym wzrostem i wysoką plennością. Charakteryzuje się dobrą odpornością na mączniaka rzekomego i prawdziwego, średnią na szarą pleśń. Wytrzymuje spadki temperatury do około -21°C do -23°C. W chłodniejszych rejonach Polski zaleca się okrywanie na zimę. Owoce dojrzewają bardzo wcześnie, bo już od początku sierpnia. Grona są bardzo duże, luźne lub średnio zwarte, o masie często przekraczającej 500-700g. Jagody są duże do bardzo dużych (8-12g), owalne, żółto-zielone, bardzo smaczne, z delikatnym muszkatowym aromatem. Skórka jest cienka, miąższ mięsisty i soczysty.

Łora - określana też jako 'Lora' lub 'Flora'. Kolejna odmiana deserowa ukraińskiego pochodzenia. Cechuje ją silny wzrost i bardzo wysoka plenność. Odporna na mączniaka rzekomego i prawdziwego. Wytrzymuje spadki temperatury do około -21°C do -23°C. Wymaga okrywania na zimę w rejonach o ostrzejszych zimach. Owoce dojrzewają w połowie sierpnia. Grona są bardzo duże, stożkowe, często luźne, o masie 600-800g. Jagody są duże (6-9g), owalne lub jajowate, jasnozielone, bursztynowe w pełnej dojrzałości. Są słodkie, z lekkim, przyjemnym posmakiem. Skórka jest cienka, miąższ chrupiący i soczysty.

Niektóre odmiany deserowe dają słodkie winogrona bez pestek
Fot. pixabay

Swenson Red - odmiana pochodząca z USA o średniej sile wzrostu i dobrej plenności. Cechuje ją bardzo wysoka odporność na choroby grzybowe (mączniak rzekomy i prawdziwy). Wytrzymuje temperatury do około -30°C a nawet -34°C. To czyni ją jedną z najbardziej mrozoodpornych odmian deserowych, doskonale nadającą się do uprawy w całej Polsce bez konieczności okrywania. Owoce dojrzewają na przełomie sierpnia i września. Grona są średniej wielkości, cylindryczno-stożkowe, zwarte. Jagody są średniej wielkości (3-5g), okrągłe, czerwono-fioletowe, z charakterystycznym, intensywnym truskawkowo-malinowym aromatem (tzw. smak "labrusca"). Skórka jest grubsza, miąższ galaretowaty, z nielicznymi pestkami. Idealna do bezpośredniego spożycia, na soki i dżemy.

Odmiany winorośli na wino

Wybierając odmiany winorośli na wino, szuka się przede wszystkim tych, które dobrze dojrzewają, mają odpowiednie parametry kwasowości i cukru, a także są odporne na choroby i mrozy. Oto 3 najczęściej polecane odmiany winorośli do produkcji wina, które sprawdzają się w naszym klimacie:

Regent - odmiana niemiecka charakteryzująca się średnią siłą wzrostu i bardzo dobrą plennością. Wysoce odporna na choroby grzybowe. Odmiana Regent wytrzymuje spadki temperatury do około -25°C. Owoce dojrzewają zazwyczaj w pierwszej połowie września. Grona są średniej wielkości, cylindryczno-stożkowe, zazwyczaj zwarte. Jagody są średniej wielkości, granatowo-czarne, okrągłe. Charakteryzują się wysoką zawartością cukru i odpowiednią kwasowością, co pozwala na produkcję czerwonych win o intensywnym kolorze i owocowym aromacie.

Solaris - kolejna niemiecka odmiana o silnym wzroście i bardzo wysokiej plenności. Wysoka odporność na choroby predysponuję tę odmianę do upraw ekologicznych. Wytrzymuje spadki temperatury do około -24°C do -26°C. Owoce dojrzewają już pod koniec sierpnia. Grona są średniej wielkości, cylindryczno-stożkowe, zwarte. Jagody są małe do średnich, okrągłe, żółto-zielone, w pełnej dojrzałości nabierają złocistego koloru. Owoce mają wysoką zawartość cukru i dobrą kwasowość, co pozwala na produkcję białych win o wyrazistym, owocowym bukiecie.

