Podbiał pospolity - jak wygląda, właściwości lecznicze, zastosowanie
Podbiał pospolity jest jedną z bylin kwitnących wczesną wiosną powszechnie występującą w naszym kraju. Od dawna wykorzystywany w celach leczniczych może być także ozdobą ogrodu, zwłaszcza naturalistycznego i wiejskiego. Zobacz, jak wygląda podbiał i poznaj jego właściwości lecznicze oraz wszechstronne zastosowanie. Wyjaśniamy, gdzie rośnie podbiał i jak go odróżnić od mniszka lekarskiego!
Podbiał pospolity - Tussilago farfara
Fot. depositphotos
Jak wygląda podbiał pospolity?
Podbiał pospolity (Tussilago farfara) nazywany także oślą stopą lub bożym liczkiem jest byliną z rodziny astrowatych (Asteraceae). Nazwa łacińska podbiału pochodzi od słowa tussis - kaszel - ponieważ już w starożytności był on stosowany w leczeniu stanów zapalnych dróg oddechowych.
Podbiał tworzy zwarte kępy dorastające do ok. 30 cm wysokości. Z pełzającego płytko pod powierzchnią ziemi kłącza wiosną najpierw wyłaniają się pędy kwiatostanowe - sztywne i pokryte klinowatymi łuskami. Na ich szczycie rozwijają się pojedyncze, złocistożółte koszyczki kwiatostanowe - języczkowe na zewnątrz i rurkowe w środku. Owocem podbiału jest niełupka wyposażona w jedwabisty puch ułatwiający rozsiewanie nasion przez wiatr.
Kwiaty podbiału pospolitego
Fot. pixabay
Pod koniec kwitnienia pojawiają się liście podbiału - długoogonkowe, okrągławe, ząbkowane na brzegach z dłoniastym unerwieniem. Młode liście są w całości pokryte kutnerem, który z czasem pozostaje tylko na spodniej stronie.
Podbiał pospolity - kiedy kwitnie
Podbiał pospolity jest jedną z bylin kwitnących wczesną wiosną - jego złociste kwiatostany mogą pojawiać się już w lutym. W zależności od warunków klimatycznych i lokalizacji kwitnienie podbiału trwa najczęściej do kwietnia.
Liście podbiału pospolitego
Fot. Dmitry Semigradsky, CC0, Wikimedia Commons
Podbiał pospolity - gdzie rośnie
Naturalnie podbiał występuje na terenie Azji, Europy, Afryki Północnej i Ameryki Północnej. W Polsce podbiał pospolity rośnie powszechnie na terenie całego kraju. Preferuje siedliska wilgotne i widne, takie jak brzegi rzek i strumieni, łąki, rowy i przydroża oraz tereny ruderalne.
Warto wiedzieć!
Podbiał pospolity jest rośliną wskaźnikową. Jego masowe występowanie w ogrodzie może wskazywać, że gleba jest podmokła, ciężka i kwaśna.
Podbiał pospolity - właściwości lecznicze
Podbiał pospolity jest rośliną cenioną za swoje właściwości lecznicze - surowcem zielarskim są liście i kwiaty podbiału. Substancje stanowiące o właściwościach podbiału to: olejki eteryczne, śluzy, garbniki, flawonoidy, saponiny i sole mineralne. Roślina ta ma działanie wykrztuśne, przeciwzapalne, przeciwskurczowe i powlekające.
Właściwości lecznicze podbiału pospolitego są wykorzystywane głównie w postaci syropów i tabletek na kaszel oraz przy nieżytach gardła. Popularna jest również herbata z podbiału pospolitego, która działa wykrztuśnie i przeciwbakteryjne, łagodzi kaszel i chrypkę.
Surowcem zielarskim podbiału są kwiaty i liście
Fot. depositphotos
Odwary i napary z podbiału mogą być stosowane także zewnętrznie jako okłady na podrażnienia skóry, oparzenia, stłuczenia oraz ukąszenia owadów.
Podbiał pospolity - zastosowanie
Podbiał ma zastosowanie dekoracyjne i bywa uprawiany w ogrodach, zwłaszcza naturalistycznych i wiejskich - dobrze wygląda sadzony w grupach na bylinowych rabatach. Jest także doskonałą rośliną rekultywacyjną zwłaszcza na terenach poprzemysłowych.
Warto wiedzieć!
Sadząc pobiał w ogrodzie należy pamiętać, że jest trudny do wytępienia - nawet niewielki fragment kłącza daje początek nowej roślinie.
