Permakultura - co to jest, jak zacząć, jakie warstwy

Permakultura to zrównoważony sposób uprawy roślin z poszanowaniem natury i jej potrzeb. W ogrodzie permakulturowym dąży się nie tylko do uzyskania obfitych plonów, ale także do zachowania równowagi w środowisku. Dowiedz się, co to jest ogród permakulturowy oraz jakie są główne zasady permakultury. Poznaj sposoby na permakulturę nie tylko w ogrodzie, ale też na balkonie i stwórz swój ogród przyjazny naturze!

Co to jest permakultura?
Fot. pixabay

Permakultura - co to jest

Permakultura to sposób uprawy roślin, który pozwala na zaspokojenie potrzeb życiowych człowieka (żywność, dostęp do wody, energii) w zgodzie z naturą i przy zachowaniu jak największej bioróżnorodności. Permakultura może być stosowana na różną skalę - od dużych gospodarstw po ogrody działkowe i uprawę balkonową. Obejmuje działania takie jak: kompostowanie, zbieranie wody deszczowej, ściółkowanie zamiast przekopywania i inne zabiegi sprzyjające przyrodzie oraz człowiekowi.

Permakultura - zasady

Pojęcie permakultury stworzyli Bill Mollison i jego uczeń David Holmgren. W książce "Permakultura One" przybliżyli szereg zasad, dzięki którym przyroda oraz ludzie mogą funkcjonować w harmonii i dobrostanie. Według nich główne zasady permakultury to:

1. zrozumienie środowiska i jego naturalnych procesów, aby móc je lepiej wykorzystywać;
2. zbieranie i magazynowanie energii: wody, słońca, biomasy w sposób, który minimalizuje ich straty;
3. tworzenie systemów, które są w stanie regulować się same i adaptować do zmieniających się warunków;
4. wykorzystanie różnorodności biologicznej i kulturowej jako kluczowych elementów stabilności i odporności systemu;
5. efektywne wykorzystanie zasobów i minimalizowanie marnotrawstwa przez recykling i ponowne użycie materiałów.


W ogrodach permakulturowych wykorzystuje się odpady, takie jak stare gazety
Fot. pixabay

Permakultura - jakie warstwy

Permakultura wykorzystuje koncepcję warstw, które naśladują strukturę naturalnych terenów leśnych. Każda warstwa pełni określone funkcje, a razem tworzą zrównoważony i produktywny ekosystem. Oto podstawowe warstwy permakultury:

• warstwa drzew wysoka obejmująca rośliny, które dostarczają cienia, ochrony przed wiatrem i dużej ilości biomasy. Zaliczamy tutaj wszystkie wysokie drzewa ozdobne;
• warstwa drzew niska to drzewa owocowe takie jak jabłonie, grusze czy śliwy;
• warstwa krzewów obejmująca gatunki takie jak maliny, porzeczki, agrest, borówki, które rosną pod drzewami i wypełniają przestrzeń między nimi;
• warstwa zielnych roślin wieloletnich obejmująca zarówno warzywa, jak i rośliny lecznicze, na przykład: rabarbar, szparagi oraz zioła;
• warstwa roślin niskich jednorocznych takich jak: truskawki, rukola, sałata czy szpinak;
• warstwa okrywowa to rośliny płożące, które pomagają w zapobieganiu erozji gleby i zatrzymują wilgoć. Przykłady to: tymianek, koniczyna oraz macierzanka;
• warstwa podziemna to rośliny tworzące spichrzowe korzenie, bulwy lub kłącza. Zaliczamy do nich marchew, ziemniaki, czosnek czy chrzan;
• warstwa pnączy, do których zaliczamy rośliny pnące się po konstrukcjach, które mogą rosnąć w pionie zajmując jak najmniej miejsca. Przykłady to winorośl, fasola czy chmiel.


W ogrodach permakulturowych uprawia się różne rośliny obok siebie
Fot. pixabay

Stosowanie warstw w projektowaniu ogrodu permakulturowego pozwala na maksymalne wykorzystanie przestrzeni i zasobów, tworząc zrównoważony system. Każda warstwa pełni swoją rolę w ekosystemie, przyczyniając się do jego zdrowia, produktywności i odporności na zmiany środowiskowe.

