Szkodniki selera korzeniowego. Co zjada seler w ogrodzie?
Szkodniki selera korzeniowego mogą żerować zarówno na naci, jak i korzeniu selera. Uszkodzenia korzenia często widzimy dopiero w czasie zbiorów. Aby uniknąć przykrej niespodzianki sprawdź, jak rozpoznawać objawy żerowania szkodników selera i poznaj najlepsze sposoby na ich zwalczanie. Wyjaśniamy, co zjada seler w ogrodzie i jak zapobiec uszkodzeniom tego warzywa.
Szkodniki selera korzeniowego
Fot. pixabay/Wikimedia Commons
Nicienie
Nicienie to mikroskopijne szkodniki, bytujące w glebie, które zagrażają uprawom wielu warzyw. Ich łupem pada również seler korzeniowy. Najczęściej na jego korzeniach żerują szpilecznik baldasznik i guzak północny.
Szpilecznik baldasznik (Paratylenchus bukowinensis) największe szkody wyrządza w okresie od lipca do września, przy niskiej wilgotności gleby. Objawy żerowania tego szkodnika to zahamowanie wzrostu roślin, karłowacenie i chlorozy liści. Tworzą się też charakterystyczne kępki drobnych korzeni z widocznymi nekrozami. Uszkodzone korzenie stają się bardziej podatne na infekcje grzybicze.
Guzak północny (Meloidogyne hapla) również atakuje korzenie selera. Preferuje gleby piaszczyste, przepuszczalne i organiczne. Larwy wylęgają się wiosną, gdy temperatura gleby osiąga 12°C, a wnikają do korzeni przy temperaturze gleby 18-21°C. Żerowanie guzaka prowadzi do powstawania charakterystycznych, kilkumilimetrowych wyrośli, z których wyrastają drobne korzenie boczne, tworząc tzw. "brodę". Korzenie są skrócone i zniekształcone, co utrudnia roślinom pobieranie wody i składników odżywczych. Są bardziej podatne na suszę, więdną i mają zahamowany wzrost.
Objawy żerowania guzaka północnego na korzeniach marchwi
Fot. Walter Peraza Padilla, National University of Costa Rica, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Aby ograniczyć ryzyko pojawienia się nicieni, przed rozpoczęciem uprawy warto zbadać glebę pod kątem ich obecności. Na polach zasiedlonych przez szkodniki należy stosować płodozmian warzyw i nie uprawiać selera (oraz innych roślin z tej samej rodziny) na tym samym miejscu przez 4-6 lat. W zwalczaniu pomocne będą środki na bazie wrotyczu odstraszające nicienie, np. Wrotycz ProBio Ogród albo preparat mikrobiologiczny P-Drakol.
Połyśnica marchwianka
Połyśnica marchwianka (Chamaepsila rosae) to muchówka, która składa jaja w glebie obok rośliny żywicielskiej. Jej larwy żerują przede wszystkim na korzeniach marchwi i pietruszki ale też selera. Dorosłe owady o długości ok 5 mm są czarne, błyszczące i mają pomarańczową głowę, nalatują na uprawy od maja. Ryzyko uszkodzeń selera wzrasta w miejscach znajdujących się w cieniu i mało przewiewnych, ponieważ muchówki preferują takie warunki.
Połyśnica marchwianka - dorosły owad, larwa i uszkodzona marchew
Fot. Rasbak, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Larwy wgryzają się w korzenie selera, drążąc w nich korytarze i wypełniając je odchodami. Korzenie nie nadają się przez to do spożycia, przechowywania i są podatne na gnicie. Rośliny wolniej rosną, młode mogą zamierać. Liście selera zmieniają kolor na fioletowy, a następnie żółty. Uszkadzane mogą być także wschodzące rośliny, które zamierają.
Zwalczanie połyśnicy na selerze polega na stosowaniu płodozmianu, przekopywaniu ziemi po zbiorach, unikaniu uprawy selera na tym samym miejscu przez 3-4 lata a także unikaniu miejsc zacienionych i mało przewiewnych. Okrywanie roślin siatką utrudni składanie jaj owadom, z kolei przekopywanie gleby po zbiorach niszczy poczwarki. W celu monitorowania lotu szkodników warto wykorzystać żółte tablice lepowe oraz pułapki feromonowe. Do oprysków można użyć preparatów dezorientujących muchówki na bazie czosnku i cebuli, np. Boczos płynny.
Liściolubka selerowa
Larwy żerują wewnątrz liści wyjadając miękisz (minują liście). Duża, żółta lub brązowa plama (mina) z widocznymi odchodami pojawia się najczęściej wzdłuż głównego nerwu. Z czasem liście brunatnieją i skręcają się. Szkodnik ten może wyrządzać szkody zarówno wiosną, jak i latem. Zaatakowane rośliny wydają mniejsze i gorszej jakości plony.
