Pleśń na winogronach. Dlaczego winogrona gniją na krzaku?

Pleśń na winogronach oraz gnicie winogron na krzaku to częste problemy w uprawie winorośli. Najczęściej powiązane są z chorobami grzybowymi lub szkodnikami atakującymi winorośl. W tym artykule wyjaśniamy dlaczego winogrona gniją na krzaku, jak temu skutecznie zapobiegać oraz w jaki sposób zwalczać patogeny powodujące gnicie i pleśnienie winogron.

Gnicie winogron na krzaku z powodu porażenia szarą pleśnią
Fot. depositphotos

Dlaczego winogrona gniją na krzaku?

Gnicie lub pleśnienie winogron najczęściej jest wynikiem infekcji patogenami grzybowymi. Przy sprzyjających warunkach środowiskowych grzyb wnika w tkankę roślin. Rozwojowi chorób sprzyjają:

• wilgotne i ciepłe środowisko,
• brak odpowiedniej cyrkulacji powietrza w gronach (np. przez brak cięcia prześwietlającego),
• uszkodzenia mechaniczne owoców spowodowane gradem, pękaniem skórki lub żerowaniem szkodników.

Uszkodzenia owoców stanowią wrota do wnikania patogenów, które w konsekwencji prowadzą do rozkładu miąższu oraz gnicia lub pleśnienia całych gron.

Winogrona gniją lub pleśnieją z powodu choroby

Pleśń na winogronach lub gnicie winogron na krzaku często powodowane są przez choroby winorośli. Poniżej opisujemy te najczęściej spotykane i stanowiące największe zagrożenie. Mamy nadzieję, że zdjęcia i opisy pomogą w identyfikacji chorób.

Mączniak rzekomy winorośli

Mączniak rzekomy winorośli to jedna z najgroźniejszych chorób grzybowych winogron wywoływana przez patogen Plasmopara viticola. Atakuje wszystkie zielone części rośliny. Objawy mączniaka rzekomego to żółtawozielone, oleiste plamy na górnej stronie liści oraz biały, mączysty nalot na spodniej stronie.

Mączniak rzekomy winorośli - plamy na górnej stronie liścia
Fot. depositphotos

Infekcja owoców następuje zwykle w okresie kwitnienia i zawiązywania jagód. Porażone zawiązki brązowieją, marszczą się i zasychają. W drugiej połowie lata porażone owoce winorośli pokrywają się szarym nalotem i brunatnieją. Skórka traci elastyczność, a miąższ gnije.

Mączniak rzekomy winorośli - porażone owoce
Fot. depositphotos

Chorobie sprzyjają częste deszcze i mgły przy temperaturze około 18-24°C oraz nadmierne zagęszczenie nasadzeń. Zapobieganie to przede wszystkim profilaktyka: usuwanie porażonych liści i pędów oraz unikanie nadmiernego nawożenia azotem. Wskazane jest przycinanie winorośli, które zwiększy przewiewność.

Do oprysków przeciwko gniciu winogron od mączniaka można użyć naturalnego środka Limocide albo wyciągów z pokrzywy, skrzypu polnego, krwawnika lub czosnku przygotowanych samodzielnie lub w postaci gotowych produktów dostępnych w sklepach ogrodniczych, np. Neykor oprysk z pokrzywy lub Lykos oprysk ze skrzypu polnego.

Mączniak prawdziwy winorośli

Mączniak prawdziwy winorośli to choroba wywoływana przez grzyb Uncinula necator. Poraża liście, ogonki liściowe, kwiaty, szypułki i jagody. Początkowe objawy to niewielkie, matowe, bladozielone plamy na liściach, na których pojawia się biały nalot grzybni. Winogrona pokrywają się brudnobiałym, pylącym nalotem grzybni. Skórka przestaje rosnąć, staje się sztywna i pęka aż do nasion, co sprzyja zakażeniu przez inne patogeny. Owoce są zdeformowane, nieprawidłowo się wybarwiają i opadają.

