Rukiew wodna - właściwości, uprawa, jak jeść

Rukiew wodna, nazywana też rzeżuchą wodną, uznawana jest za jedno z najzdrowszych warzyw liściowych. Ma ostry, lekko piekący smak i jest bogata w przeciwutleniacze, witaminy i składniki mineralne. Choć uprawa rukwi wodnej nie jest zbyt popularna, warto to zmienić, ponieważ włączenie tej rośliny do jadłospisu niesie wiele korzyści. Sprawdź jakie są właściwości zdrowotne rukwi i dowiedz się w jaki sposób ją jeść. W tym artykule omawiamy także, jak uprawiać rukiew wodną i wyjaśniamy, czy rukiew wodna to to samo co rukola lub roszponka.

Rukiew wodna - Nasturtium officinale
Fot. envato

Co to jest rukiew wodna?

Rukiew wodna (Nasturtium officinale) to wieloletnia roślina zielna z rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Ze względu na bardzo dużą zawartość składników odżywczych uznawana jest za jeden z najzdrowszych produktów typu „superfood”. W naturze rośnie w strefie umiarkowanej na wszystkich kontynentach - nad brzegami czystych rzek, potoków i źródeł i na terenach podmokłych. W Polsce, w stanie dzikim jest gatunkiem rzadkim i objętym częściową ochroną gatunkową.

Jak wygląda rukiew wodna?

Rukiew wodna to bylina o charakterystycznym pokroju przystosowanym do życia w środowisku wodnym. Jej łodygi o średnicy do 1 cm są kanciaste, rozgałęzione i puste w środku, dzięki czemu mają dużą wyporność i mogą swobodne unosić się na wodzie. Roślina dorasta do 80 cm wysokości ale pojedyncze pędy mogą osiągać długość nawet do 3 m. Łodygi rukwi wodnej pokładają się dołem i w kontakcie z wilgotnym podłożem, dzięki korzeniom przybyszowym, łatwo się ukorzeniają.

Rukiew wodna - Nasturtium officinale
Fot. AnRo0002, CC0, Wikimedia Commons

Liście rukwi wodnej są intensywnie zielone, mięsiste i nieparzystopierzaste. Składają się z 3-13 owalnych listków o długości zwykle kilku cm. Roślina kwitnie od maja do września. W tym okresie na szczytach pędów pojawiają się luźne grona drobnych, białych kwiatów z czterema płatkami i żółtymi pylnikami. Owocem jest lekko zgięta łuszczyna o długości do 18 mm, zawierająca wiele nasion.

Rukiew wodna - Nasturtium officinale
Fot. pixabay

Choć rukiew wodna bywa mylona z innymi roślinami liściastymi, wyraźnie różni się od nich wyglądem i wymaganiami.

Rukiew wodna a roszponka

Rukiew wodna i roszponka to rośliny o zupełnie odmiennym pochodzeniu botanicznym i budowie. Rukiew należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), natomiast roszponka jest przedstawicielką rodziny kozłkowatych (Valerianaceae). Oto najważniejsze 3 różnice między rukwią wodną a roszponką:

1. Łodygi i liście - roszponka tworzy niską, przyziemną rozetę liściową o łopatkowatych, gładkich liściach i delikatnym unerwieniu. Rukiew natomiast wykształca długie, puste w środku łodygi a jej liście są nieparzystopierzaste.
2. Smak - u roszponki jest łagodny i maślany a rukwi ostry.
3. Miejsce uprawy - roszponka jest warzywem liściastym uprawianym w gruncie, podczas gdy rukiew wymaga stałego dostępu do wody, najlepiej natlenionej.


Rukiew wodna a roszponka
Fot. envato/pixabay

Rukiew wodna a rukola

Choć obie rośliny należą do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), różnią się zarówno wyglądem jak i wymaganiami środowiskowymi:

• Rukola najlepiej rośnie w przepuszczalnym podłożu, rukiew potrzebuje podłoża podmokłego.
• Liście rukoli są głęboko powcinane i mniej soczyste, natomiast liście rukwi są zaokrąglone i mięsiste.


