Patison - właściwości, uprawa, odmiany

Patison (Cucurbita pepo var. patisoniana) to oryginalne warzywo dyniowate o kształcie dysku. Ma szerokie zastosowanie kulinarne, dużą wartość odżywczą i cenione właściwości zdrowotne, a jego uprawa wcale nie jest taka trudna. Zobacz jak wygląda uprawa patisona w ogrodzie oraz poznaj najlepsze odmiany patisona polecane do uprawy amatorskiej. Oto wszystko o wymaganiach uprawowych patisona.

Patison - odmiany o różnych kolorach
Fot. depositphotos

Jak wygląda patison?

Ojczyzną patisona jest Ameryka Północna. Ta jednoroczna roślina z rodziny dyniowatych ma krzaczasty pokrój duże jasnozielone i powcinane liście. Kielichowate żółte miododajne kwiaty patisona pojawiają się w czerwcu, a owoce można zbierać od końca czerwca do września.

Częścią jadalną patisona jest niezwykły w kształcie owoc. Przypomina spłaszczony dysk z promienistymi karbami i osiąga wagę nawet do 15 kg. W zależności od odmiany skórka patisona może przybierać barwę białą kremową żółtą zieloną bądź fioletową. Łodygi są grube i krótkie. System korzeniowy jest rozległy lecz płytki. Z tego powodu patisony źle znoszą suszę.

Patison - właściwości lecznicze i wartości odżywcze

Warto włączyć patisona do codziennej diety ze względu na bogactwo witamin (C B1 i B2) i minerałów (wapń fosfor żelazo i magnez), kwasu foliowego oraz niską kaloryczność tego warzywa. Patison ma zaledwie 18 kcal/100 g. Owoce patisona mają niski indeks glikemiczny i mogą być bez obaw spożywane przez osoby chorujące na cukrzycę.

Owoce patisona
Fot. depositphotos

Patison jest lekkostrawny, zawiera sporo błonnika i wpływa pozytywnie na funkcjonowanie układu pokarmowego. Za właściwości lecznicze patisona odpowiadają m.in. kukurbitacyny, znajdujące się głównie w świeżych nasionach. Działają one toksycznie na pasożyty jelitowe. Dzięki wysokiej zawartości karotenoidów patison przeciwdziała powstawaniu zmian nowotworowych oraz zabezpiecza skórę przed szkodliwym wpływem promieniowania UV. Patisony chronią przed chorobami układu krążenia oraz pozytywnie wpływają na układ nerwowy.

Cenną właściwością owoców patisona jest słabe kumulowanie metali ciężkich mogących znajdować się w glebie. Dlatego patison nie stanowi zagrożenia dla naszego zdrowia i można go jeść bez obaw.

Źródło: USDA

Jak jeść patisona?

Owoce patisona najlepiej spożywać, gdy są jeszcze niedojrzałe. Najmniejsze, takie o średnicy 3-6 cm, świetnie nadają się do konserwowania w całości. Większe owoce, o średnicy 6-12 cm, można gotować i używać na przetwory. Owoce patisona można jeść również na surowo, dodane np. do sałatek.

Jak się okazuje, nie tylko owoce ale i kwiaty patisona nadają się do jedzenia. Kwiaty patisona zanurzone w lekkim cieście naleśnikowym i smażone na głębokim tłuszczu mogą stanowić nietypową przekąskę.

Dojrzewający patison
Fot. depositphotos

Dlaczego patison jest gorzki?

Gorzki smak patisona wynika z nagromadzenia się w miąższu silnie gorzkich związków chemicznych zwanych kukurbitacynami. Występują one także w innych roślinach dyniowatych i są naturalną barierą obronną, która ma odstraszać zwierzęta roślinożerne i szkodniki. Patisony przeznaczone do konsumpcji są genetycznie selekcjonowane, aby wytwarzać minimalne ilości tych związków, jednak mogą być one produkowane w większej ilości, gdy roślina doświadcza stresu środowiskowego.

Czynnikami, które taki stres wywołują są m.in.: długotrwały brak wody a następnie obfite podlewanie, uszkodzenia mechaniczne, skrajne temperatury czy niewłaściwe nawożenie, (zwłaszcza nadmiar azotu). Aby uniknąć goryczy w patisonach należy więc utrzymywać stabilne i optymalne warunki uprawy.

