Trzmielina - jak wygląda, odmiany, uprawa, rozmnażanie

Trzmieliny to niezwykle różnorodne rośliny cenione za pięknie przebarwiające się jesienią liście, ozdobne owoce i dekoracyjne pędy. Są idealne do ogrodów, parków i nasadzeń miejskich jako żywopłoty lub efektowne akcenty kolorystyczne. Zobacz, jak wygląda trzmielina oraz dowiedz się, jakie gatunki i odmiany trzmieliny mogą sprawdzić się w Twoim ogrodzie. W tym artykule wyjaśniamy także jak uprawiać i rozmnażać trzmielinę aby w pełni cieszyć się pięknem tego krzewu!

Trzmielina - różne gatunki i odmiany
Fot. pixabay

Jak wygląda trzmielina?

Trzmielina (Euonymus) to rodzaj roślin obejmujący ponad 170 gatunków krzewów, małych drzew i pnączy, zimozielonych lub zrzucających liście na zimę. W ogrodach najczęściej spotyka się trzmielinę Fortune’a, japońską, oskrzydloną i pospolitą, które różnią się między sobą pokrojem, siłą wzrostu i barwą.

Liście trzmieliny są zazwyczaj naprzeciwległe, eliptyczne o brzegach piłkowanych lub karbowanych. W zależności od gatunku liście mogą być skórzaste i zimozielone lub sezonowe i delikatne. Mają różne barwy, od zielonych, poprzez wielokolorowe a jesienią u wielu gatunków przebarwiają się na intensywnie czerwony kolor.

Charakterystyczną cechą wielu trzmielin są listewki korkowe na czterokanciastych pędach. Drobne, białe lub żółtawe kwiaty są niepozorne i pojawiają się wiosną. Ozdobą są barwne, zazwyczaj różowe lub czerwone owoce, które po pęknięciu odsłaniają nasiona w intensywnie pomarańczowych osnówkach. Należy jednak pamiętać, że większość trzmielin to trujące rośliny ogrodowe, a niebezpieczne glikozydy znajdują się głównie w nasionach.

Jak szybko rośnie trzmielina?

Tempo wzrostu trzmieliny zależy od gatunku i odmiany. Wpływają na nie także warunki glebowe, nasłonecznienie i wilgotność podłoża.

Trzmielina pospolita rocznie przyrasta od 30-60 cm, trzmielina Fortune’a ma płożące lub wspinające się pędy, które przyrastają o około 20-40 cm w ciągu roku. Znacznie wolniej rozwija się trzmielina oskrzydlona (zwłaszcza w początkowych latach uprawy) oraz trzmielina japońska (ze względu na ograniczoną mrozoodporność i regenerację po zimie). Ich roczne przyrosty wynoszą zazwyczaj 10-20 cm.

Źródło: opracowanie własne

Czy trzmielina gubi liście na zimę?

Wśród trzmielin występują zarówno gatunki z liśćmi sezonowymi jak i gatunki zimozielone.

Trzmieliny gubiące liście na zimę:

trzmielina pospolita (Euonymus europaeus),
trzmielina oskrzydlona (Euonymus alatus),
trzmielina Hamiltona (Euonymus hamiltonianus),
trzmielina płaskoogonkowa (Euonymus planipes),
trzmielina korkowa (Euonymus phellomanus).

Trzmieliny zimozielone:

trzmielina Fortune’a (Euonymus fortunei),
trzmielina japońska (Euonymus japonicus).

Liście sezonowe jesienią spektakularnie przebarwiają się na jaskrawy róż lub ognistą czerwień, a następnie opadają, odsłaniając dekoracyjne pędy i owoce. Trzmieliny zimozielone zachowują ulistnienie przez cały rok, ale podczas silnych mrozów ich liście mogą się zwijać, brązowieć lub zmieniać barwę na purpurową. Takie odmiany, nawet jeśli nieco ucierpią w czasie mroźnej zimy, zwykle szybko regenerują się wiosną po przycięciu przemarzniętych pędów.

Trzmielina - gatunki i odmiany

Oto najpopularniejsze gatunki i odmiany trzmieliny uprawiane w naszym klimacie:

Trzmielina pospolita

Trzmielina pospolita (Euonymus europaeus) to rodzimy gatunek, krzew o sezonowym ulistnieniu dorastający do 5 m wysokości. Owoce dojrzewają jesienią i dość długo pozostają na pędach.

Trzmielina pospolita - Euonymus europaeus

Najbardziej cenione odmiany trzmieliny pospolitej to:

Trzmielina pospolita 'Red Cascade' - popularna odmiana o wysokości do 2-3 m, ma różowo-pomarańczowe owoce;
Trzmielina pospolita 'Albus' - kremowobiała okrywa owoców ładnie kontrastuje z pomarańczowymi osnówkami.

