Ostrokrzew kolczasty - odmiany, uprawa, przycinanie, rozmnażanie

Ostrokrzew kolczasty to zimozielony krzew o skórzastych liściach z kolcami i dekoracyjnych, jasnoczerwonych owocach. Gałązki ostrokrzewu wykorzystywane są do tworzenia bożonarodzeniowych wieńców. Dowiedz się, jak wygląda uprawa ostrokrzewu kolczastego, sprawdź, jak należy go przycinać i w jaki sposób rozmnażać. Prezentujemy też atrakcyjne odmiany ostrokrzewu kolczastego, polecane do sadzenia w ogrodach.

Ostrokrzew kolczasty - Ilex aquifolium
Fot. pixabay

Jak wygląda ostrokrzew kolczasty?

Ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium) jest zimozielonym krzewem lub małym drzewem. W warunkach naturalnych (zachodnia i południowa część Europy oraz północna Afryka) może dorastać nawet do 20 metrów wysokości. W polskim klimacie zazwyczaj przyjmuje formę gęstego krzewu i osiąga od 2 do 6 metrów wysokości. Podstawowy gatunek ma skórzaste, błyszczące liście o ciemnozielonej barwie. Na powcinanych brzegach widoczne są sztywne kolce. Niektóre odmiany ostrokrzewu kolczastego mają liście z barwnymi marginesami i mniejszą ilością kolców. Liście starszych roślin nie są tak kłujące jak u młodych egzemplarzy.

Ostrokrzew kolczasty jest gatunkiem dwupiennym, co oznacza, że występują egzemplarze męskie i żeńskie. Białe, niepozorne kwiaty ostrokrzewu kolczastego wydzielają przyjemny zapach i pojawiają się od maja do czerwca. Jednak największą ozdobą krzewów żeńskich są kuliste, jaskrawoczerwone owoce, które dojrzewają jesienią i często utrzymują się na pędach przez całą zimę. Stanowią one istotne źródło pokarmu dla ptaków, ale dla ludzi są trujące.

Ostrokrzew kolczasty w czasie kwitnienia
Fot. depositphotos

Ostrokrzew kolczasty - jak szybko rośnie

Ostrokrzew kolczasty jest rośliną o wolnym tempie wzrostu. W sprzyjających warunkach roczne przyrosty wynoszą zazwyczaj od 10 do 20 cm, rzadziej 30 cm. Tempo wzrostu ostrokrzewu zależy od zasobności podłoża oraz dostępności wody. W pierwszych latach roślina koncentruje się na budowie systemu korzeniowego, co przekłada się na mniejsze przyrosty części nadziemnej. Co ciekawe, ostrokrzewy są długowieczne i w optymalnych warunkach mogą żyć nawet kilkaset lat!

Ostrokrzew kolczasty - odmiany

W ofercie szkółek znajduje się szeroki wachlarz odmian ostrokrzewu kolczastego, różniących się mrozoodpornością, barwą ulistnienia oraz pokrojem. Do najbardziej popularnych należą:

Ostrokrzew kolczasty 'Alaska' - odmiana żeńska, dorasta do 3-4 m wysokości i charakteryzuje się zwartym, stożkowatym pokrojem i dość dobrą wytrzymałością na niskie temperatury (strefa mrozoodporności roślin 6B);
Ostrokrzew kolczasty 'Argentea Marginata' - stara odmiana żeńska o stożkowatym pokroju, dorastająca do 2-4 m wysokości, liście posiadają szeroki, kremowobiały margines;
Ostrokrzew kolczasty 'Golden van Tol' - odmiana żeńska z małą ilością kolców na liściach, o żółto obrzeżonych blaszkach. Ma szeroki, kolumnowy pokrój i dorasta do 2-3 m wysokości.
Ostrokrzew kolczasty 'J.C. van Tol' - ceniona za ciemnozielone, mniej kolczaste liściei obfite owoce, osiąga do 3 m wysokości i 2 m szerokości;
Ostrokrzew kolczasty 'Aurea Marginata' - dorasta do 5-6 m wysokości i posiada ciemnozielone liście z kremowożółtym obrzeżeniem;

Ostrokrzew kolczasty 'Aurea Marginata'
Fot. Tangopaso, Public domain, Wikimedia Commons

Ostrokrzew kolczasty 'Handsworth New Silver' - dekoracyjna odmiana żeńska o ciemnozielonych liściach z wyraźnymi srebrzysto‑kremowymi marginesami, dorasta do 2,5 m wysokości;
Ostrokrzew kolczasty 'Myrtifolia' - odmiana o drobnych, ciemnozielonych liściach i gęstym pokroju, dorasta do 2,5 m wysokości.