Liściolubka selerowa - dorosły owad i uszkodzony liść
Fot. Alex Lockton/Hectonichus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Aby zwalczyć liściolubkę selerową, należy regularnie przeglądać rośliny, poszukując charakterystycznych min na liściach. Warto stosować płodozmian i przekopywać ziemię po zbiorach. Okrywanie roślin agrowłókniną uniemożliwia dorosłym muchówkom dostęp do roślin.
Przędziorek chmielowiec
Przędziorek chmielowiec (Tetranychus urticae) to mikroskopijny roztocz spotykany na wielu roślinach. Ma owalne ciało o długości 0,5 mm o czerwonawej barwie. Pokolenie letnie ma ubarwienie jasnozielone. Samice zimują w szczelinach kory, w resztkach roślin, pod opadłymi liśćmi, na chwastach i w wierzchniej warstwie gleby.
Przędziorek chmielowiec na spodniej części liści róży
Fot. depositphotos
Przędziorek najbardziej aktywny jest przy suchej i gorącej pogodzie a przenoszony jest przez wiatr. Żeruje na spodniej stronie liści i wysysa sok roślinny. W miejscach tych, ale na górnej powierzchni blaszki liściowej pojawiają się drobne, jasne plamki, najpierw widoczne wzdłuż nerwów, następnie na całym liściu. W przypadku silnej inwazji tego szkodnika selera, liście pokrywają się pajęczynką, pod którą żerują roztocza. Rośliny słabiej rosną a ich liście żółkną i zasychają.
W zwalczaniu przędziorka na selerze ważne jest lustrowanie uprawy, co najmniej raz w tygodniu. Należy usuwać resztki pożniwne i chwasty, na których szkodnik może zimować. Pomocne mogą być opryski roślin wodą z szarym mydłem i denaturatem, stosowanie preparatów na bazie czosnku, cebuli czy pokrzywy np. Neykor oprysk z pokrzywy albo oprysk środkiem na bazie oleju roślinnego, np. Emulpar 940 EC.
Mszyce
Seler najczęściej atakowany jest przez mszycę wierzbowo-marchwiową oraz mszycę gruszowo-pasternakową.
Mszyca wierzbowo-marchwiowa (Cavariella aegopodii) jest mszycą dwudomną. Jej pierwotnym żywicielem jest wierzba a wtórnym m.in. seler, pietruszka czy koper, na który szkodnik przelatuje w maju. Mszyca ta ma barwę zielonkawą i długość do 2,7 mm.
Mszyce żerują na najmłodszych liściach selera i wysysają z nich soki roślinne. Liście są zdeformowane, kędzierzawe, żółkną i zwijają się. Na spadzi wydalanej przez mszyce rozwijają się grzyby sadzakowe. Rośliny gorzej rosną, są osłabione a korzenie selera są słabo wykształcone.
Mszyce
Fot. pixabay
Mszyca gruszowo-pasternakowa (Anuraphis subterranea) - również jest mszycą dwudomną. Żywicielem pierwotnym są rośliny z rodziny różowatych, głównie grusza a wtórnym m.in. seler i pasternak. Mszyca ta ma ciemnobrązowy kolor i długość do 3,5 mm. Żeruje w kątach liści, przy podstawie łodyg. Zaatakowane rośliny są osłabione i więdną.
Aby zmniejszyć ryzyko pojawienia się mszyc, seler powinno się uprawiać z dala od roślin żywicielskich: wierzb i grusz oraz usuwać chwasty, na których mogą bytować szkodniki. W zwalczaniu ekologicznym mszyc pomocne będą opryski z mydła potasowego, domowe preparaty z sody lub octu, preparaty roślinne z czosnku lub pokrzywy, np. Pokrzywa ProBio Ogród albo użycie mączki bazaltowej do posypywania szkodników.
Zmienik lucernowiec
Zmienik lucernowiec (Lygus rugulipennis) to pluskwiak, który atakuje wiele roślin, w tym seler. Ma skrzydła i zmienną barwę, od szarej, przez zielonoszarą do brązowej, czasem czerwonawą. Dorasta do 5,7 mm długości. Jego żerowanie jest szczególnie niebezpieczne dla młodych roślin, zwłaszcza podczas suchej i słonecznej pogody.
