Seler korzeniowy - właściwości, uprawa, odmiany

Seler korzeniowy jest najczęściej uprawianą u nas formą selera, obok selera naciowego i listkowego. Zadecydowały o tym kulinarne i lecznicze właściwości selera korzeniowego, który jest nie tylko ważnym składnikiem włoszczyzny ale też podstawą wielu surówek i dobrym warzywem na sok. Zobacz, jak wygląda uprawa selera korzeniowego na działce, jakie warunki należy zapewnić tej roślinie aby zebrać dobry plon, a także wybierz najlepsze odmiany selera korzeniowego, które warto posadzić w ogrodzie. Oto wszystko o uprawie selera - od wysiewu nasion, po zbiór dorodnych korzeni.

Seler korzeniowy
Fot. depositphotos

Seler korzeniowy - właściwości

Seler korzeniowy jest rośliną dwuletnią dorastającą do 30 cm wysokości. Jadalne bulwy selera korzeniowego mają kształt kulisty i gładką skórkę, a ich waga może przekraczać 1 kg. Po przekrojeniu bulwy zobaczymy miąższ, który jest zwarty, biały, lekko żółty lub szary, bez pustych przestrzeni. Z górnej części bulwy wyrastają długie, grube łodygi z zielonymi, chrupkimi liśćmi (jest to tzw. nać). Warzywo to dobrze nadaje się do bezpośredniego spożycia, jak i do przechowywania.

Jak jeść seler korzeniowy?

Jadalną częścią selera korzeniowego jest jego korzeń, choć również i jego nać może być stosowana jako dodatek do wielu potraw, głównie zup. Korzeń selera można spożywać na surowo (utarty jest doskonałym składnikiem na surówki i sałatki), po ugotowaniu, przygotowuje się z niego sok oraz wywar. Oprócz selerów korzeniowych uprawiane są również selery naciowe (liściowe), które nie tworzą zgrubienia spichrzowego, a ich częścią jadalną są grube, mięsiste i aromatyczne liście, które można spożywać na surowo lub gotowane.

Seler korzeniowy - wartości odżywcze

Wprowadzenie selera do codziennej diety jest zalecane ze względu na wysoką zawartość soli mineralnych wapnia, fosforu, sodu, magnezu i żelaza. Seler zawiera także witaminy z grupy B, łącznie z kwasem foliowym i witaminą PP oraz olejki eteryczne. Te ostatnie nadają mu smak i aromat, a także działają pobudzająco na trawienie.

Pełne zestawienie wartości odżywczych selera korzeniowego przedstawia tabela poniżej.

Seler korzeniowy - właściwości lecznicze

Jako warzywo likwidujące zaparcia i przyspieszające trawienie, niskokaloryczny seler jest polecany w dietach odchudzających. Sok z korzenia selera pobudza przemianę materii i pomaga usuwać z organizmu jej produkty uboczne, w tym kwas moczowy, którego nadmiar w organizmie prowadzi do bólów stawów. Wywar z gotowanego korzenia selera przynosi ulgę w przypadku bóli artretycznych.

Ale to jeszcze nie wszystkie właściwości lecznicze selera korzeniowego. Warzywo to jest pomocne także w zwalczaniu nadciśnienia tętniczego i przy obniżaniu poziomu złego cholesterolu, pomaga zapobiegać zawałom serca i udarom mózgu. Seler zawiera również psolaren - związek o działaniu przeciwnowotworowym.

Seler korzeniowy
Fot. pixabay

Seler korzeniowy - przeciwwskazania

Mimo licznych właściwości leczniczych selera korzeniowego, są osoby, które nie powinny spożywać tego warzywa. Głównym przeciwwskazaniem do spożywania selera korzeniowego jest alergia na seler lub inne rośliny, zwłaszcza na pyłki brzozy. Seler uczula ze względu na występowanie w nim alergizujących białek, które mogą powodować reakcje krzyżowe z innymi alergenami, często pyłkami roślin (np. brzozy) lub innymi owocami i warzywami (np. marchewką lub jabłkiem).

