Skoczogonki w kwiatach doniczkowych. Skąd się biorą, zwalczanie, domowe sposoby

Widzisz drobne, skaczące owady w doniczce? To zapewne skoczogonki! Zazwyczaj przerabiają materię organiczną ale jeśli jest ich dużo, mogą zacząć żerować na roślinie. Sprawdź, jak wyglądają skoczogonki i dowiedz się, skąd biorą się w Twoim domu. Podpowiadamy, jak pozbyć się skoczogonków wykorzystując zarówno domowe sposoby jak i inne metody zwalczania skoczogonków.

Skoczogonki w kwiatach doniczkowych
Fot. depositphotos

Jak wyglądają skoczogonki?

Skoczogonki (Collembola) to stawonogi osiągające do 3 mm długości. Mają wydłużone, podzielone na segmenty ciało pokryte włoskami lub łuskami, nie posiadają skrzydeł. W zależności od gatunku, mogą mieć barwę jasną, zielonkawą lub brunatną.

Skoczogonki poruszają się skokowo dzięki widełkom skokowym i hamowidle umieszczonym na spodniej stronie odwłoka. Ta cecha charakterystyczna pozwala łatwo je rozpoznać. Ogrodnicy często określają je jako "małe, skaczące przecinki" lub "białe robaki w ziemi kwiatów doniczkowych".

Skoczogonki składają jaja w wilgotnym podłożu. Larwy skoczogonków są mniejsze i mają jaśniejszy kolor od dorosłych osobników.

W środowisku naturalnym skoczogonki pełnią pożyteczną rolę - zasiedlają glebę, ściółkę czy kompost i rozkładają materię organiczną. Tym samym wzbogacają podłoże w składniki pokarmowe. Preferują miejsca wilgotne, cieniste i bogate w szczątki organiczne.

Objawy żerowania skoczogonków

Jednak w warunkach domowych lub szklarniowych skoczogonki mogą być uciążliwymi szkodnikami. Szczególnie, gdy ich populacja jest liczna. Żerują m.in. na roślinach doniczkowych, żywiąc się tkankami roślin, wygryzają dziury w liściach, pędach i korzeniach. Rośliny wolniej rosną, są osłabione i bardziej podatne na choroby i inne szkodniki. Przez zranienia korzeni mogą wnikać do roślin patogeny odglebowe, które doprowadzają do gnicia części podziemnych. W skrajnych przypadkach rośliny obumierają.

Skoczogonki - Collembola
Fot. Jaiiiiiiii, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Skoczogonki - skąd się biorą?

Skoczogonki łatwo zauważyć w górnej warstwie wilgotnej ziemi doniczkowej lub na podstawce z wodą. Najczęściej występują w podłożach torfowych i próchniczych, w których znajdują obfite pożywienie. Do domów skoczogonki dostają się zazwyczaj wraz z nowymi kwiatami lub podłożem do kwiatów, które może zawierać jaja lub dorosłe osobniki. Mogą również przedostać się z zewnątrz, zwłaszcza jeśli w pobliżu znajdują się wilgotne miejsca.

Rozwojowi skoczogonków w kwiatach doniczkowych sprzyjają następujące czynniki:

• nadmierne podlewanie - stale mokre podłoże stwarza idealne warunki do rozwoju skoczogonków i wpływa na zwiększanie się ich populacji;
• obecność materii organicznej - opadłe liście oraz inne części roślin pozostawiane w doniczce, nadmierne podlewanie nawozami organicznymi a nawet pleśń i mech na powierzchni podłoża stanowią źródło pożywienia dla skoczogonków;
• wysoka wilgotność powietrza - skoczogonki potrzebują wilgoci w podłożu a wysoka wilgotność powietrza sprawia, że podłoże wolniej przesycha;
• zbyt zbite podłoże - mało przepuszczalne podłoże zatrzymuje wodę, co sprzyja rozwojowi szkoczogonków.

Skoczogonki - Collembola
Fot. Alandmanson, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Skoczogonki - zwalczanie

Zmniejszenie wilgotności podłoża ograniczy dostępność pożywienia dla skoczogonków. W suchym środowisku skoczogonki giną. Aby zmniejszyć ich liczebność warto przede wszystkim zmienić warunki uprawy.