Permakultura - jak wypełnić podwyższone grządki

Elementem charakterystycznym dla ogrodu permakulturowego są tarasy oraz podwyższone grządki, na których uprawiamy warzywa, zioła i kwiaty. Wypełnianie podwyższonych grządek w permakulturze można wykonać przy użyciu kilku warstw, które tworzą zdrową, żyzną, przepuszczalną glebę i sprzyjają wzrostowi roślin. Metoda ta nazywana jest często metodą warstwową i określa jakie materiały układamy kolejno jedne na drugich:

1. warstwa drenażowa, czyli gałęzie i zbutwiałe deski;
2. suche liście, słoma, siano, papier lub karton;
3. warstwa zielonych odpadków roślinnych, takich jak skoszona trawa, resztki warzywne i owocowe oraz obornik;
4. kompost, który dostarczy mikroorganizmów niezbędnych do dalszego rozkładu materiałów organicznych;
5. dobrej jakości ziemi ogrodowa, w której będą rosły nasze uprawy;
6. ściółka, czyli słoma, liście, kora drzewna, która pomoże w utrzymaniu wilgoci, ochroni przed chwastami oraz ustabilizuje temperaturę gleby.


Uprawa papryki na podwyższonej grządce
Fot. pixabay

Ważne jest, aby warstwy były dobrze wymieszane i nie były zbyt grube, każda z nich powinna mieć około 10-15 cm wysokości. Po nałożeniu każdej warstwy dobrze jest ją podlać, aby wspomóc proces kompostowania i zapewnić odpowiednią wilgotność. W ten sposób można uzyskać zdrową, żyzną glebę, która sprzyja wzrostowi roślin i minimalizuje konieczność stosowania sztucznych nawozów oraz środków ochrony roślin.

Permakultura - jak zacząć

Pierwszym krokiem do stworzenia własnego ogrodu permakulturowego powinno być przeanalizowanie warunków naturalnych panujących na konkretnej działce. W szczególności dotyczy to:

• ukształtowania powierzchni,
• dostępnego miejsca,
• rodzajów gleby,
• rosnących już roślin,
• średniej ilości opadów,
• stopnia zacienienia.

Następnie można zaprojektować ogród permakulturowy wykorzystując jego naturalne uwarunkowania i zasoby przy jak najmniejszej ingerencji w środowisko.

Permakultura na działce

Permakultura na działce to doskonały sposób na stworzenie zrównoważonego, produktywnego i ekologicznego ogrodu. Rozpoczynamy od obserwacji terenu i ustalamy, gdzie gromadzić wodę i jak nią zarządzać. Następnie umiejscawiamy kompostownik oraz ewentualnie wyznaczamy miejsca do hodowli zwierząt. Kolejnym zadaniem jest wyznaczenie najważniejszych stref w ogrodzie począwszy od tych najbliżej domu, jak grządki warzywne, aż po dzikie zakątki w które najmniej ingerujemy. Teraz powinniśmy zbadać skład i odczyn pH gleby, wzbogacić ją w materię organiczną oraz zbudować tarasy i podwyższone grządki, na których posadzimy rośliny.


Permakultura na działce - współrzęna uprawa warzyw i ziół
Fot. pixabay

Permakultura na balkonie

Permakultura na balkonie może być równie satysfakcjonująca i efektywna jak na większej przestrzeni. Kluczem jest optymalne wykorzystanie warunków, dostępnej przestrzeni i wybór odpowiednich roślin. Dzięki temu można stworzyć mały, ale produktywny ekosystem, który dostarczy świeżych ziół, warzyw i owoców, jednocześnie promując bioróżnorodność i zrównoważony rozwój.

Ogrodnictwo permakulturowe na balkonie jest ograniczone przestrzenią, dlatego warto dokładnie zaplanować uprawy z wykorzystaniem kratownic, stelaży na doniczki oraz doniczek wiszących. Żeby zapewnić stały dopływ świeżych warzyw i ziół nie można zapomnieć o szczegółowym płodozmianie, tak by donice były stale wypełnione roślinami dobrze sprawdzającymi się na balkonie, takimi jak: pomidory, szpinak, sałata, rzodkiewka, fasola, groszek zielony i groszek cukrowy oraz papryka. Na permakulturowym balkonie nie może także zabraknąć kwiatów i ziół, takich jak: nagietek, maciejka, bazylia, tymianek czy mięta, które przyciągną owady pożyteczne.

W uprawie permakulturowej na balkonie co prawda nie zbudujemy podwyższonych grządek, ale skrzynki i doniczki możemy wypełnić w taki sam sposób, stosując poszczególne warstwy do przygotowania zdrowego podłoża zgodnie z zasadami permakultury.

mgr inż. Anna Błaszczuk

Przeczytaj również:

• Ogród biodynamiczny. Wpływ księżyca na rośliny, kalendarz ogrodnika
• Ogród deszczowy. Co to jest i jak go zrobić? Projekt ogrodu deszczowego
• Jak zaplanować ogród warzywny

Opracowano na podstawie:
1. A. Waszak, Permakultura w Działkowiec 9/2017, s.70-71;
2. J. i S. Peham, Permakultura i ogrodnictwo dzikie, Wydawnictwo Purana, Lutynia 2021, s. 20-60;
3. D. Dekarz, Permakultura w ogrodzie, Wydawnictwo Purana, Lutynia 2021, s. 10-22, 40-50.