Świdośliwa - właściwości, odmiany, uprawa, przycinanie

Świdośliwa to roślina warta posadzenia w ogrodzie ze względu na niewielkie wymagania i atrakcyjny wygląd przez większą część roku. Wiosną obsypana jest kwiatami, jesienią spektakularnie się przebarwia a jej owoce mają cenne właściwości prozdrowotne. Sprawdź jak wygląda uprawa świdośliwy i dowiedz się, jak ją pielęgnować, by cieszyć się obfitymi zbiorami. Zobacz jakie gatunki i odmiany świdośliwy polecane są do sadzenia w przydomowych ogrodach.

Świdośliwa - kwiaty, owoce i jesienne zabarwienie liści
Fot. pixabay

Świdośliwa - co to jest

Świdośliwa (Amelanchier) to wielopniowy krzew lub niewielkie drzewo z rodziny różowatych (Rosaceae). Do rodzaju świdośliwa należy ponad 20 gatunków roślin pochodzących z różnych kontynentów, przy czym najwięcej z nich pochodzi z Ameryki Północnej.

Jak wygląda świdośliwa?

W zależności od gatunku, świdośliwa może osiągać od 2-10 metrów wysokości i kilka metrów szerokości. Wiosną, od kwietnia do maja, pokrywa się masą białych kwiatów zebranych w groniaste kwiatostany. Latem zdobią ją kuliste owoce o średnicy 10-17 mm. Początkowo są czerwone, po dojrzeniu niemal czarne. Dojrzewają od połowy czerwca do końca lipca i chętnie są zjadane przez ptaki. Jesienią jajowate, delikatnie ząbkowane liście świdośliwy przebarwiają się na odcienie miedzi, pomarańczu i czerwieni. Na zimę zaś opadają.

Świdośliwa - jak szybko rośnie

Tempo wzrostu świdośliwy określa się jako umiarkowane do szybkiego. Większość odmian przyrasta o około 30-60 cm rocznie. Roślina wchodzi w okres owocowania często już w 2-3 roku po posadzeniu, a pełnię plonowania osiąga po około 6-7 latach.

Świdośliwa - czy jest jadalna

Owoce świdośliwy są jadalne i uważane są za tzw. superfood ze względu na wysoką zawartość związków bioaktywnych. Wyglądem przypominają one owoce aronii lub borówki amerykańskiej. Są soczyste i mają cienką skórkę. Jako ciekawostkę można dodać, że świdośliwę do Europy sprowadzono ze względu na owoce, które miały zastępować rodzynki.

Świdośliwa - jak smakuje

Smak owoców świdośliwy określany jest jako połączenie borówki amerykańskiej, wiśni i śliwki. Należy jednak podkreślić, że u niektórych gatunków świdośliwy owoce są mdłe lub mączyste w smaku, zaś za najsmaczniejsze uważane są owoce świdośliwy olcholistnej. Z tego względu ten właśnie gatunek jest czasem polecany do sadzenia zamiast borówki amerykańskiej.

Owoce świdośliwy Lamarcka

Świdośliwa właściwości i zastosowanie

Owoce świdośliwy uznawane są za niezwykle wartościowe. Spożywane są zarówno owoce świeże, jak i w postaci przetworów, np. soków, dżemów, nalewek czy galaretek. Można je także mrozić i suszyć.

Świdośliwa - wartości odżywcze

Owoce świdośliwy to skarbnica antyoksydantów, w tym antocyjanów i związków fenolowych. Zawierają duże ilości witamin z grupy B, witaminy C, A, E oraz mikroelementów, w tym: potasu, magnezu, wapnia i żelaza. Są także źródłem błonnika i białka.

Żródło: USDA

Świdośliwa - właściwości lecznicze

Owoce świdośliwy zawierają wysokie stężenie antocyjanów - naturalnych barwników o silnych właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych. Mogą wspomagać profilaktykę chorób nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych, wspierać regulację poziomu glukozy we krwi i korzystnie wpływać na wzrok. Dzięki wysokiej zawartości błonnika spożywanie ich poprawia perystaltykę jelit. W medycynie ludowej stosowano je także w leczeniu gardła i przy oznakach braku witamin.

Świdośliwa - gdzie sadzić

Świdośliwa jest niezwykle tolerancyjna i dobrze znosi mróz oraz różne warunki uprawy. Najlepiej jednak rośnie na stanowiskach słonecznych lub lekko zacienionych. W miejscach słonecznych owoce są słodsze. Preferuje gleby żyzne i przepuszczalne, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH 6,0-7,5).

Czy świdośliwa jest inwazyjna?

