Szkodniki bobu i ich zwalczanie. Czym pryskać bób na robaki?

Słabe wschody, niewielkie otwory lub larwy w ziarnach bobu, dziury w jego liściach lub skupiska ciemnych owadów na szczytach pędów to tylko niektóre z objawów świadczących o tym, że roślinę zaatakowały szkodniki. W tym artykule wyjaśniamy jak rozpoznawać szkodniki bobu, jakie są objawy ich żerowania i podpowiadamy najlepsze sposoby na ich zwalczanie. Zobacz, czym pryskać bób na robaki aby uzyskać smaczne i zdrowe strąki!

Szkodniki bobu
Fot. envato/Wikimedia Commons

Dlaczego bób nie wschodzi? Śmietka kiełkówka

Śmietka kiełkówka (Delia florilega) to muchówka, której dorosłe osobniki o szarym ubarwieniu osiągają długość ok. 6 mm a białawe larwy do 7 mm. Największe szkody wyrządzają larwy, które żerują w glebie i wgryzają się w kiełkujące nasiona. Uszkadzają też podziemne części łodyg i młode korzenie. Sprzyja im chłodna pogoda i wolne kiełkowanie nasion. Żerowanie śmietki prowadzi do gnicia wysianych nasion i nierównomiernych wschodów (powstają puste place). Wewnątrz nasion i w kiełkach można znaleźć larwy a rośliny, które wzeszły mogą być zniekształcone.

Śmietka kiełkówka - dorosła muchówka
Fot. Janet Graham, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Zwalczanie śmietki w uprawie bobu opiera się na profilaktyce: prawidłowym zmianowaniu, odchwaszczaniu, unikaniu wysiewu bobu w sąsiedztwie kwitnących roślin i do gleby bogatej w materię organiczną (przyciąga samice śmietki). Obornik lub kompost trzeba dokładnie przekopać a uprawy osłaniać przed muchówkami białą agrowłókniną wiosenną lub gęstą siatką na owady. Przed siewem nasiona warto zaprawić mączką bazaltową, a glebę podlać preparatem z wrotyczu Wrotycz ProBio Ogród.

Dziury w liściach bobu. Oprzędzik pręgowany

Oprzędzik pręgowany (Sitona lineatus) to szarobrunatny chrząszcz z grubym ryjkiem oraz jasnymi i ciemniejszymi pasami na pokrywach. Dorasta do długości ok 5 mm. Wiosną, gdy świeżo wysiany bób kiełkuje, dorosłe osobniki wyrządzają największe szkody. Uszkadzają nasiona i młode siewki. Wygryzają na brzegach liści bobu zatokowe wżery, zmniejszając przy tym ich powierzchnię asymilacyjną. Przy dużej populacji z liści zostają tylko nerwy.

Oprzędzik pręgowany - Sitona lineatus
Fot. Francisco Welter-Schultes, CC0, Wikimedia Commons

Larwy tego szkodnika bobu osiągają długość około 6 mm, rozwijają się w glebie i żerują na korzeniach i brodawkach korzeniowych, niszcząc zdolność roślin do wiązania azotu atmosferycznego. Rośliny są osłabione i wolniej rosną, co przekłada się na mniejsze plony.

Zwalczanie oprzędzika pręgowanego obejmuje głęboką uprawę gleby i orkę jesienną (zmniejsza ilość zimujących larw i poczwarek), zmianowanie oraz izolację przestrzenną od poprzednich upraw roślin bobowatych.

Robaki w bobie. Strąkowiec bobowy

Strąkowiec bobowy (Bruchus rufimanus) to niewielki, czarny chrząszcz o długości 3-5 mm. Na pokrywach ma jasne plamki i rdzawy pasek. Biaława larwa ma brązową głowę i długość około 6 mm. Dorosłe osobniki pojawiają się na plantacji w maju i licznie żerują do końca czerwca.

Strąkowiec bobowy - Bruchus rufimanus
Fot. Francisco Welter-Schultes, CC0, Wikimedia Commons

Larwy wgryzają się do wnętrza nasion i wyjadają ich zawartość. Na początku nie widać jednak uszkodzeń nasion. W jednym nasieniu może rozwijać się kilka larw. Plony i zdolność kiełkowania takich nasion są mniejsze (nawet o 40%). Przy dużej populacji nawet do 80% nasion jest uszkodzonych.

Obecność tego szkodnika bobu można zauważyć po małych, okrągłych otworach w dojrzałych nasionach, przez które później wylatują dorosłe owady.