Seler korzeniowy może również wywoływać reakcje fototoksyczne, co oznacza zwiększoną wrażliwość skóry na słońce (warto na to zwrócić uwagę szczególnie latem, gdy zamierzamy się opalać).

Dodatkowo, ze względu na zawartość witaminy K, osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna, powinny skonsultować z lekarzem jaką ilość selera mogą spożywać.

Seler korzeniowy - uprawa

Selery są warzywami o dość dużych wymaganiach glebowych i nawozowych. Uprawa selera w ogrodzie ma szansę powodzenia tylko, jeśli spełnimy wymagania tego warzywa co do gleby, stanowiska i sposobu pielęgnacji.

Rząd selerów na grządce
Fot. pixabay

Jakie stanowisko dla selera korzeniowego?

Do uprawy selera korzeniowego najlepsze będą gleby próchnicze, zasobne, wilgotne (ale nie podmokłe), o odczynie zbliżonym do obojętnego (nie znosi jednak nadmiaru wapnia). Idealne pH gleby dla selera wynosi 6,5-7,5. Stanowisko powinno być słoneczne ale na odpowiednio wilgotnych glebach selery dobrze znoszą lekkie zacienienie. Seler korzeniowy możemy uprawiać w pierwszym roku po nawozach organicznych.

Dobrym przedplonem dla selera sÄ… warzywa kapustne i cebulowe.

Nawożenie selera korzeniowego

Przygotowując się do uprawy selera, glebę należy dobrze odchwaścić i już na jesieni zastosować obornik w ilości 3kg/m² zagonu. Jeżeli tego nie zrobiliśmy, wiosną ziemię można wzbogacić kompostem w ilości 5-7 kg/m² grządki. Nawóz azotowy mineralny można podać tuż przed posadzeniem rozsady na zagon oraz drugą dawkę po około 2-3 tygodniach.

Warto wiedzieć!
Seler jest wrażliwy na niedobory mikroelementów, takich jak bor (jego niedobór przyczynia się do pękania liści u nasady oraz powstawania brunatnych plam na korzeniach spichrzowych) czy molibden (jasnozielone lub żółte zabarwienie liści). Z tego względu do nawożenia selera warto użyć nawozu wieloskładnikowego z mikroelementami. Rośliny z widocznymi objawami niedoborów możemy jeszcze uratować wykonując oprysk nawozem dolistnym Help Plant B na niedobory boru.

Kiedy siać seler korzeniowy na rozsadę?

Selery uprawiamy z rozsady. Nasiona wysiewamy od połowy lutego do początku marca w ilości 2 do 3 g/m². Ponieważ nasiona potrzebują światła aby wykiełkować, nie przykrywajmy ich ziemią. Możemy je przykryć cienką warstwą piasku lub lekko wklepać w ziemię. Warto siać nasiona zaprawione, co zapobiega atakowaniu selerów przez choroby grzybowe i bakteryjne, takie jak septorioza selera oraz czarna zgnilizna korzeni.

Po wzejściu siewek selera temperaturę nieco obniżamy - seler najlepiej rośnie w temperaturze od 15 do 18°C. Rozsadę wietrzymy i podlewamy wodą o temperaturze równej temperaturze otoczenia, co zapobiegnie tworzeniu się tzw. pośpiechów (pędów kwiatostanowych).

• Uprawa warzyw z rozsady. Jakie warzywa na rozsadÄ™ i kiedy je siać?

Jak pikować seler korzeniowy?

Ważnym zabiegiem podczas produkcji rozsady selera korzeniowego jest pikowanie siewek. Pikowanie, czyli przesadzanie każdej siewki do osobnej, większej doniczki, jest kluczowe dla rozwoju dużego, kształtnego zgrubienia korzeniowego. Doniczki, do których będziemy przesadzać siewki selera, powinny mieć wymiary co najmniej 5x5 cm.