Ostrokrzew kolczasty - uprawa i wymagania

Ostrokrzew kolczasty najlepiej rozwija się na stanowiskach półcienistych i cienistych. Odmiany o barwnych liściach wymagają nieco więcej światła do pełnego wybarwienia, jednak należy unikać bezpośredniej ekspozycji na słońce.

Jaka ziemia dla ostrokrzewu?

Roślina preferuje gleby żyzne i próchniczne o odczynie od lekko kwaśnego do lekko zasadowego. Podłoże powinno być umiarkowanie wilgotne, ale dobrze przepuszczalne, ponieważ krzew jest wrażliwy na zastoje wody. Do nawożenia używa się nawozów wieloskładnikowych i kompostu.

Ostrokrzew kolczasty - mrozoodporność

Ostrokrzew kolczasty nie jest w pełni odporny na mróz, dlatego najlepiej sadzić go w miejscach osłoniętych przed mroźnymi, wysuszającymi wiatrami. Gatunek ten wykazuje wysoką tolerancję na zanieczyszczenia powietrza.

Ostrokrzew kolczasty - sadzenie

Optymalny termin sadzenia ostrokrzewu kolczastego przypada na wiosnę (marzec-kwiecień) lub jesień (wrzesień-październik). Pozwala to roślinie na regenerację korzeni przed wystąpieniem wysokich lub zbyt niskich temperatur.

Ostrokrzew kolczasty - Ilex aquifolium
Fot. Tangopaso, Public domain, Wikimedia Commons

Ostrokrzewy sadzi się w rozstawie co 50-100 cm. Po posadzeniu roślinę należy obficie podlać i wyściółkować glebę, np. przekompostowaną korą sosnową, co zapobiegnie parowaniu wody i utrzyma stabilną temperaturę podłoża.

W chłodniejszych rejonach kraju, w pierwszych latach po posadzeniu krzew warto osłaniać na zimę agrowłókniną.

Ostrokrzew kolczasty - podlewanie

Podlewanie ostrokrzewu jest bardzo istotne w pierwszych dwóch latach po posadzeniu oraz w okresach suszy. Ostrokrzew jest wrażliwy na przesuszenie bryły korzeniowej, ale równie źle znosi zastoje wody, co sprzyja rozwojowi chorób grzybowych. Starsze, dobrze ukorzenione egzemplarze są bardziej odporne na krótkotrwałą suszę. Aby uchronić ostrokrzew przed suszą fizjologiczną, należy pamiętać o jego podlaniu późną jesienią oraz w bezmroźne, zimowe dni. Jest to niezbędne, ponieważ zimozielone liście stale odparowują wodę, której roślina nie może pobrać z zamarzniętego podłoża.

Ostrokrzew kolczasty - przycinanie

Ostrokrzew bardzo dobrze znosi cięcie, dlatego nadaje się na formowane żywopłoty i do tworzenia topiarów.

Cięcie sanitarne ostrokrzewu wykonuje się wiosną (w kwietniu), usuwając pędy suche lub przemarznięte. Cięcie formujące najlepiej przeprowadzić w czerwcu lub lipcu, w pochmurny dzień. Zapobiegnie to brązowieniu brzegów liści w miejscu cięcia, które na ostrym słońcu mogłyby podsychać. Stare okazy można odmłodzić poprzez silne cięcie, ponieważ roślina dobrze się regeneruje, nawet ze starego drewna.

Ostrokrzew kolczasty - rozmnażanie

Ostrokrzew kolczasty najłatwiej rozmnażać z sadzonek półzdrewniałych, które pobiera się latem (czerwiec-lipiec). Należy usunąć dolne liście a końcówkę pędu zanurzyć w ukorzeniaczu. Sadzonki umieszcza się w mieszance torfu i piasku (1:1). W warunkach wysokiej wilgotności i temperaturze podłoża wynoszącej 21-24°C proces ukorzeniania może trwać do kilkunastu tygodni.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

Ostrokrzew karbowanolistny - odmiany, uprawa, przycinanie, rozmnażanie

Ostrokrzew Meservy - jak szybko rośnie, odmiany, uprawa i wymagania

Opracowano na podstawie:
1. Katalog roślin - drzewa, krzewy byliny, polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich, Praca Zbiorowa, Agencja Promocji Zieleni, Warszawa 2016, s. 188;
2. D. Willery, Co gdzie rośnie? 1900 roślin ogrodowych na każde stanowisko, Wydawnictwo Publicat, Poznań 2021, s. 188, 248, 274.