Owoce winorośli porażone mączniakiem prawdziwym
Fot. depositphotos

Grzyb zimuje w postaci grzybni w pąkach oraz w szczelinach kory. Chorobie sprzyja ciepła pogoda o temp. 20-27°C a także zacienienie i nadmierna wilgotność. Do skutecznej ochrony niezbędne jest przycinanie krzewów. Do oprysku stosuje się fungicyd (czyli środek grzybobójczy) Siarkol 800 SC. Pomocne mogą być także opryski wyciągami z ziół lub czosnku przygotowane samodzielnie albo gotowe preparaty takie jak: Lykos na bazie skrzypu polnego, Limocide na bazie olejku pomarańczowego czy Lecithin oparty na naturalnej lecytynie.

Szara pleśń na winogronach

Szara pleśń wywoływana jest przez patogen Botrytis cinerea. Objawy to brązowienie pędów, czerwonawe plamy na liściach oraz zamieranie kwiatostanów. Infekcja jagód rozpoczyna się od uszkodzeń mechanicznych spowodowanych np. przez owady czy gradobicia. Patogen wnika do miąższu i powoduje jego brunatnienie. Na powierzchni owoców pojawia się charakterystyczny, szary, pylący nalot grzybni. Zainfekowane grona miękną, zapadają się i gniją.

Choroby winorośli - szara pleśń
Fot. Tom Maack, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Rozwojowi choroby sprzyja wysoka wilgotność powietrza oraz umiarkowana temperatura (15-20°C). Aby zwalczyć szarą pleśń na winogronach kluczowa jest profilaktyka. Krzewy należy przycinać, zapewnić dobrą wentylację oraz odpowiednie nasłonecznienie. Powinno się wycinać silnie porażone pędy, niszczyć opadłe liście i owoce oraz unikać przenawożenia azotem. Do oprysku można użyć preparatu Switch 62,5 WG. Pomocne mogą być także naturalne opryski na bazie skrzypu polnego, pokrzywy i czosnku.

Antraknoza winorośli

Antraknoza jest chorobą wywoływaną przez grzyb Elsinoë ampelina. Początkowe objawy to drobne, okrągłe, ciemnobrązowe plamki na młodych liściach i jagodach. Plamy szybko się powiększają, tworząc nekrozy z jasną obwódką. W wyniku choroby liście zamierają, a porażone winogrona pękają, opadają lub gniją.

Antraknoza winorośli
Fot. depositphotos

Antraknoza szybko rozwija się w czasie deszczowej i chłodnej pogody. Zwalczanie obejmuje sadzenie roślin zdrowych, cięcie, poprawę przewiewności, usuwanie porażonych części roślin oraz ograniczenie nawożenia azotem.

Niestety obecnie brak środków ochrony roślin przeznaczonych do zwalczania antraknozy na winorośli w uprawach amatorskich. Z tego względu najlepszym rozwiązaniem wydaje się użycie preparatu Switch 62.5 WG, który zarejestrowany jest do zwalczania innych chorób winorośli oraz do zwalczania antraknozy na różnych gatunkach roślin jagodowych.

Gorzka zgnilizna winorośli

Gorzka zgnilizna winorośli to choroba wywoływana przez grzyb Glomerella cingulata. Objawy uwidaczniają się w okresie zbiorów. Są to okrągłe, gnilne, czerwonobrązowe plamy na owocach. Na porażonych owocach pojawiają się owocniki grzyba. Winogrona marszczą się i ulegają mumifikacji. Patogen może też powodować nekrozy liści i pędów.

Infekcjom sprzyja ciepła (25-30°C) i wilgotna pogoda. Należy usuwać i niszczyć porażone owoce, unikać zraszania roślin podczas podlewania oraz prawidłowo nawozić rośliny. W szczególności należy unikać przenawożenia azotem.

Winogrona gniją z powodu ataku szkodników

Szkodniki często uszkadzają skórkę winogron poprzez nakłucia, nacięcia czy wygryzienia naruszając naturalną barierę ochronną owocu. Wytworzone ranki są wrotami do wnikania patogenów grzybowych, które są sprawcami gnicia winogron. Wilgoć, ciepło i obecność uszkodzeń to idealne połączenie dla szybkiego rozwoju chorób. Poniżej przedstawiamy szkodniki winorośli, które najczęściej uszkadzają owoce.

