Oregano, lebiodka pospolita. Uprawa, właściwości i zastosowanie
Oregano, inaczej lebiodka pospolita, to powszechnie używane zioło o bardzo aromatycznych liściach. Liście lebiodki są orzeźwiające i korzenne w smaku. Świeże lub suszone mogą być używane jako przyprawa do sosów, zup i potraw mięsnych. Oregano to obowiązkowy dodatek do pizzy i klasycznego włoskiego spagetti! A jak smakuje oregano z własnego ogrodu i czy można je sadzić w domu do doniczek? Zobacz jak wygląda uprawa oregano w domu i w ogrodzie, a także jakie ciekawe zastosowania może mieć to zioło.
Oregano, lebiodka pospolita - Origanum vulgare
Fot. pixabay
Jak wygląda oregano?
Oregano to powszechnie używana nazwa rośliny, której pełna nazwa botaniczna to lebiodka pospolita (Origanum vulgare). Roślina ta jest wieloletnia i należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Oregano rośnie dziko w Europie i centralnej Azji. Lubi siedliska suche, nasłonecznione, najlepiej między skałami lub w widnych zaroślach.
Oregano posiada wzniesione lub podnoszące się łodygi, które są bardzo rozgałęzione. Długość łodyg dochodzi do 20-50 cm. Liście lebiodki ułożone są naprzeciwlegle na łodygach, są owalne, długości około 2 cm. Kwiaty oregano są małe, purpurowo-różowe, skupione w gęste pęczki.
Kiedy kwitnie oregano?
Oregano kwitnie latem przez około 2-3 miesiące. W zależności od pogody w danym roku, oregano kwitnie od czerwca do sierpnia lub od lipca do września. Okres kwitnienia to najlespszy czas na zbiór surowca zielarskiego oregano.
Oregano, lebiodka pospolita - uprawa
Uprawa oregano najlepiej udaje się na przepuszczalnych glebach i stanowiskach dobrze nasłonecznionych. Oregano uwielbia ubogą, suchą i kamienistą glebę, co predysponuje to zioło do uprawy choćby na skalniaku. Oregano uprawia się także w małych pojemnikach na balkonach, tarasach i parapetach okiennych, dzięki czemu każdy może mieć to świeże zioło w kuchni. Obecnie oregano w doniczce to jedno z podstawowych elementów w każdej kuchni, w której gospodyni ceni sobie smak świeżych ziół.
Wysiew nasion oregano
Uprawę oregano możemy rozpocząć od wysiewu nasion. Nasiona lebiodki pospolitej należy wysiać w ciepłą glebę późną wiosną lub nawet na początku lata, do skrzyneczek w szklarni lub do doniczki w domu. Oregano w doniczce bardzo dobrze kiełkuje postawione na słonecznym parapecie. Warto pamiętać o tym, że oregano jest byliną, więc jeżeli uprawiamy je w gruncie, to na wiosnę należy mocno przyciąć część nadziemną.
Oregano w czasie kwitnienia
Fot. pixabay
Oregano - zimowanie
Mrozoodporność oregano jest dość wysoka. Wytrzymuje ono do -20°C, a nawet poniżej. Warto jednak zwrócić uwagę na wymagania konkretnej odmiany oregano, gdyż niektóre są znacznie mniej odporne, wytrzymują tylko -5°C i takie w ogrodzie nie przetrwają wielu lat. Oregano po dwóch latach uprawy osiąga rozmiary 20-45 cm wysokości na 20-30 cm szerokości.
Oregano - podlewanie
Jak wcześniej wspominano oregano lubi stanowiska suche, kamieniste i słoneczne, co czyni te roślinę niemal idealną, ponieważ nie trzeba jej często podlewać. Wyjątek stanowi oregano w doniczce, które jednak wymaga nieco większej ilości podlewania. W uprawie oregano należy przede wszystkim pamiętać o zapewnieniu dostatecznej ilości słońca dla tego zioła.
Zbiór i przechowywanie oregano
Zbiór tego zioła rozpoczynamy, gdy oregano tylko zaczyna kwitnąć. Zrywamy małe gałązki świeżych liści, unikamy zaś większych, grubszych łodyg. Gdy oregano jest w pełni rozkwitu, warto zebrać łodygi i liście w celu ich ususzenia, ponieważ smak zioła jest wówczas najbardziej aromatyczny. Zerwane łodygi wiążemy w pęki i wieszamy do wysuszenia w ciepłym, suchym i ocienionym miejscu (nie należy suszyć na słońcu), a ususzone liście umieszczamy w szczelnie zamkniętym pojemniku. Co ciekawe, suszone liście oregano mają jeszcze silniejszy aromat niż świeże.
Oregano uprawiane w ogrodzie
Fot. pixabay
Oregano, lebiodka pospolita - właściwości i zastosowanie
Zapewne wszyscy znają oregano jako przyprawę, co świadczy o niezwykle szerokim zastosowaniu oregano w kuchni i nie tylko. Świeże ziele jest doskonałe do różnych sałatek, zup, sosów, pasztetów i potraw z drobiu. Natomiast suszone oregano doskonale łączy się do pomidorów, fasoli, bakłażana, cukinii i ryżu. Warto też dodać, że oregano to podstawowa przyprawa do pizzy!
Jednak zastosowanie oregano w kuchni to nie jedyna możliwość. Lebiodka pospolita jest też ziołem leczniczym. Właśćiwośći lecznicze oregano wynikają z wysokiej zawartości błonnika pokarmowego oraz witamin A,C,E, K oraz B6. Ziele oregano zawiera także znaczne ilości kwasu foliowego, wapnia, magnezu, żelaza, potasu i manganu. Oregano posiada też wysoką zawartość dobroczynnych przeciwutleniaczy.