Niektóre gatunki wykazują tendencję do tworzenia odrostów korzeniowych i mogą być uznawane za lokalnie inwazyjne. Z tego względu nie należy ich sadzić przy lasach, w otwartym krajobrazie i na obszarach chronionych. W ogrodach nie powinno to stanowić problemu, o ile kontroluje się rozrost świdośliwy.

Czy świdośliwa jest samopylna?

Większość odmian świdośliwy jest samopylna, co oznacza, że do owocowania wystarczy jedna roślina. Jednak posadzenie dwóch różnych odmian obok siebie skutkuje zazwyczaj większą ilością i lepszą jakością owoców.

Świdośliwa - gatunki i odmiany

Istnieje wiele gatunków i odmian świdośliwy, które różnią się między sobą siłą wzrostu, smakiem owoców oraz przeznaczeniem. Poniżej przedstawiamy te, które najczęściej są polecane do sadzenia w ogrodach.

Świdośliwa Lamarcka - Amelanchier lamarckii

Świdośliwa Lamarcka jest jednym z najczęściej uprawianych gatunków, cenionym za wysoką odporność na mróz, małe wymagania uprawowe oraz wysokie walory dekoracyjne. Dorasta do 6 m wysokości. Tworzy szerokie i często wielopniowe korony. Jej owoce są smaczne, choć nieco mniejsze niż u odmian typowo towarowych.

Świdośliwa Lamarcka w okresie kwitnienia
Fot. Wouter Hagens, Public domain, Wikimedia Commons

Świdośliwa 'Ballerina'

Świdośliwa 'Ballerina' to odmiana wywodząca się od mieszańca świdośliwy wielkokwiatowej (Amelanchier x garndiflora) ale bardzo często zaliczana do odmian świdośliwy Lamarcka - Amelanchier lamarckii 'Ballerina'. Dorasta do 6 m wysokości. Ma duże kwiaty i bardzo słodkie owoce.

Świdośliwa olcholistna - Amelanchier alnifolia

Świdośliwa olcholistna wyróżnia się krzaczastym pokrojem oraz dużą plennością. Dostarcza owoców o najwyższej wartości deserowej, są one duże i wyjątkowo słodkie.

Najlepsze odmiany świdośliwy olcholistnej to:

• Świdośliwa olcholistna 'Smoky' - dorasta do 5 m, owoce są bardzo słodkie i aromatyczne;
• Świdośliwa olcholistna 'Northline' - odmiana o dużych owocach (ok. 15 mm średnicy);
• Świdośliwa olcholistna 'Honeywood' - ceniona za późne kwitnienie (co chroni ją przed przymrozkami) i obfite plony;
• Świdośliwa olcholistna 'Thiessen' - wytwarza duże owoce o średnicy dochodzącej do 17 mm.

Smaczne owoce świdośliwy olcholistnej
Fot. depositphotos

Świdośliwa kanadyjska - Amelanchier canadensis

Świdośliwa kanadyjska posiada bardziej wzniesiony i smukły pokrój niż świdośliwa Lamarcka. Dorasta do 10 m wysokości. Preferuje nieco wilgotniejsze podłoże. Jest ceniona głównie jako roślina ozdobna. Owoce świdośliwy kanadyjskiej są jadalne ale dojrzewają nieco mniej równomiernie. Z odmian najbardziej ceniona jest świdośliwa kanadyjska 'October Flame', która ma piramidalny pokrój i dorasta do 6 m wysokości.

Kwiaty świdośliwy kanadyjskiej
Fot. Borealis55, Public domain, Wikimedia Commons

Świdośliwa kłosowa - Amelanchier spicata

Świdośliwa kłosowa ma rozłożysty pokrój i dorasta do 2-3 m wysokości. Charakteryzuje się dużą odpornością na mrozy, suszę i zanieczyszczenie powietrza. Ze względu na silne krzewienie się i tworzenie odrostów korzeniowych, bywa wykorzystywana w rekultywacji terenów. Jej owoce są mniejsze i nieco mniej soczyste.

Świdośliwa kłosowa - Amelanchier spicata
Fot. Hardyplants, Public domain, Wikimedia Commons

Świdośliwa wielkokwiatowa (Amelanchier × grandiflora)

Świdośliwa wielkokwiatowa to mieszaniec świdośliwy kanadyjskiej i gładkiej. Wyróżnia się wyjątkowo dużymi kwiatami. W ogrodach spotykana jest najczęściej świdośliwa wielkokwiatowa 'Forest Prince' charakteryzująca się szerokim pokrojem i dorastająca do 10 m wysokości.

Świdośliwa gładka (Amelanchier laevis)

Świdośliwa gładka w polskich warunkach dorasta do 7 m wysokości. Charakteryzuje się brakiem owłosienia na młodych pędach i liściach. W uprawie ogrodowej spotykana jest odmiana - świdośliwa gładka 'Snowflakes' o nisko osadzonej koronie, dorastająca do 4,5 m wysokości.

