Śmietka ćwiklanka - jak wygląda, objawy, zwalczanie

Śmietka ćwiklanka to muchówka o żółtych odnóżach, której larwy minują liście i mogą doprowadzić do dużych strat w uprawie buraka ćwikłowego ale również buraka liściowego, cukrowego oraz szpinaku. Zobacz jak wygląda śmietka ćwiklanka i dowiedz się jakie są objawy jej żerowania. Podpowiadamy także, jak skutecznie zwalczyć śmietkę ćwiklankę.

Śmietka ćwiklanka - dorosły owad przypomina muchę domową
Fot. Whitney Cranshaw, CC BY 3.0 US, Wikimedia Commons

Jak wygląda śmietka ćwiklanka?

Śmietka ćwiklanka (Pegomya hyoscyami) to niewielka muchówka osiągająca długość około 6–7 mm. Dorosły owad żywi się nektarem i przypomina muchę domową ale jest smuklejsza. Ma barwę szarą lub szarozieloną i żółte odnóża z czarnymi stopami. Skrzydła owada są przezroczyste, z żółtawym odcieniem. Najbardziej aktywna jest podczas ciepłej i suchej pogody wiosną.

Białe, wydłużone jaja śmietki ćwiklanki o długości ok. 1 mm są umieszczane przez samice w pakietach po kilka sztuk na spodniej stronie liści, zazwyczaj wzdłuż nerwów.

Jaja śmietki ćwiklanki
Fot. Babahu, CC0, Wikimedia Commons

Największe szkody wyrządzają beznogie, kremowe larwy śmietki ćwiklanki osiągające do 8 mm długości. Brunatne bobówki (poczwarki) zimują w glebie na głębokości 15-20 centymetrów.

Śmietka ćwiklanka - larwy na liściu szpinaku
Fot. Whitney Cranshaw, CC BY 3.0 US, Wikimedia Commons

Śmietka ćwiklanka - objawy żerowania i szkodliwość

Larwy śmietki wygryzają korytarze w tkance liści czyli minują liście. Tuż po wylęgu, wgryzają się do wnętrza blaszki liściowej, niszczą miękisz ale skórkę liścia pozostawiają nienaruszoną. Początkowo korytarze są wąskie i półprzezroczyste, jednak z czasem powiększają się i mogą obejmować znaczną część blaszki liściowej. W ich wnętrzu można dostrzec ciemne punkty, są to odchody larw.

Nalot muchówek pierwszego pokolenia następuje od maja, w czasie kwitnienia śliwy tarniny, wtedy są największym zagrożeniem. Nalot drugiego pokolenia trwa od końca czerwca do połowy lipca a trzeciego od końca sierpnia do połowy września. Przy masowym ataku szkodnika liście żółkną, zasychają i zamierają. Największe zagrożenie występuje w fazie od liścieni do 2-4 liści właściwych.

Śmietka ćwiklanka - uszkodzenia widoczne na liściu
Fot. Babahu, CC0, Wikimedia Commons

Silne uszkodzenie młodych roślin prowadzi do zahamowania fotosyntezy, osłabienia wzrostu, a w skrajnych przypadkach do zniszczenia plantacji. Rośliny, które nie obumarły, tworzą mniejsze korzenie spichrzowe, które gorzej się przechowują i mają obniżoną zawartość cukru. Ponadto, uszkodzona tkanka staje się bramą dla infekcji grzybowych i bakteryjnych.

Śmietka ćwiklanka - zwalczanie ekologiczne

W ograniczaniu populacji tego szkodnika buraka ćwikłowego, liściowego, cukrowego oraz szpinaku największe znaczenie ma profilaktyka i zabiegi agrotechniczne wykonywane w odpowiednim czasie. Należą do nich:

• wczesny siew buraków – rośliny zdążą urosnąć i osiągnąć większą odporność przed masowym nalotem muchówek w maju;
• prawidłowy płodozmian - unikanie uprawy buraków po sobie (przerwa min. 4 lata) oraz izolacja od zeszłorocznych pól z roślinami komosowatymi ogranicza ryzyko pojawienia się śmietki;
• zabiegi agrotechniczne - głęboka orka jesienna i przekopywanie ziemi niszczą zimujące bobówki;
• opóźnienie przerywki buraków - pozwala na mechaniczne usunięcie części liści z jajami szkodnika;
• odchwaszczanie uprawy - usuwanie chwastów niszczy źródło nektaru dla dorosłych owadów;
• uprawa współrzędna - sadzenie buraków w sąsiedztwie cebuli, czosnku lub kopru także może być pomocne, ponieważ intensywny zapach tych roślin dezorientuje samice śmietki, utrudniając im odnalezienie buraków;
• osłony - na mniejszych powierzchniach osłanianie upraw gęstą siatką lub włókniną w okresie lotu owadów prawie całkowicie wyeliminuje możliwość składania przez nie jaj.
• żółte tablice lepowe - pomogą monitorować nalot muchówek.

Obecnie nie ma środków chemicznych zarejestrowanych do zwalczania śmietki ćwiklanki na buraku ćwikłowym, ale oprysk naturalnym środkiem Boczos płynny na bazie czosnku, który maskuje zapach buraków, lub obsypywanie roślin ziemią okrzemkową, mechanicznie uszkadzającą szkodnika, także utrudnią jego żerowanie.



Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Co sadzić obok buraków?
• Choroby i szkodniki szpinaku. Dlaczego szpinak żółknie, nie wschodzi lub ma plamy na liściach?
• Płodozmian warzyw. Co po czym siać na działce - tabela

Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 157-158;
2. Poradnik Sygnalizatora Ochrony Buraka Ćwikłowego, praca zbiorowa pod red. R. Wrzodaka, InHort, Skierniewice 2018;
3. Program ochrony buraka ćwikłowego, praca zbiorowa pod red. J. Golian, InHort, Skierniewice 2025.