Rukiew wodna a rukola
Fot. envato/pixabay

Rukiew wodna a rzeżucha ogrodowa

Te rośliny są najczęściej mylone, obie należą do tej samej rodziny, mają podobne zastosowanie kulinarne i pieprzny smak, różnią się jednak cyklem życiowym i wyglądem:

• Rzeżucha ogrodowa jest rośliną jednoroczną, często uprawianą na wilgotnej ligninie, o bardzo drobnych, silnie powcinanych listkach.
• Rukiew wodna to wieloletnia bylina o pędach osiągających średnicę do 10 mm i zaokrąglonych listkach.


Rukiew wodna a rzeżucha
Fot. envato/pixabay

Rukiew wodna - wartości odżywcze

Rukiew wodna to jedno z najwartościowszych warzyw liściastych na świecie. Jest bogata w witaminy, minerały i związki bioaktywne. Dostarcza bardzo dużej dawki witaminy K, wspierającej krzepliwość krwi i mineralizację kości, oraz witaminy C, będącej silnym przeciwutleniaczem i wspierającej odporność. Znajdziemy w niej także witaminę E nazywaną witaminą młodości i witaminę A (w formie beta-karotenu) niezbędną dla zdrowia skóry i oczu oraz witaminy z grupy B, w tym kwas foliowy.

Dzięki niskiej zawartości szczawianów wapń z rukwi jest łatwo przyswajalny. Ponadto znajdziemy w niej potas, magnez, żelazo i fosfor, cynk, mangan i selen przy kaloryczności zaledwie 11 kcal w 100 g produktu. Rukiew zawiera także jod, wspierający tarczycę.

Szczegółowo wartości odżywcze rukwi wodnej przedstawia tabela poniżej.


Źródło: USDA

Rukiew wodna - właściwości lecznicze

Rukiew wodna to bogactwo związków bioaktywnych, takich jak glukozynolany o właściwościach przeciwnowotworowych i ochronnych dla DNA, flawonoidy i kwasy fenolowe. Wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i przeciwutleniające. Ponadto, ma łagodne działanie moczopędne i poprawia trawienie.

Bardzo cennym związkiem aktywnym w rukwi wodnej jest izotiocyjanian fenetylu (PEITC) o działaniu przeciwnowotworowym. Spożywanie rukwi spowalnia procesy starzenia oraz korzystnie działa na układ sercowo-naczyniowy i odpornościowy. Dzięki wysokiej zawartości potasu rukiew naturalnie obniża ciśnienie krwi, zmniejsza też ryzyko miażdżycy. Duża ilość witaminy K korzystnie wpływa na mineralizację kości a obecność jodu wspiera pracę tarczycy. Luteina dobrze działa na wzrok, natomiast chlorofil i glukozynolany wspomagają procesy detoksykacyjne.

Uwaga!
Należy unikać jedzenia rukwi na surowo zbieranej z miejsc, w których pasą się zwierzęta hodowlane z powodu ryzyka zarażenia pasożytem - motylicą wątrobową. Najlepiej zatem spożywać rukiew uprawianą we własnym ogródku lub z profesjonalnych upraw przeznaczonych na cele spożywcze.

Rukiew wodna - kiedy siać

Optymalny termin siewu rukwi wodnej zależy od metody uprawy. W podmokłym gruncie lub w donicach na zewnątrz z wilgotnym podłożem, nasiona najlepiej wysiewać od maja do sierpnia, gdy temperatura powietrza ustabilizuje się powyżej 10°C. W kontrolowanych warunkach np. w systemach hydroponicznych lub pod osłonami, wysiew nasion można prowadzić przez cały rok. Głębokość wysiewu nasion rukwi wodnej wynosi ok. 0,5 cm, kiełkują zwykle po 7-14 dniach.