Trzmielina oskrzydlona

Trzmielina oskrzydlona (Euonymus alatus) to krzew o gęstym pokroju, osiągający do 3 m wysokości. Na pędach znajdują się charakterystyczne listewki korkowe. Jesienią liście przebarwiają się na szkarłatny kolor, dlatego nazywana jest „płonącym krzewem”.

Piękne jesienne zabarwienie trzmieliny oskrzydlonej
Fot. pixabay

Najbardziej wartościowe odmiany trzmieliny oskrzydlonej to:

Trzmielina oskrzydlona 'Compactus' - najpopularniejsza, karłowa odmiana o zwartym, zaokrąglonym pokroju i intensywnie karminowych liściach jesienią, dorasta do 1 m wysokości. Ma pędy z czterema szerokimi listewkami korkowymi. Idealna do małych ogrodów i na niskie żywopłoty z trzmieliny;
Trzmielina oskrzydlona 'Chicago Fire' - odmiana osiągająca do 1,8 m wysokości, jej liście przebarwiają się jesienią na kolor purpurowy;
Trzmielina oskrzydlona 'Fireball' - krzew o kulistej formie, dorastający do 1,5 wysokości i podobnej szerokości, liście przebarwiają się jesienią na czerwono.

Trzmielina Fortune’a

Trzmielina Fortune’a (Euonymus fortunei) jest gatunkiem zimozielonym o skórzastych, grubych liściach, pochodzi z Chin. Ma pędy z korzonkami przybyszowymi, które mogą się płożyć i ukorzeniać lub wspinać się do wysokości 3-5 m. Jest odporna na mróz i tolerancyjna względem stanowiska.

Trzmielina Fortune’a 'Emerald Gold'
Fot. depositphotos

Najpupularniejsze odmiany trzmieliny Fortune’a to:

Trzmielina Fortune’a 'Emerald'n Gold' - dorasta do 40 cm, ma zielone liście z szerokim, złocistożółtym marginesem, w zimie przebarwiają się na odcień różu lub czerwieni;
Trzmielina Fortune’a 'Emerald Gaiety' - ma zwarty pokrój i wysokość do 25 cm, liście zielone z białym marginesem zimą przybierają różowy odcień;
Trzmielina Fortune’a 'Sunspot' - niska odmiana, ma ciemnozielone liście z jaskrawożółtym paskiem;
Trzmielina Fortune’a 'Coloratus'- silnie rosnąca odmiana płożąca się o dużych (do 6 cm), zielonych liściach, które jesienią stają się intensywnie purpurowe;
Trzmielina Fortune’a 'Blondy' - dorasta do 30 cm wysokości, zielone liście na środku mają białożółtą plamę.

Trzmielina japońska

Trzmielina japońska (Euonymus japonicus) to gatunek o zimozielonych, lśniących, skórzastych liściach. Jest bardziej wrażliwa na mróz, dlatego wymaga osłoniętych stanowisk lub uprawy w pojemnikach.

Różnobarwne odmiany trzmieliny japońskiej
Fot. depositphotos

Odmiany trzmieliny japońskiej polecane do uprawy w Polsce to:

Trzmielina japońska 'Bravo' - odmiana z kremowym obrzeżeniem liści, dorasta do 1,5 m wysokości;
Trzmielina japońska 'Green Spire' - kolumnowa odmiana o ciemnozielonych liściach i wysokości do 2 m;
Trzmielina japońska 'Ovatus Aureus' - posiada liście z szerokim, żółtym marginesem, dorasta do 1,5 m.

Trzmielina Hamiltona

Trzmielina Hamiltona (Euonymus hamiltonianus) to gatunek dorastający do około 5 m wysokości. Charakteryzuje się dużymi liśćmi, które jesienią przebarwiają się na odcienie różu, purpury i żółci.

Trzmielina Hamiltona - Euonymus hamiltonianus
Fot. Wilfredor, CC0, Wikimedia Commons

Do ogrodów polecane są głównie dwie odmiany trzmieliny Hamiltona:

Trzmielina Hamiltona 'Popcorn'- posiada białe owoce, kontrastujące z przebarwiającymi się liśćmi, dorasta do 2-3 m;
Trzmielina Hamiltona 'Red Chief' - szeroki krzew dorastający do 2-3 m wysokości i podobnej szerokości.

Trzmielina płaskoogonkowa

Trzmielina płaskoogonkowa (Euonymus planipes) to gatunek o luźnym, stożkowatym pokroju, dorasta do 2 m wysokości. Ma duże, czerwonoróżowe owoce na długich szypułkach. Liście przebarwiają się na szkarłatny kolor i opadają na zimę.