Muszka plamoskrzydła

Muszka plamoskrzydła (Drosophila suzukii) jest groźnym szkodnikiem owoców wielu gatunków roślin, w tym winorośli. Ta drobna, żółtobrązowa muchówka posiada ząbkowane pokładełko, którym nacina zdrową skórkę dojrzewających albo opadłych winogron, aby złożyć w nich jaja. Białe larwy rozwijające się wewnątrz powodują rozkład i gnicie miąższu. Uszkodzenia te dodatkowo stwarzają idealne warunki do wtórnych infekcji grzybowych i bakteryjnych.

Zdjęcia poniżej pokazują uszkodzenia wiśni i czereśni, ale na winogronach wygląda to podobnie.

Muszka plamoskrzydła - uszkodzenia na owocu
Fot. Martin Hauser, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Aby ochronić owoce najlepiej okrywać je siatką o gęstych oczkach i zbierać od razu po osiągnięciu dojrzałości. Opadłe i porażone owoce należy usuwać. Do monitorowania obecności szkodnika przydatna będzie pułapka feromonowa Drosinal.

Osy i szerszenie na winogronach

Osy i szerszenie żerują na dojrzałych, słodkich winogronach. Często wykorzystują już istniejące pęknięcia skórki spowodowane chorobami czy gradem, ale mogą też same wygryzać dziury, co prowadzi do szybkiego psucia się owoców i sprzyja wtórnym infekcjom grzybowym i fermentacji. Aby ochronić winogrona przed atakami os i szerszeni, na grona zakłada się przewiewne woreczki ochronne z tkaniny o drobnych oczkach.

Woreczek ochronny na winogrona
Fot. depositphotos

Zwójki na winogronach

Winorośl możę być atakowane przez różne gatunki zwójek liściowych, takich jak: zwójka kwasigroneczka czy zwójka krzyżóweczka. Zielonkawe gąsienice zwójek długości do ok 1 cm żerują na różnych częściach winorośli, w tym na owocach. Wygryzają otwory w zawiązkach i w dojrzewających jagodach, co nie tylko niszczy sam owoc, ale także tworzy miejsce do wnikania patogenów grzybowych, doprowadzających do gnicia owoców. Kilka gąsienic może zniszczyć całe grono.

Zwalczanie zwójek najbardziej skuteczne jest zanim zwiną liście. Do oprysku można użyć środka Lepinox Plus.

Jak zapobiegać gniciu i pleśnieniu winogron?

Kluczem do skutecznej ochrony winogron jest profilaktyka, właściwa agrotechnika oraz szybka reakcja na pierwsze objawy infekcji czy atak szkodników. Aby zapobiec gniciu i pleśnieniu winogron należy:

• Prawidłowo przycinać i prowadzić krzewy aby zapewnić dobrą wentylację i ograniczyć wilgoć;
• Odpowiednio nawadniać krzewy (najlepiej przez nawadnianie kropelkowe) oraz unikać moczenia owoców;
• Regularnie monitorować rośliny. Wczesne wykrycie objawów chorób i szkodników pozwala na szybką reakcję;
• Stosować zbilansowane nawożenie winorośli. Szczególnie ważne jest unikanie nadmiaru azotu;
• Usuwać porażone części roślin, co ogranicza źródła infekcji;
• Nie należy opóźniać zbiorów. Przejrzałe grona łatwo pękają i fermentują na krzaku, co prowadzi do ich gnicia.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Pękanie winogron. Dlaczego owoce winorośli pękają?
• Brązowe plamy na liściach winorośli. Dlaczego liście winogron brązowieją?
• Dlaczego winorośl nie owocuje?

Opracowano na podstawie:
1. B. H. Łabanowska, Szkodniki krzewów owocowych, Plantpress, Kraków 2013, s. 182-185;
2. A. Bielenin, B. Meszka, Choroby krzewów owocowych, Plantpress, Kraków 2009, s. 107-120;
3. Opracowanie zbiorowe pod red. dr hab. Jerzego Liska, Poradnik Sygnalizatora Ochrony Winorośli, InHort, Skierniewice 2018;
4. Opracowanie zbiorowe pod redakcją dr. hab. Jerzego Liska, Metodyka Integrowanej Produkcji Winogron w Uprawie Polowej, GIORiN, Warszawa 2024.