Uszkodzenia nasion i strąków spowodowane przez strąkowca
Fot. Prozentzwanzig, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Zwalczanie strąkowca bobowego opiera się na wysiewie zdrowego, certyfikowanego materiału siewnego, wczesnym siewie, niszczeniu resztek pożniwnych oraz głębokiej orce jesiennej. Ważne jest zwalczanie chrząszczy dorosłych, zanim larwy wnikną do nasion. Rośliny można okrywać gęstą siatką a przy małej ilości chrząszcze wyłapywać ręcznie.

Mszyce na bobie

Mszyce żerujące na bobie to najczęściej gatunki:

• mszyca burakowa (Aphis fabae) o długości do 3 mm i matowoczarnym ciele,
• mszyca grochowa (Acyrthosiphon pisum), która jest największą z mszyc występujących w Polsce. Dorasta ona do 5 mm i ma jasnozieloną barwę.

Owady te wysysają sok z roślin i masowo zasiedlają młode pędy, wierzchołki, ogonki liściowe i kwiatostany bobu. Żerowanie mszyc na bobie prowadzi do zahamowania wzrostu, deformacji liści i strąków, zasychania kwiatów. Rośliny pokryte są lepką spadzią, na której rozwijają się grzyby sadzakowe. Ponadto, mszyce przenoszą groźne choroby wirusowe roślin.

Mszyce na bobie
Fot. Schlaghecken Josef, CC0, Wikimedia Commons

Kolonie mszyc na bobie można zwalczać poprzez usuwanie wierzchołków roślin. W zwalczaniu mszyc na bobie pomogą preparaty naturalne na bazie czosnku (np. Boczos), opryski z mydła potasowego i preparatów naturalnych, takich jak Limocide czy Emulpar 940 EC.

Wciornastek grochowiec na bobie

Wciornastek grochowiec (Kakothrips robustus) to drobny owad o przecinkowatym kształcie i długości do 2 mm. Ma ciemnobrunatne lub czarne ciało i wąskie skrzydła ze strzępiną. Ruchliwe larwy początkowo są żółtawoszare, później różowawe.

Dorosłe owady pojawiają się od maja do czerwca i składają jaja w pąki kwiatowe. Larwy i dorosłe osobniki żerują na liściach, strąkach i pąkach kwiatów bobu. Wysysają soki z tkanek, co powoduje powstawanie srebrzystych lub brunatnych plam, zahamowanie wzrostu roślin i deformacje. Liście żółkną i brunatnieją, pąki zamierają a strąki nie zawiązują się lub nie zawierają nasion. Drobne czarne kropki to odchody szkodnika.

Zwalczanie wciornastków na bobie polega na stosowaniu zmianowania, unikaniu sąsiedztwa innych roślin strączkowych, usuwaniu chwastów i nawadnianiu w okresach suszy, gdyż wciornastki lubią suchą i gorącą pogodę. W odławianiu wciornastków pomocne będą niebieskie tablice lepowe a do oprysku warto wykorzystać naturalne preparaty olejowe, np. Agrocover koncentrat oraz Emulpar 940 EC.

Zmienik lucernowiec

Zmienik lucernowiec (Lygus rugulipennis) to pluskwiak o zmiennym ubarwieniu (od zielonkawożółtego po brunatne) i charakterystyczną, żółtą plamką na grzbiecie. Dorasta do 6 mm długości. Larwy są zielonkawe i nie mają skrzydeł. Zarówno dorosłe osobniki, jak i larwy nakłuwają liście, wierzchołki pędów, pąki kwiatowe oraz nasiona w strąkach i wysysają z nich soki. Powoduje to więdnięcie roślin, opadanie strąków oraz powstawanie plam i deformacji.

Zmienik lucernowiec - Lygus rugulipennis
Fot. Bj.schoenmakers, CC0, Wikimedia Commons

Zwalczanie zmienika obejmuje działania profilaktyczne: usuwanie chwastów i resztek roślinnych, orkę po zbiorze, zachowanie izolacji przestrzennej od upraw innych roślin bobowatych oraz unikanie gęstego siewu.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Dlaczego bób nie zawiązuje strąków? Problemy w uprawie bobu
• Choroby grzybowe bobu. Dlaczego bób brązowieje, ma czarne plamy i czym go pryskać na grzyba?
• Warzywa strączkowe - polecane odmiany, uprawa w ogrodzie

Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 14-29;
2. Program ochrony bobu, Instytut Ogrodnictwa InHort, Skierniewice, listopad 2018.