Wszechstronny podbiał znalazł zastosowanie także w kosmetyce - ekstrakt z podbiału wykazuje działanie nawilżające i łagodzące podrażnienia, nadaje cerze jędrność i świeżość. Natomiast odwar z podbiału korzystnie wpływa na skórę głowy - zwalcza łupież i zapobiega wypadaniu włosów. Do pielęgnacji urody można także wykorzystać świeże liście podbiału w postaci maseczek do cery trądzikowej i przetłuszczającej.
W kuchni świeże liście podbiału pospolitego dodaje się do gulaszy, zup lub przyrządza podobnie jak szpinak.
Podbiał pospolity - Tussilago farfara
Fot. Cbaile19, CC0, Wikimedia Commons
Podbiał pospolity a mniszek lekarski - różnice
Podbiał pospolity (Tussilago farfara) i mniszek lekarski (Taraxacum officinale) to dwa różne gatunki roślin, które bywają mylone, chociaż łatwo je rozpoznać. Oto kluczowe różnice między nimi:
- Wysokość - podbiał dorasta do 30 cm i ma sztywne, poryte okryte łuskami pędy, a mniszek może osiągać do 60 cm wysokości, a jego łodygi są gładkie, bardziej elastyczne i zawierają sok mleczny;
- Kwiaty - złociste kwiatostany podbiału złożone z kwiatów języczkowych i rurkowych pojawiają się na bezlistnych łodygach wiosną (II-IV), przed rozwojem liści. Żółte kwiatostany mniszka, złożone wyłącznie z kwiatów języczkowych, kwitną od kwietnia do lipca;
- Liście - liście podbiału pojawiające się po kwitnieniu są długoogonkowe, okrągławe, ząbkowane na brzegach i pokryte od spodu kutnerem. Natomiast liście mniszka lekarskiego, tworzące przyziemną rozetę, są lancetowate, głęboko powcinane i błyszczące.
Podbiał pospolity (z lewej) i mniszek lekarski (z prawej)
Fot. Karduelis/Cbaile19, Public domain, Wikimedia Commons
Podbiał pospolity - uprawa
Uprawa podbiału pospolitego jest stosunkowo prosta, ponieważ roślina jest odporna i dobrze przystosowuje się do różnych warunków siedliskowych. Podbiał preferuje miejsca wilgotne, półcieniste do słonecznych. Najlepiej rośnie w glebie cięższej, gliniastej, wapiennej i wilgotnej. Daje sobie także radę i na lżejszych glebach, ale tylko tych zawierających w składzie glinę.
W uprawie podbiału najważniejsze jest zapewnienie roślinie odpowiedniej wilgotności podłoża, dlatego konieczne jest regularne podlewanie, zwłaszcza w okresach suszy. Żeby utrzymać wilgotne podłoże dobrze jest ściółkować rośliny korą drzew liściastych, kompostem lub nawet skoszoną trawą. W rejonach kraju o ostrzejszym klimacie ściółka pomoże zabezpieczyć korzenie podbiału przed dużym mrozem.
Podbiał pospolity - Tussilago farfara
Fot. pixabay
Podbiał pospolity - zbiór i przechowywanie
Kwiatostany podbiału zbiera się w początkowej fazie kwitnienia a młode liście w okresie od maja do lipca. Zebrany surowiec rozkłada się cienką i pojedynczą warstwą odwracając liście spodnią stroną ku górze. Miejsce suszenia powinno być zacienione i przewiewne. Ususzone kwiaty podbiału pospolitego przechowujemy w papierowych i materiałowych torebkach a liście w szczelnie zamkniętych pojemnikach.
Podbiał pospolity - rozmnażanie
Najczęściej podbiał rozmnażamy przez nasiona wysiewane do gruntu wiosną lub jesienią - do kiełkowania potrzebują wilgotnego podłoża. W tym samym czasie można także dzielić kępę podbiału a następnie sadzonki sadzić od razu w docelowym miejscu.
Przeczytaj również:
- Rośliny lecznicze i prozdrowotne w Twoim ogrodzie!
- Jadalne chwasty ogrodowe. Jakie chwasty można jeść?
- Co zrobić z wyrwanymi chwastami? Kompost, gnojówka i... potrawy z chwastów!
Opracowano na podstawie:
1. K. Bonenberg, Rośliny użyteczne człowiekowi, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1988, s. 122;
2. B. Kuźnicka, M. Dziak, Zioła i ich zastosowanie, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1977, s. 117-118;
3. J. Macků, J. Krejča, Atlas roślin leczniczych, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław 1989, s. 358;
4. D. Tyszyńska-Kownacka, T. Starek, Zioła w polskim domu, Wydawnictwo Watra, Warszawa 1991, s. 168-170;
5. G. Vocke, Rośliny lecznicze od A do Z, Wydawnictwo: Klub dla Ciebie, Warszawa 2004, s. 79.
