Szkodniki buraka ćwikłowego. Co zjada buraki?
Burak ćwikłowy jest rośliną cenioną za wartości odżywcze i wszechstronne zastosowanie. Jego uprawa jest jednak narażona na ataki szkodników, które mogą znacząco obniżyć jakość i ilość plonu. Czytając ten artykuł dowiesz się jak rozpoznawać szkodniki buraka, jakie są objawy ich żerowania i poznasz najlepsze sposoby na zwalczanie szkodników buraka ćwikłowego w ogródku warzywnym.
Szkodniki buraka ćwikłowego
Co zjada buraki ćwikłowe?
Szkodniki buraka ćwikłowego atakują już od najwcześniejszej fazy rozwojowej rośliny. To właśnie w tym czasie burak ćwikłowy jest najbardziej podatny i wrażliwy na ataki szkodników. Z tego względu uprawę buraka powinno się monitorować już od etapu siewki. Wcześniej, przed wysiewem, warto zaprawiać nasiona.
Śmietka ćwiklanka
Śmietka ćwiklanka (Pegomya hyoscyami) to muchówka o długości ok 7 mm. Ma barwę szarą lub szarozieloną, jasnożółte skrzydła i żółte odnóża. Beznogie, kremowe larwy minują liście, tworząc charakterystyczne tunele (miny). Uszkodzenia zmniejszają powierzchnię asymilacyjną, osłabiają roślinę i mogą zahamować jej rozwój. Szczególnie groźne są dla młodych roślin.
Śmietka ćwiklana
Fot. Babahu, CC0, Wikimedia Commons
W zwalczaniu tego szkodnika buraka ważna jest profilaktyka. Wczesny siew buraków sprawia, że gdy w maju-czerwcu następuje nalot śmietki, rośliny są już starsze i bardziej odporne na atak. Opóźniona przerywka niszczy jaja składane na liściach. Populację śmietki ogranicza także orka, przekopywanie ziemi, odchwaszczanie i przestrzeganie zasad płodozmianu warzyw.
Warto również uprawiać buraka współrzędnie z cebulą, czosnkiem lub koprem. Zapach wydzielany przez te warzywa dezorientuje muchówki i utrudnia im odnalezienie liści buraka. Niestety nie ma środków ochrony roślin zarejestrowanych do zwalczania śmietki ćwiklanki.
Mszyca trzmielinowo-burakowa
Mszyca trzmielinowo-burakowa (Aphis fabae) to mszyca dwudomna, której pierwotnym żywicielem mogą być: kalina, trzmielina i jaśminowiec. Żeruje na wielu roślinach uprawnych i chwastach. Dorosłe mszyce i larwy są czarne, z brązowym lub zielonym odcieniem. Nimfy, czyli ostatnie stadium larwalne, mają na grzbiecie dwa jasne pasy. Na spodniej stronie liści i wierzchołkach pędów buraków mszyce pojawiają się od maja do lipca.
Mszyca trzmielinowo-burakowa
Fot. pixabay
Mszyce wysysają soki roślinne. W wyniku tego liście buraka wyginają się łukowato a młode rośliny mogą nawet zamierać. Na spadzi rozwijają się grzyby sadzakowe. Mszyce są również wektorem groźnych wirusów roślinnych - mozaiki i żółtaczki buraka.
Aby zapobiec inwazji szkodnika należy uprawiać buraki z dala od roślin będących żywicielem pośrednim mszycy oraz niszczyć chwasty. Gdy rośliny są małe, najlepiej stosować preparaty selektywne działające tylko na mszyce, aby nie niszczyć pożytecznych owadów żywiących się mszycami. W walce z mszycami pomocne mogą być preparaty biologiczne i naturalne, takie jak mydło potasowe oraz wyciągi i gnojówki roślinne z czosnku, wrotycza czy pokrzywy oraz domowe preparaty z sody lub octu. W sklepach ogrodniczych można nabyć naturalne preparaty skuteczne przeciwko mszycom, takie jak: Emulpar 940 EC oraz Boczos płynny.
Pchełka burakowa
Pchełka burakowa (Chaetocnema concinna) to drobny, błyszczący czarny chrząszcz z zielonkawym połyskiem. Chrząszcze wygryzają drobne otwory w liściach buraków. Uszkodzenia prowadzą do ograniczenia fotosyntezy, zasychania liści a w skrajnych przypadkach zamierania młodych roślin. Pchełka burakowa jest szczególnie aktywna w okresach suszy i wysokich temperatur i szczególnie groźna w okresie wschodów roślin.
Pchełka burakowa
Fot. Schlaghecken Josef, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Populację szkodnika można ograniczyć poprzez wczesny wysiew buraka. Warto używać zaprawionych nasion. Ważne jest zwalczanie chwastów, na których pchełka może żerować oraz usuwanie lub głębokie zaoranie resztek pożniwnych. Do oprysku można stosować preparaty roślinne na bazie wrotyczu, pokrzywy lub czosnku. W sklepach ogrodniczych można kupić gotowy preparat Wrotycz ProBio Ogród.