Zabieg pikowania selera przeprowadza się, gdy siewki wytworzą po 2 lub 3 liście właściwe (nie mylić z liścieniami, które pojawiają się jako pierwsze). Ma to miejsce zazwyczaj po 4-5 tygodniach od wysiewu nasion.

Do nowych doniczek siewki sadzimy tak, aby liścienie były delikatnie nad ziemią. Nie powinno się sadzić głębiej, bo zgrubienie korzeniowe pojawi się właśnie w tym miejscu, gdzie są pierwsze liście. Jeśli seler posadzimy za głęboko, będzie on bardziej obrośnięty korzeniami i może być mniej kształtny.

Kolejne etapy produkcji rozsady selera
Fot. depositphotos

Jak sadzić seler korzeniowy do gruntu?

Kolejnym ważnym momentem w uprawie selera korzeniowego jest wysadzenie rozsady do gruntu. Rośliny selera są gotowe do wysadzenia, gdy mają po 5 liści. Termin wysadzania rozsady selera do gruntu przypada od połowy maja do czerwca. Zalecana rozstawa sadzenia selera korzeniowego wynosi 30x40 cm. Pamiętajmy aby roślin nie sadzić głębiej niż rosły do tej pory i nie "podwijać" ich korzeni.

Seler korzeniowy
Fot. pixabay

Pielęgnacja selera korzeniowego

Uprawa selera wymaga regularnego podlewania, tak aby ziemia była stale umiarkowanie wilgotna. Jest to bardzo ważny czynnik powodzenia uprawy selera. Ważne też aby regularnie odchwaszczać uprawę selera oraz wzruszać ziemię pomiędzy rzędami, tak aby ziemia nie była zbyt zbita.

Do nawożenia pogłównego selera w trakcie jego wzrostu można wykorzystać gnojówkę z pokrzywy rozcieńczoną z wodą w stosunku 1:20. Rośliny podlewa się gnojówką zazwyczaj raz na 2 tygodnie.

W przypadku stwierdzenia niedoborów mikroelementów, warto zastosować nawozy dolistne.

• Co zrobić aby seler rósÅ‚ w korzeÅ„?
• Choroby selera korzeniowego i naciowego
• Szkodniki selera korzeniowego. Co zjada seler w ogrodzie?

Kiedy zbiór selera korzeniowego?

Zbiór selera korzeniowego będzie możliwy od końca lata do nastania mrozów. W praktyce zbiory selera można rozpocząć już w sierpniu, ale najbardziej dorodne korzenie zbierzemy w okresie od września do października. Przed nastaniem przymrozków wokół roślin możemy rozłożyć ściółkę ze słomy chroniącą liście. Ostatnie selery należy zebrać z grządki w listopadzie.

Seler korzeniowy
Fot. pixabay

Jak przechowywać seler korzeniowy w domu?

Prawidłowo przechowywany seler korzeniowy przez długi czas zachowa swój smak i wartości odżywcze. Najlepiej przechowywać go w warunkach chłodniczych, przy niskiej temperaturze i wysokiej wilgotności powietrza.

Jak przechowywać seler na zimę w piwnicy?

Najlepszym miejscem do przechowywania selera jest chłodna piwnica (ewentualnie nieogrzewany garaż) z temperaturą wynoszącą 1-4°C i wilgotnością powietrza ok. 90-95%. Korzenie selera można przechowywać w skrzynkach, przesypane wilgotnym piaskiem lub torfem. Gdy piasek lub torf przeschną, zwilżamy je wodą. W skrzynkach mogą być układane warstwami ale tak, by nie stykały się ze sobą, co ograniczy ryzyko gnicia. Wcześniej selerom należy usunąć liście, pozostawiając jedynie 2-3 cm fragmenty pędów oraz delikatnie oczyścić korzenie z ziemi, nie mocząc ich i nie uszkadzając skórki.