Owoce winorośli na wino
Fot. pixabay

Aurora - pochodząca z USA krzyżówka Vitis vinifera z odmianami o wysokiej odporności. Cechuje ją duża siła wzrostu i plenność. Dobra odporność na mączniaka rzekomego i prawdziwego, jednak nieco mniejsza niż u odmian 'Regent' i 'Solaris'. Jest niestety podatna na szarą pleśń. Wytrzymuje temperatury do około -28°C do -30°C, co czyni ją jedną z najbardziej mrozoodpornych odmian. Owoce dojrzewają zazwyczaj w pierwszej dekadzie września. Grona są średniej wielkości, zwarte. Jagody są małe do średnich, okrągłe, jasnozielono-żółte. Owoce mają dobrą zawartość cukru i wysoką kwasowość. Wina z 'Aurory' są zazwyczaj lekkie, świeże, z wyraźną kwasowością i delikatnymi nutami owocowymi, często cytrusowymi lub jabłkowymi. Świetnie nadają się do produkcji win wytrawnych i półwytrawnych.

Winorośl altanowa

Szukając winorośli do obsadzenia altany, warto zwrócić uwagę na odmiany o bujnym wzroście, które łączą w sobie wysoką odporność na choroby, dobrą mrozoodporność oraz dają smaczne owoce. Oto trzy najczęściej polecane odmiany winorośli na altany:

Regent - ta niemiecka odmiana to prawdziwy hit wśród winorośli altanowych. Jest mało podatna na choroby grzybowe oraz wysoce mrozoodporna (do -25°C). Rodzi ciemne, smaczne owoce, idealne zarówno do bezpośredniego spożycia, jak i na soki czy wino. Owoce dojrzewają pod koniec września.

Muscat Odeski - odmiana mieszańcowa pochodzenia ukraińskiego. Jest odporna na mróz (wytrzymuje temperatury do około -22°C do -24°C) i choroby grzybowe, co pozwala ją uprawiać bez jakiejkolwiek ochrony chemicznej. Owoce Muscatu Odeskiego są duże, zielono-żółte i charakteryzują się wyrazistym, muszkatowym smakiem i zapachem, co czyni je idealnymi do jedzenia prosto z krzaka. Dojrzewają już na początku września.

Odmiany altanowe winorośli można prowadzić przy ścianie budynku lub pergoli
Fot. pixabay

Bianca - niezawodna i bardzo odporna odmiana wyhodowana na Węgrzech. Polecana szczególnie dla początkujących ogrodników. Bianca wyróżnia się dużą odpornością na choroby i mrozy. Wytrzymuje spadki temperatury do około -26°C a nawet -28°C. Owoce są zielono-żółte, średniej wielkości, słodkie i soczyste. Świetnie nadają się na soki, wino, a także do bezpośredniego spożycia. Owoce dojrzewają zazwyczaj w drugiej połowie września.

Sadzenie winorośli

W przypadku sadzenia winorośli z tzw. odkrytym korzeniem (kopanej z gruntu) istnieje duże ryzyko uszkodzenia korzeni rośliny i jej przesuszenia. Z tego względu obecnie w sprzedaży są głównie sadzonki winorośli w pojemnikach i takie warto wybrać dokonując zakupów na swoją działkę.

Kiedy sadzić winorośl?

Sadzonki winorośli w pojemnikach sadzi się z całą, nieuszkodzoną bryłą korzeniową, dzięki czemu znacznie lepiej się przyjmują i można je sadzić przez cały okres od wiosny do jesieni. Najlepiej jednak sadzenie winorośli przeprowadzić w kwietniu (gdy są jeszcze w stanie uśpionym) lub od czerwca do lipca, gdy pędy mają już liście.

Jeżeli sadzonki sadzisz w okresie wegetacji roślin, warto upewnić się w jakich warunkach kupowane przez Ciebie sadzonki były ukorzeniane. Otóż sadzonki w pojemnikach często bywają ukorzeniane pod osłonami. W takim wypadku, zanim posadzisz je do gruntu, powinny one zostać zahartowane (stopniowo przyzwyczajane do warunków panujących na zewnątrz).