Warto wiedzieć, że gorzkość patisona może być także cechą dziedziczną. Pojawia się w wyniku niekontrolowanego zapylenia krzyżowego pyłkiem z ozdobnych lub dzikich odmian dyni (należą do tej samej rodziny), które cechują się wysoką zawartością kukurbitacyn. Z tego powodu zaleca się wysiew nasion certyfikowanych, pochodzących ze sprawdzonego źródła.

Uwaga!
Kukurbitacyny nie ulegają rozkładowi podczas gotowania czy smażenia a spożywanie gorzkiego patisona może wywołać dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

Patison - odmiany

Odmiany patisona różnią się od siebie głównie kształtem owocu i jego barwą. Przedstawiamy najpopularniejsze odmiany patisona polecane do uprawy w ogrodzie.

Patison 'Disco' - to wczesna odmiana o charakterystycznych owocach w formie dzwonu z silnie ząbkowanym brzegiem. Kolor skórki w miarę dojrzewania zmienia się z jasnozielonego na kremowy. Najważniejszą cechą tej odmiany jest całkowita odporność na mączniaka rzekomego, dzięki której nie wymaga ochrony chemicznej.

Patison 'Polo' F1 - to wczesna i bardzo plenna odmiana. Owoce mają kremowobiały kolor skórki. Największymi zaletami tej odmiany są odporność na mączniaka rzekomego odporność na niską temperaturę oraz fakt, że nie kumulują metali ciężkich.

Różnobarwne odmiany patisona
Fot. depositphotos

Patison 'Gagat' - to odmiana wczesna której owoce o kształcie dysku z delikatnym ząbkowaniem na brzegach w ostatnim etapie dojrzewania zmieniają kolor skórki z mocno zielonego na prawie czarny. Owoce osiągają do 8cm długości i do 20 cm średnicy i są gotowe do zbioru w okresie od lipca do października.

Patison 'Sunny Delight' F1 - odmiana o intensywnie żółtej barwie. Owoc ma kształt dysku z ładnym połyskiem i o jednolitej barwie. Odmiana jest wczesna i już po 40 - 45 dniach od siewu owoce osiągają dojrzałość zbiorczą. Świetnie nadaje się do konserwowania.

Patison 'Sunburst' F1 - to bardzo plenna odmiana dwubarwna żółto-zielona. Owoce mają silnie fałdowany brzeg.

Patison 'G-Star' F1- to odmiana mieszańcowa o płaskich i mocno żebrowanych owocach i skórce barwy ciemnozielonej. Im wcześniej zbierane są owoce, tym skórka ma jaśniejszy odcień.

Patison 'Okra' - to odmiana o regularnych niezbyt dużych owocach które osiągają maksymalnie 6 cm długości i do 14 cm średnicy. Błyszcząca jasnozielona skórka ma delikatne marmurkowate odbarwienie. Zbiorów dokonuje się od lipca do września.

Patison - uprawa

Patisony mają spore wymagania ale nie są trudne w uprawie. Wymagają stanowiska ciepłego i słonecznego. Najlepiej rosną na glebach żyznych, wilgotnych, przepuszczalnych i próchniczych, o odczynie pH gleby zbliżonym do obojętnego (pH 6,5-7,0).

Jaki przedplon przed patisonem?

W uprawie patisona należy zwrócić uwagę na przedplon. Dobrym przedplonem dla tego warzywa są rośliny motylkowe, a także rzodkiewka, cebula, kapusta, sałata, marchew. Nie należy sadzić patisona na stanowisku, na którym w ostatnich 3-4 latach uprawiano warzywa z rodziny dyniowatych.

Kiedy siać patisony na rozsadę?

Patison jest uprawiany z nasion podobnie jak inne warzywa dyniowate. Uprawia się go najczęściej z rozsady. Patisony na rozsadę należy siać w drugiej połowie kwietnia (najlepiej od około 20 do 30 kwietnia). Nasiona wysiewa się do pojedynczych doniczek z żyznym podłożem, w jasnym i ciepłym pomieszczeniu o temperaturze 18-22°C. Nasiona umieszcza się w ziemi na głębokości 2-3 cm, Kiełkują w ciągu 1-2 tygodni.

Kiedy sadzić patisona do gruntu?