Trzmielina korkowa

Trzmielina korkowa (Euonymus phellomanus) jest bardzo dekoracyjnym gatunkiem, szczególnie zimą. Dorasta do 5 m wysokości i posiada sztywne pędy z szerokimi listewkami korkowymi. Ma liście o długości ok. 10 cm i duże, różowe owoce.

Trzmielina - uprawa i pielęgnacja

Trzmieliny są łatwe w uprawie. Gatunki zrzucające liście na zimę najładniej przebarwiają się na stanowiskach słonecznych ale poradzą sobie też w półcieniu. Odmiany trzmielin o liściach pstrych dla intensywnego wybarwienia wymagają pełnego nasłonecznienia.

Trzmielina - jaka ziemia

Trzmieliny najlepiej rosną na glebach żyznych, próchnicznych, przepuszczalnych i umiarkowanie wilgotnych. Warto stosować ściółkowanie gleby wokół krzewów, które ograniczy parowanie wody oraz zabezpieczy korzenie przed uszkodzeniami i ograniczy wzrost chwastów.

Trzmielina - podlewanie i nawożenie

Młode okazy oraz rośliny uprawiane w pojemnikach wymagają regularnego nawadniania. Wskazane jest nawożenie wiosną kompostem lub nawozami mineralnymi wieloskładnikowymi, takimi jak: Azofoska lub Polifoska.

Jak przycinać trzmielinę?

Trzmieliny doskonale znoszą formowanie. Cięcie trzmieliny najlepiej przeprowadzać wiosną, co stymuluje wzrost pędów. Sposób przycinania trzmielin różni się w zależności od gatunku:

Cięcie trzmieliny pospolitej - wystarczy co roku na wiosnę wycinać wszystkie słabe, uszkodzone i połamane gałązki;
Cięcie trzmieliny Fortune’a - w pierwszym roku po posadzeniu przycina się na wiosnę wszystkie sadzonki na wysokość 5-7 cm. W kolejnych latach należy krzewy przycinać każdej wiosny pozostawiając połowę ubiegłorocznego przyrostu;
Cięcie trzmieliny oskrzydlonej - młode rośliny zachęcamy do zagęszczenia korony przycinając wiosną zdrowe pędy o 1/3 ich długości. Pędy słabe, uszkodzone i połamane wycinamy całkowicie. U starszych roślin wymagane jest już tylko usuwanie pędów uszkodzonych.

Trzmielina - zimowanie

Większość gatunków trzmielin jest odporna na mróz, ale odmiany zimozielone lepiej sadzić w miejscach osłoniętych od wysuszających, mroźnych wiatrów. W chłodniejszych regionach kraju młode egzemplarze wrażliwej trzmieliny japońskiej warto zabezpieczać na zimę agrowłókniną.

Trzmielina - rozmnażanie

Trzmielinę można rozmnożyć na kilka sposobów:

Rozmnażanie przez sadzonki półzdrewniałe - pobiera się je od lipca do sierpnia. Z fragmentu pędu o długości 10-15 cm usuwa się dolne liście a dolną część pędu zanurza w ukorzeniaczu (opcjonalnie). Sadzonki ukorzeniają się w przepuszczalnym podłożu np. w mieszaninie torfu z piaskiem (w proporcji 1:1), w inspekcie lub pod folią, przy wysokiej wilgotności powietrza. Jeśli sadzone są bezpośrednio do ziemi, okrywa się je stroiszem.
Rozmnażanie przez odkłady - szczególnie polecane dla płożących form trzmieliny Fortune'a, które często ukorzeniają się same. Pędy przysypuje się ziemią wiosną, a po ukorzenieniu (zwykle po roku) odcina od rośliny matecznej i przesadza na nowe miejsce.
Rozmnażanie przez sadzonki zdrewniałe - stosowane głównie u gatunków zrzucających liście, takich jak trzmielina pospolita czy oskrzydlona. Pędy pobrane w okresie zimowego spoczynku przechowuje się w gruncie lub zimnym inspekcie, a następnie wiosną wysadza na miejsce stałe lub do doniczek z przepuszczalnym i umiarkowanie wilgotnym podłożem.
Rozmnażanie przez wysiew nasion - metoda wymaga długiej stratyfikacji, stosowana główne w szkółkach.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

Opracowano na podstawie:
1. Katalog roślin - drzewa, krzewy byliny, polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich, Praca Zbiorowa, Agencja Promocji Zieleni, Warszawa 2016, s. 174-176;
2. A. Pacholczak, Owocujące kaliny i trzmieliny, Działkowiec 11/2021, s. 8-9;
3. M. Dąbski, Trzmieliny, Działkowiec 2/2021, s. 4-5;
4. J. Scott-Macnab, Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 247-248.

Trzmielina - jak wygląda, odmiany, uprawa, rozmnażanie

Jak wygląda trzmielina?

Jak szybko rośnie trzmielina?

Czy trzmielina gubi liście na zimę?