Jak przechowywać seler w lodówce?

Jeśli nie mamy piwnicy, seler korzeniowy można przechowywać w lodówce. W tym celu należy go umieścić w pojemniku lub perforowanej torebce foliowej w szufladzie na warzywa. Nie należy go wcześniej myć, tylko usunąć ziemię oraz obciąć liście pozostawiając 2-3 cm pędów. Tak przechowywany seler zachowuje świeżość przez kilka tygodni.

Czy seler można mrozić?

Korzenie selera można także mrozić. Umyty, obrany i pokrojony w kostkę lub plasterki seler można zamrozić na surowo albo po zblanszowaniu (obgotowuje się przez 2-3 minuty w wodzie). Po ostudzeniu i osuszeniu wkłada się go do pojemników lub woreczków i przechowuje przez 6-8 miesięcy. Aby kawałki selera się nie posklejały, po 1-2 godzinach mrożenia warto je rozdzielić potrząsając woreczkiem czy pojemnikiem. Mrożony seler nadaje się do zup i wielu innych potraw.

Seler korzeniowy - odmiany

Obecnie odmiany selera korzeniowego są dostępne w dość szerokiej gamie. Różnią się długością okresu wegetacji, podatnością na choroby oraz smakiem zgrubień korzeniowych. Do uprawy amatorskiej polecane są przede wszystkim odmiany selera mało podatne na choroby i mniej kłopotliwie w uprawie. Poniżej wymieniam 4 odmiany selera, z którymi miałem do czynienia na własnej działce. Szczególnie polecam te dwie pierwsze, polskie i "tradycyjne", znane działkowcom od lat, czyli selery "Edward" i "Zagłoba". Na pewno warto jednak poszukać czegoś dobrego na działkę również wśród nowszych odmian.

Seler korzeniowy Edward - odmiana o bardzo kształtnych zgrubieniach korzeniowych i nisko osadzonych korzeniach bocznych. Dobrze plonuje. Miąższ biały, aromatyczny, nie parciejący. Posiada wysoką tolerancję na septoriozę. Jest przydatny do bezpośredniego spożycia, przetwórstwa i przechowywania przez zimę.

Seler korzeniowy Zagłoba - odmiana tworząca bardzo duże zgrubienia korzeniowe (o masie 0,8 - 1,2 kg) o gładkiej, bardzo jasnej skórce. Korzenie boczne są bardzo cienkie i wyrastają z dolnej części zgrubienia. Miąższ biały, zwięzły, bez przebarwień i rdzawych plam oraz bez tworzenia pustych przestrzeni, nie ciemnieje po ugotowaniu. Charakteryzuje się dobrym smakiem i silnym aromatem.

Seler korzeniowy Gol - odmiana o kulistym zgrubieniu korzeniowym z małą powierzchnią wyrastania liści i nisko osadzonymi korzeniami bocznymi. Jej zaletą jest tolerancyjność na septoriozę i dobre przechowywanie się przez zimę.

Seler korzeniowy Jabłkowy GOF - odmiana wczesna, plenna, posiadająca małą rozetę liściową, zgrubienie korzeniowe prawie kuliste, lekko spłaszczone, miąższ ścisły, biały, jędrny, aromatyczny, o delikatnym, selerowym zapachu, nadaje się do bezpośredniego spożycia na i do przechowywania.

Przeczytaj również:

• Warzywa korzeniowe - charakterystyka, przykÅ‚ady, lista gatunków i odmian
• Bielenie warzyw - selera naciowego, endywii i szparagów
• Jakie warzywa sadzić obok siebie - tabela

Opracowano na podstawie:
1. C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza SA, Warszawa 1994, s. 348-349;
2. M. Osiecka, Seler, Działkowiec, nr 2/98, s. 38.