Oto podpowiedzi, jak pozbyć się skoczogonków:

• ograniczyć podlewanie - należy utrzymywać optymalną wilgotność podłoża, pomiędzy podlewaniami pozwolić przeschnąć wierzchniej warstwie podłoża lub podlewać na podstawkę a następnie wylewać nadmiar wody. Przy małej ilości skoczogonków kilkukrotne przesuszenie podłoża pozwoli znacznie zredukować ich ilość;
• zapewnić dobry drenaż - na dnie donicy powinny być otwory drenażowe, by nadmiar wody mógł swobodnie wypływać. Warstwa keramzytu lub żwiru wysypana na dnie doniczki przed posadzeniem rośliny skutecznie zapobiega zastojowi wody;
• napowietrzać podłoże i unikać jego zaskorupiania - twarde, zbite podłoże pozostaje dłużej wilgotne po podlaniu, co stwarza sprzyjające warunki dla rozwoju skoczogonków;
• usuwać resztki organiczne - opadłe liście oraz inne resztki organiczne z powierzchni podłoża trzeba usuwać, ponieważ stanowią one źródło pożywienia dla skoczogonków. Dawki nawozów organicznych np. na bazie biohumusu należy dostosować do potrzeb danej rośliny.
• kwarantanna dla nowych roślin - wszelkie nowe rośliny sprowadzone do domu warto poddać kwarantannie i przez pierwsze 2-3 tygodnie trzymać je z dala od innych roślin doniczkowych;
• podlewanie preparatem owadobójczym - choć brak jest środków przeznaczonych do zwalczania skoczogonków, pomocne mogą się okazać prepraty o szerokim spektrum działania na różne rodzaje szkodliwych owadów, takie jak NeemAzal T/S. Jest to bezpieczny w użyciu preparat oparty na składnikach naturalnych. Do podlewania roślin doniczkowych przeciwko szkodnikom glebowym stosuje się go w ilości 5 ml preparatu na 1 litr wody. Takim roztworem podlewa się rośliny.

Skoczogonki - domowe sposoby

Domowe sposoby na skoczogonki najszybciej działają, gdy szkodników nie ma zbyt wielu. Ważna jest także uważna obserwacja roślin i systematyczność w przeprowadzaniu zabiegów. Oto najczęściej polecane sposoby na skoczogonki:

• płukanie podłoża - całą doniczkę, aż po brzeg zanurza się w wodzie. Najlepiej na kilka godzin. Po pewnym czasie na powierzchni wody widoczne będą pływające i skaczące owady. Trzymając roślinę, by nie wypadła, wodę wraz ze skoczogonkami należy wylać. Zabieg co jakiś czas warto powtarzać, ponieważ w ziemi są jaja z których wylęgnie się kolejne pokolenie skoczogonków. Metodę tę stosuje się tylko dla roślin, które dobrze znoszą zalanie korzeni wodą. Dla innych lepsze będzie przesuszenie podłoża;
• wymiana podłoża - w przypadku dużej ilości skoczogonków często najskuteczniejszą metodą jest całkowita wymiana podłoża na świeże i sterylne. Przed przesadzeniem należy dokładnie oczyścić korzenie rośliny ze starej ziemi, w której mogą znajdować się szkodniki i jaja. Doniczkę także należy dokładnie umyć;
• podlewanie roztworem z czosnku - czosnek ma właściwości odstraszające szkodniki i antyseptyczne, może więc pomóc w pozbyciu się skoczogonków. Kilka ząbków czosnku należy zmiażdżyć lub posiekać, po czym zalać 1 litrem wody i zostawić na kilka godzin. Przecedzonym roztworem podlewa się rośliny. Można wykorzystać też gotowy preparat czosnkowy Boczos płynny;
• diatomit (ziemia okrzemkowa) - to naturalny, drobny proszek składający się ze skamieniałych pancerzyków okrzemek. Działa w sposób mechaniczny - ostre krawędzie pancerzyków ranią powłokę ciała skoczogonków (i innych szkodników), prowadząc do ich odwodnienia i śmierci. Cienką warstwą ziemi okrzemkowej posypuje się powierzchnię podłoża w doniczce.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Szkodniki roślin doniczkowych. Objawy, opryski, zwalczanie, domowe sposoby
• Zasychanie końcówek liści roślin doniczkowych
• Wciornastki - objawy, zwalczanie, domowe sposoby, polecany oprysk

Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 77-78;
2. G. Łabanowski, L. Orlikowski, A. Wojdyła, Pielęgnowanie roślin doniczkowych. Choroby i szkodniki, Oficyna Wydawnicza Multico, Warszawa 2002, s. 123;
3. Mała Encyklopedia Leśna, PWN, Warszawa 1991, s. 362.