Ten szkodnik selera zimuje w resztkach roślin, w ściółce i na nieużytkach a wiosną przenosi się na plantacje, gdzie żeruje i składa jaja w ogonkach liściowych selera. Dorosłe osobniki i larwy wysysają soki z liści i ogonków liściowych. Tkanka liści w tych miejscach żółknie, korkowacieje i wykrusza się, co prowadzi do powstawania dziur i pęknięć. Uszkodzone miejsca są bardziej podatne na infekcje grzybowe.
Zmienik lucernowiec - Lygus rugulipennis
Fot. Bj.schoenmakers, CC0, Wikimedia Commons
Aby kontrolować populację zmienika, powinno się lustrować rośliny, zwłaszcza na brzegach uprawy. Należy usuwać resztki roślinne, chwasty oraz przekopywać ziemię po zbiorach. Warto stosować siatki chroniące uprawy przed owadami. Zmieniki nie lubią zapachu niektórych roślin więc do odstraszania można używać preparatów na bazie czosnku, cebuli czy nagietka.
Rolnice
Rolnice to gąsienice motyli nocnych. Groźne dla upraw selera są: rolnica zbożówka, rolnica panewka i rolnica czopówka. Gąsienice mają walcowate ciało, dorastają do 5 cm długości i po dotknięciu zwijają się w spiralę. Dorosłe motyle mają przednie skrzydła brunatno-szare i jaśniejsze tylne. Największe szkody rolnice wyrządzają w latach suchych i ciepłych.
Larwa rolnicy
Fot. Ivar Leidus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Objawy żerowania rolnic na selerze to wygryzione dziury w korzeniach selera. Małe rośliny wciągane są pod ziemię. W uprawach pojawiają się łyse place. Młode gąsienice żywią się także nadziemnymi liśćmi i łodygami, w wyniku czego rośliny mogą obumierać.
Przed sadzeniem selera warto przekopać glebę i sprawdzić czy rolnice są widoczne. Przy małej ilości można je wyzbierać ręcznie. Powinno się przekopywać ziemię po zbiorach i usuwać chwasty. W monitorowaniu lotu motyli pomagają pułapki feromonowe.
Drutowce
Drutowce to larwy chrząszczy z rodziny sprężykowatych (Elateridae). Seler atakują m.in.: dwójkowiec kruszcowy, osiewnik rolowiec, osiewnik ciemny, osiewnik skibowiec i nieskor czarny. Chrząszcze mają wydłużone ciało i barwę od brązowej do czarnej. Larwy mają walcowate ciało pokryte twardą osłoną w kolorze żółtawym do brązowego. Są to szkodniki, które żerują na podziemnych częściach roślin, w tym korzeniach selera. Szczególnie niebezpieczne są dla młodych roślin, które usychają i zamierają.
Drutowiec żerujący na korzeniach
Fot. depositphotos
Objawy żerowania drutowców na selerze to głębokie korytarze i otwory wygryzane w korzeniach przez larwy i zanieczyszczone odchodami. Uszkodzone korzenie nie nadają się do spożycia, przechowywania, szybko gniją i tracą wartość handlową. Wzrost roślin zostaje zahamowany a plony są mniejsze.
Przed rozpoczęciem uprawy selera zaleca się sprawdzić glebę pod kątem ich obecności. Można je wyłapywać ręcznie stosując przynęty z ziemniakami lub marchwią zakopanymi w ziemi. Warto stosować płodozmian, spulchniać ziemię by wyrzucić larwy na powierzchnię gleby oraz sadzić w pobliżu rośliny odstraszające drutowce np. gorczycę, łubin czy grykę. Pomocne będą także preparaty roślinne z wrotyczem, np. Wrotycz ProBio Ogród.
Pędraki
Pędraki to larwy chrząszczy, m.in. chrabąszcza majowego, guniaka czerwczyka czy ogrodnicy niszczylistki. Mają białawe ciało o długości ok 5 cm, ciemną głowę i trzy pary odnóży. Po wydobyciu na powierzchnię zwijają się na kształt litery C. Są wielożerne i żerują na podziemnych częściach roślin. Podgryzają korzenie, co prowadzi do obumierania roślin młodych. W korzeniach spichrzowych wygryzają dziury. Przez uszkodzone miejsca wnikają patogeny, korzenie gniją i nie nadają się do przechowywania.
Pędraki
Fot. depositphotos
Przeczytaj również:
- Choroby selera korzeniowego i naciowego
- Co zrobić aby seler rósł w korzeń?
- Seler naciowy - właściwości, uprawa, odmiany
- Warzywa korzeniowe - charakterystyka, przykłady, lista gatunków i odmian
Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 144-155, 250-256, 270-272;
2. Poradnik sygnalizatora ochrony selera korzeniowego, Instytut Ogrodnictwa InHort, Skierniewice 2016.