Drobnica burakowa
Drobnica burakowa (Atomaria linearis) to kolejny mały, błyszczący chrząszcz wielkości do 1,5 mm o barwie od jasnobrązowej do ciemnobrązowej. Nogi i czułki są czerwone. W przeciwieństwie do pchełki, atakuje nie tylko liście, ale także szyjkę korzeniową i korzenie buraka. Białawe larwy z ciemną głową o długości 3 mm, żerują na korzeniach przybyszowych, osłabiając rośliny. Chrząszcze wygryzają dziurki w liściach, ogonkach i szyjkach korzeniowych. W wyniku żerowania tych szkodników buraka rośliny są osłabione a w okresie wschodów wiele z nich może zostać całkowicie zniszczonych.
Uszkodzone liście buraka
Fot. Schlaghecken Josef, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Uprawki mechaniczne między rzędami, wykonywane po wschodach buraków, ograniczają ilość jaj i larw. Resztki roślin po zbiorach należy usuwać, ponieważ w nich mogą zimować szkodniki. Drobnica najliczniej występuje na brzegach pól, dlatego wysiew w tych miejscach powinien być gęściejszy. Do oprysku przeciwko temu szkodnikowi buraka można stosować środek owadobójczy Mospilan 20 SP ale jest on dozwolony do użycia wyłącznie przez użytkowników profesjonalnych. Nie powinien być stosowany na terenie ogrodów przydomowych i działkowych.
Tarczyk mgławy
Tarczyk mgławy (Cassida nebulosa) to mały, płaski chrząszcz o długości ciała do 7,5 mm. Ma żółtobrązowy kolor i brunatne plamy na pokrywach. Żółtozielona larwa dorasta do 9 mm długości.
Tarczyk mgławy
Fot. ©Darius Baužys, Wikimedia Commons
Larwy i chrząszcze wygryzają tkankę między nerwami liści, pozostawiając tzw. "okienka". Na liściach pojawiają się coraz większe dziury. Przy masowym wystąpieniu mogą wystąpić gołożery. Porażone rośliny mają znacznie ograniczoną powierzchnię asymilacyjną.
W ramach zapobiegania inwazji tarczyka należy usuwać chwasty, które są żywicielami pośrednimi szkodnika. W czerwcu i lipcu przeprowadza się lustrację roślin.
Błyszczka jarzynówka
Błyszczka jarzynówka (Autographa gamma) to motyl, którego przednie skrzydła o rozpiętości do 45 mm są brunatne z rysunkiem w kształcie litery gamma, natomiast tylne są szarożółte. Zielone gąsienice o długości około 40 mm mają jasne linie wzdłuż ciała.
Błyszczka jarzynówka
Fot.
Bj.schoenmakers, CC0, Wikimedia Commons
Żerujące gąsienice wygryzają w liściach dziury i mogą doprowadzić do szkieletowania liści. Rośliny są osłabione, wzrost zahamowany a plony mniejsze. Na odchodach szkodnika mogą rozwijać się grzyby.
Aby ograniczyć liczebność błyszczki warto zwalczać chwasty rosnące w pobliżu upraw, na których się rozmnaża. Pomocne będzie okrywanie warzyw siatką lub włókniną. Przy uprawie na małą skalę można także mechaniczne usuwać larwy z liści.
MÄ…twik burakowy
Mątwik burakowy (Heterodera schachtii) to niewidoczne gołym okiem nicienie glebowe, który wprowadza do rośliny enzymy, zaburzające jej rozwój. Wiosną larwy mątwika przechodzą z gleby do korzeni. Objawy żerowania tego szkodnika buraka widoczne są od końca czerwca. Rośliny są małe, karłowate, wolniej rosną. Zewnętrzne liście żółkną i zasychają. Buraki więdną w upalne dni i są bardziej wrażliwe na brak wody. Nicienie uszkadzają korzenie i tworzy się na nich charakterystyczna "broda".
Zapobieganie pojawieniu się mątwika polega na stosowaniu płodozmianu warzyw i uprawie buraków na tym samym miejscu co 4-6 lat. Ważne jest zwalczanie chwastów i stosowanie nawożenia azotem i potasem lub nawożenia organicznego. Do ochrony biologicznej używa się środków z nicieniami i bakteriami zwalczającymi mątwika. W uprawach amatorskich glebę między roślinami możemy podlewać preparatem P-Drakol lub Wrotycz ProBio Ogród.
Przeczytaj również:
- Choroby buraka ćwikłowego. Dlaczego buraki nie rosną, są gorzkie lub białe w środku, mają plamy na liściach?
- Burak liściowy, boćwina - właściwości, uprawa, odmiany
- Warzywa korzeniowe - charakterystyka, przykłady, lista gatunków i odmian
Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 156-164;
2. Poradnik Sygnalizatora Ochrony Buraka Ćwikłowego, praca zbiorowa pod red. R. Wrzodaka,InHort, Skierniewice 2018;
3. Program ochrony buraka ćwikłowego, praca zbiorowa pod red. J. Golian, InHort, Skierniewice 2025.