Świdośliwa drzewiasta - Amelanchier arborea

Świdośliwa drzewiasta dorasta do 10 m wysokości i posiada szeroką, zaokrągloną koronę. Ma jadalne, drobne owoce, często zjadane przez ptaki. Najczęściej polecaną odmianą jest świdośliwa drzewiasta 'Robin Hill' o wąskim, niemal kolumnowym pokroju

Świdośliwa okrągłolistna - Amelanchier ovalis

Ten gatunek świdośliwy naturalnie występuje w Europie i dorasta zazwyczaj do 2 m wysokości. Świdośliwa okrągłolistna jest wyjątkowo odporna na suszę oraz dobrze rośnie na glebach wapiennych i skalistych.

Świdośliwa - uprawa i wymagania

Świdośliwy mają małą wymagania i są dość tolerancyjne wobec różnych rodzajów gleb, choć w tym względzie występują pewne różnice między poszczególnymi gatunkami. Rośliny te zazwyczaj dobrze rosną zarówno w słońcu jak i półcieniu.

Świdośliwa - kiedy sadzić

Najlepszym terminem sadzenia świdośliwy z gołym korzeniem jest jesień (październik/listopad). Rośłiny sadzone w tym czasie mają ciepłą ziemię i większą wilgoć w glebie, zdążą się więc zregenerować przed zimą. Rośliny sprzedawane w pojemnikach można sadzić przez cały sezon wegetacyjny, dbając o regularne nawadnianie.

Świdośliwa - podlewanie

Młode rośliny wymagają regularnego podlewania. Starsze okazy są dość odporne na okresowe niedobory wody, jednak dla uzyskania soczystych owoców, nawadnianie w fazie ich wzrostu jest kluczowe.

Świdośliwa - nawożenie

Ze względu na małe wymagania glebowe, nawożenie świdośliwy w uprawie przydomowej często nie jest konieczne. Warto jednak co 2-3 lata podsypać roślinę kompostem lub zasilić obornikiem, szczególnie na glebach uboższych. Wpłynie to korzystnie na jej owocowanie i wzrost. Wiosną można także zastosować nawozy mineralne wieloskładnikowe ale trzeba mieć na uwadze, że nadmiar azotu może prowadzić do nadmiernego wzrostu kosztem owocowania.

Świdośliwa - przycinanie

Świdośliwy dobrze znoszą przycinanie. Regularne cięcie jest konieczne dla zachowania regularnego pokroju rośliny oraz uzyskania obfitego kwitnienia i owocowania.

Kiedy przycinać świdośliwę?

Cięcie świdośliwy najlepiej wykonywać przed rozpoczęciem wegetacji, w lutym lub marcu. Cięcie prześwietlające po zbiorach owoców pozwoli na lepsze doświetlenie pędów zawiązujących pąki na kolejny rok. Odrosty korzeniowe usuwa się regularnie, w zależności od tego, jaki pokrój rośliny chcemy uzyskać.

Jak przycinać świdośliwę?

Przycinanie świdośliwy polega przede wszystkim na usuwaniu pędów starych, uszkodzonych oraz nadmiernie zagęszczających koronę. Zabieg ten poprawia dostęp światła i powietrza, co przekłada się na zdrowotność roślin i jakość owoców. U starszych krzewów usuwa się najstarsze pędy u nasady, aby pobudzić wzrost młodszych. Cięciem można także korygować wysokość rośliny.

Świdośliwa - rozmnażanie

Najłatwiej świdośliwę rozmnaża się poprzez oddzielanie odrostów korzeniowych. Wiosną lub jesienią przesadza się je na nowe miejsce z przepuszczalną glebą. Trzeba zadbać o regularne podlewanie, ponieważ nie mają silnie rozwiniętego systemu korzeniowego. Rozmnażanie przez odkłady również daje dobre efekty. Polega na przygięciu pędu do ziemi i przysypaniu go. Roślina ukorzenia się po 1-2 latach. Wtedy odcinamy pęd i sadzimy go na miejsce stałe.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Co sadzić obok jabłoni? Dobre i złe sąsiedztwo dla jabłoni
• Jagoda kamczacka - odmiany, uprawa, sadzenie, rozmnażanie
• Rośliny sadownicze mało znane - ciekawe drzewa i krzewy owocowe

Opracowano na podstawie:
1. Katalog roślin - drzewa, krzewy byliny polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich, Praca Zbiorowa, Agencja Promocji Zieleni, Warszawa 2016, s. 147;
2. J. Scott-Macnab, Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 38-39;
3. P. Czikow, J. Łaptiew, Rośliny lecznicze i bogate w witaminy, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1983, s. 344-345.