Patisony są wrażliwe na spadki temperatury. Źle znoszą chłody i giną nawet już przy krótkotrwałych spadkach temperatury do 0°C. Dlatego rozsadę patisona sadzimy do gruntu dopiero po 15 maja, gdy mija zagrożenie wiosennymi przymrozkami. Warto tutaj zmierzyć także temperaturę gleby, aby upewnić się, że ziemia ogrzała się przynajmniej do 12°C. Zbyt chłodna gleba może zahamować wzrost roślin. Przy chłodnej pogodzie, sadzenie można opóźnić nawet do początku czerwca.

Ze względu na silny wzrost i krzaczasty pokrój, zaleca się sadzić patisony do gruntu w rozstawie 20-30 cm między roślinami i 100-120 cm między rzędami.

Patison rosnący w ogródku
Fot. depositphotos

Jak podlewać patisony?

Patison nie ma wyszukanych wymagań pielęgnacyjnych. Wystarczy spulchnić glebę i regularnie usuwać chwasty spomiędzy roślin. Bardzo ważne jest natomiast regularne i obficie podlewanie patisonów ponieważ mają one duże zapotrzebowanie na wodę. Jej niedobory wpływają na wielkość i jakość owoców.

Ściółkowanie patisona

Wskazane jest ściółkowanie gleby czarną włókniną lub folią ogrodniczą, które sprzyjają podniesieniu temperatury gleby, zapobiegają jej wysychaniu oraz ograniczają pojawianie się chwastów.

Czym nawozić patisony?

Patisony dobrze reagują na nawożenie, więc jesienią warto zasilić ziemię przeznaczoną pod patisona stosując obornik, kompost lub nawozy zielone. W czasie intensywnego wzrostu roślin wzbogacamy glebę stosując nawozy mineralne bogate w azot.

Kiedy zbierać patisony?

Zbiory owoców patisona można prowadzić od czerwca aż do października. Należy pamiętać, że regularne zbieranie młodych owoców pobudza roślinę do kwitnienia i tworzenia nowych zawiązków. Pozostawienie ich na roślinie zbyt długo jest niekorzystne, bo hamuje rozwój rośliny i pojawianie się owych owoców.

Jak przechowywać patisony?

Owoce patisona najlepiej przechowywać w przewiewnym, chłodnym (optymalnie 10–15°C) i zacienionym pomieszczeniu (np. w piwnicy). W takich warunkach mogą przetrwać w dobrej kondycji nawet kilka miesięcy. Do dłuższego przechowywania należy wybierać wyłącznie owoce bez uszkodzeń mechanicznych i obić, co uchroni je przed gniciem.

W domu patisony można przechowywać również w lodówce:

• całe owoce umieszczamy w perforowanym woreczku lub owinięte w papier, a następnie w zamykanym pojemniku, co uchroni patisony przed utratą wilgoci. W ten sposób wytrzymają w lodówce około tygodnia;
• pokrojonego lub obranego patisona należy przechowywać w szczelnie zamkniętym pojemniku lub zawiniętego w folię spożywczą, aby zapobiec wysychaniu. W ten sposób zachowa swoją świeżość jedynie przez 2-3 dni.

Pokrojone patisony można także zamrozić po uprzednim blanszowaniu przez 2-3 minuty we wrzątku. Po rozmrożeniu będą się nadawać do zup i dań duszonych.

Gdzie kupić najlepsze nasiona patisonów?

Osobom szukającym dobrych jakościowo nasion patisona i innych warzyw, polecamy sklep naszego poradnika. Posiadamy w sprzedaży odmiany warzyw bardzo dobrze plonujące oraz odporne na choroby i niekorzystne warunki uprawy. Wysiewając te nasiona przekonasz się, jak łatwa może być uprawa patisona w ogródku. Aby zobaczyć ofertę nasion, naciśnij grafikę poniżej.

mgr inż. Anna Błaszczuk

Opracowano na podstawie:
1. Czerni A., Warzywa rzadko spotykane, Wydawnictwo Watra 1989 s. 26;
2. Kunicki E., Nie tylko ogórki w Działkowiec 5/2009, s. 46-48;
3. Gajewski M., Cukinia, patison, kabaczek w Działkowiec 4/2008, s. 59-59.

Przeczytaj również:

• Balsamka ogórkowata - właściwości, uprawa, przepisy
• Kiwano, ogórek kolczasty - uprawa w Polsce, jak jeść
• Kabaczek - wartości odżywcze, uprawa, najlepsze odmiany