Rukiew można uprawiać także z rozsady, przygotowując sadzonki w inspekcie już na początku marca. Do gruntu sadzi się je od maja, w rozstawie 20-25 cm.



Rukiew wodna - uprawa

Uprawa rukwi wodnej udaje się w miejscach lekko zacienionych lub słonecznych. Roślina ta najlepiej rośnie w glebie żyznej, próchniczej o odczynie obojętnym (pH 6,5-7,5). Kluczem do sukcesu w uprawie rukwi wodnej jest stała, wysoka wilgotność podłoża. Roślina nie będzie rosła w glebie suchej.

Nawożenie rukwi wodnej powinno być umiarkowane. Można do tego wykorzystać kompost. Regularne przycinanie wierzchołków pędów, już po 4-6 tygodniach od wysiewu, pobudza roślinę do krzewienia. Termin zbioru rukwi wodnej obejmuje okres od czerwca do listopada.


Rukiew wodna - Nasturtium officinale
Fot. Pmh, Public domain, Wikimedia Commons

W warunkach amatorskich rukiew najczęściej uprawia się w donicach lub w gruncie. Możliwa jest także uprawa hydroponiczna (dla profesjonalistów) lub na brzegu oczka wodnego.

Rukiew wodna - uprawa w pojemnikach

Doniczki bez otworów odpływowych wypełnia się mieszaniną gliny, kompostu oraz piasku i ustawia w słonecznym lub półcienistym miejscu. Powinno się utrzymywać stałą wilgotność podłoża. Alternatywnie można użyć donicy z otworami w dnie i zanurzyć donicę z rukwią w większym pojemniku z wodą, którą wymienia się co kilka dni.

Rukiew wodna - uprawa na grządce

Rukiew wymaga stałej wilgotności. W gruncie konieczne jest więc częste i obfite podlewanie. Nie powinno się dopuścić do przeschnięcia podłoża.

Rukiew wodna - uprawa przy płynącej wodzie

To najbardziej naturalne środowisko uprawy rukwi wodnej. W podłożu, przy czystym, wolno płynącym strumieniu i temperaturze wody 10-15°C roślina będzie się bujnie rozrastała. Sadzonki rukwi umieszcza się w podłożu na brzegu lub w pojemnikach zanurzonych w wodzie.

Rukiew wodna - jak jeść

Liście rukwi wodnej mają smak podobny do rzeżuchy. Aby w pełni zachować ich wartości odżywcze i charakterystyczny, pikantny smak, najlepiej spożywać je na surowo. Świeże liście i łodygi doskonale komponują się z sałatkami, twarogiem, jajkami, zupami, rybami, kanapkami, serami i owocami (np. gruszką czy jabłkiem).

Rukiew można także dodawać do smoothie i jako dekorację dań. Zblendowana z oliwą, orzechami, parmezanem i czosnkiem stworzy smaczne, ostre pesto.

W potrawach przygotowywanych na ciepło, świeże liście najlepiej dodać tuż przed podaniem potrawy, aby uniknąć długiego gotowania, które niszczy witaminę C.

Nasiona rukwi mają smak podobny do gorczycy. Można je zmielić i przyprawiać nimi mięso lub sałatki albo spożywać skiełkowane.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Warzywa łatwe w uprawie, o krótkim okresie wegetacji
• Co posadzić na podmokłym terenie? Rośliny na gleby podmokłe
• Warzywa kapustne - rodzaje, gatunki, przykłady. Lista polecanych odmian
• Szpinak malabarski pnący - właściwości, wysiew, uprawa, kiedy do gruntu

Opracowano na podstawie:
1. I. Gumowska, Pożywienie Twoim lekarstwem, Agencja Wydawnicza Come, Warszawa 1994, s. 164-165;
2. B. Hlava, D. Lánská, Rośliny przyprawowe, PWRiL, Warszawa 1983, s. 188-189.