Winorośl uprawiana na działce

Jak wybrać sadzonkę dobrej jakości?

Wybierając sadzonki winorośli w sklepie przyjrzyj się dokładnie w jakim są stanie. Powinny mieć zdrowie liście bez oznak infekcji chorobowych. Dobrym wskaźnikiem żywotności sadzonek jest obecność wąsów czepnych.

Wybieraj te sadzonki, których pęd ma przynajmniej 30 cm długości, a u nasady jego grubość wynosi przynajmniej 4 mm. Jeżeli kupujesz sadzonki winorośli jesienią, wybierz te które, począwszy od nasady pędu, mają najdłuższy odcinek zdrewniały. Takie rośliny mają znacznie większe szanse na przetrwanie zimy w dobrym stanie.

Winorośl - wymagania glebowe i klimatyczne

Uprawa winorośli najlepiej udaje się w miejscu słonecznym, ciepłym i zacisznym (osłoniętym od mroźnych zimowych wiatrów). Wymagania glebowe tej rośliny nie są bardzo wygórowane, choć najlepiej uprawiać winorośl na glebach lekkich, próchniczych, łatwo się nagrzewających, o pH od 6,5 do 7,0.

Unikaj uprawy winorośli na glebach bardzo ciężkich, gliniastych. Jeżeli masz właśnie taką glebę w ogrodzie to wymieszaj ją z piaskiem i materiałem organicznym (np. dobrze rozłożonym kompostem). Jeżeli natomiast gleba w Twoim ogrodzie jest bardzo lekka, piaszczysta i uboga - dodaj do niej rozłożonego kompostu lub obornika. Nie warto jednak nadmiernie użyźniać gleby, gdyż wówczas winorośl nie owocuje lub owocowanie jest bardzo słabe (krzew będzie bujnie się rozrastać kosztem słabszego owocowania). Nie powinno się przesadzać z obornikiem, szczególnie, gdy krzewy sadzi się jesienią, gdyż dodanie dodatkowej porcji azotu w tym terminie, pobudza krzew do wzrostu, opóźnia wejście rośliny w stan spoczynku i utrudnia przezimowanie.

Winorośl przy ścianie

Jeżeli rośliny chcesz uprawiać przy ścianie domu, to posadź je w odległości około 30 cm od ściany i rozstawie około 1 m. Najlepiej sadzić przy ścianie skierowanej na południe, południowy zachód lub południowy wschód.

Jak sadzić winorośl?

Dobrym pomysłem jest posadzenie winorośli w specjalnie wykopanym zagłębieniu (misie) o średnicy 40 do 50 cm i głębokości około 15 cm. Dopiero na dnie "misy" wykopuje się dołek, dostosowany wielkością do bryły korzeniowej, w którym umieszczamy sadzonkę. Sadzenie winorośli w takiej "misie" ułatwia podlewanie i zabezpieczenie roślin przed zimowymi mrozami. Z upływem lat, w miarę wzrostu winorośli, "misę" wypełnia się stopniowo ziemią, dzięki czemu podziemna część pnia będzie położona stosunkowo głęboko w glebie, co zwiększy jej odporność na przemarzanie.

Sadzonki winorośli wyjmuj z pojemników bardzo ostrożnie aby nie uszkodzić ich korzeni i umieszczaj w dołkach z całymi bryłami korzeniowymi. Następnie dołki pozasypuj ziemią. Po posadzeniu rośliny obficie podlej.

Cięcie winorośli po posadzeniu

Przed nadejściem zimy sadzonki zetnij nad 2 lub 3 oczkiem (dzięki temu wzmocni się ich system korzeniowy i w kolejnym sezonie wytworzą silniejsze pędy). Następnie wokół roślin usyp kopczyki z ziemi, które ochronią podstawy pędów i korzenie przed przemarznięciem.

Przeczytaj również:

Tekst opracowano na podstawie: J. Lisek, Wybór odmian i sadzenie winorośli, Działkowiec, Nr 9/98, s. 18-20 oraz Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 730.

Winorośl - odmiany, sadzenie, uprawa na działce

Odmiany winorośli