Właściwości lecznicze oregano wykorzystuje się przy kolkach i niestrawności. Zioło to wzmaga apetyt i pomaga w trawieniu. Zastosowanie lecznicze oregano znajduje też w leczeniu kaszlu, czy infekcji klatki piersiowej. Olejek z oregano jest niezwykle esencjonalny - to doskonały antyseptyk, dlatego też używa się go szeroko do produkcji mydeł oraz leczniczych olejków kąpielowych. Warto też wiedzieć, że lebiodka pospolita odstrasza mole. Susz tego zioła można zatem wykładać w szafach, podobnie jak lawendę.
Oregano, lebiodka pospolita - gatunki i odmiany
Oregano, czyli lebiodka pospolita (Origanum vulgare) to bylina rodzima, jeden z gatunków roślin należących do rodzaju lebiodka (Origanum).
Interesujące odmiany lebiodki pospolitej to:
- Lebiodka pospolita 'Aureum' - posiada żółtozielone liście, które późnym latem zielenieją. Najbardziej intensywnie wybarwione są młode przyrosty, dlatego roślinę warto co jakiś czas przycinać. Kwiaty mają kolor lilioworóżowy;
- Lebiodka pospolita 'Compacta' - roślina o zwartym, poduchowatym pokroju, dorastająca do 20 cm wysokości. Ma ciemnozielone liście i ciemnopurpurowe kwiaty;
- Lebiodka pospolita 'Variegatum' - odmiana o pstrych liściach wybarwionych na kolor kremowo-zielony;
- Lebiodka pospolita 'Gold Tip' - odmiana lebiodki ze złotawymi przebarwieniami na wierzchołkach liści.
Do rodzaju lebiodka (Origanum) należy wiele innych, ciekawych gatunków roślin, spośród których największą popularność zdobyły:
Lebiodka gładka (Origanum laevigatum) - jest nieco bardziej rozłożysta niż inne gatunki lebiodki, dorasta do 60 cm wysokości a wzniesione pędy mają kolor czerwonego wina. Ma ciemnozielone liście i purpuroworóżowe kwiaty.
Lebiodka kreteńska (Origanum dictamnus) - to endemiczny gatunek występujący tylko na Krecie, dorasta do ok. 30 cm wysokości, kwiaty mają kolor różowy. Ze względu na właściwości lebiodki kreteńskiej już w starożytnej Grecji uznawana była za cenną roślinę leczniczą. Łagodzi kaszel, pomaga w trawieniu, pobudza apetyt, działa rozkurczowo i tonizująco. Szarozielone, mięsiste i aromatyczne listki służą do sporządzania naparu - 1 łyżkę stołową ziół zalewa się 200 ml wody o temperaturze 90°C i zaparza 5 min. pod przykryciem.
Lebiodka majeranek (Origanum majorana) - uprawiana jest jako roślina jednoroczna o wysokich walorach smakowych i cennych właściwościach leczniczych. Dorasta do ok. 30 cm i ma rozgałęzioną łodygę pokrytą drobnymi, owalnymi listkami. Drobne, białe lub czerwone kwiatostany pojawiają się w lipcu i sierpniu.
Lebiodka syryjska (Origanum syriacum) - gatunek pochodzący z Azji Zachodniej, wg. badaczy roślina ta była biblijnym hyzopem. Posiada białe lub kremowe kwiaty, szarozielone liście i dorasta do 60 cm wysokości.
Lebiodka uprawna (Origanum onites) - znana również jako oregano greckie to gatunek wywodzący się ze wschodniego obszaru Morza Śródziemnego. Dorasta do 50 cm wysokości, ma intensywnie zielone liście i białe lub różowe kwiaty.
Lebiodka zwarta (Origanum compactum) - określana także jako oregano marokańskie w naturze występuje w Maroku. Osiąga do 30 cm wysokości. Ma małe, ciemnozielone liście i różowo-białe kwiaty.
Oregano a majeranek - jak odróżnić
Choć oregano (Origanum vulgare) i majeranek (Origanum majorana) są ze sobą blisko spokrewnione, istnieją między nimi zauważalne różnice.
Majeranek a oregano - różnice
Fot. pixabay
Jak odróżnić oregano od majeranku:
- Oregano jest rośliną wieloletnią, natomiast majeranek w naszych warunkach klimatycznych uprawiany jest jako roślina jednoroczna;
- Oregano i majeranek mają zbliżony smak, ale smak majeranku określany jest jako bardziej słodki, oregano ma bardziej wyrazisty smak i zapach;
- Oregano zwykle dorasta do ok. 50 cm wysokości i jest nieco wyższe od majeranku;
- Liście oregano mają jajowaty i bardziej zaostrzony na końcu kształt, mogą być słabo ząbkowane. Drobne liście majeranku mają kształt łopatkowaty, są zaokrąglone i całobrzegie;
- Kwiaty oregano mogą mieć kolor białawy, różowy, lila lub jasnopurpurowy i złożone są z 5-25 podłużnych kłosków, natomiast kwiaty majeranku są białe lub czerwonawe i składają się z 3-6 kulistych główek;
- Oregano i majeranek kwitną od lipca, nawet do września, ale oregano czasem zakwita wcześniej od majeranku, już w czerwcu.
Opracowano na podstawie:
1. Stefan Buczacki, Zioła, Elipsa, Warszawa 1998, s. 83;
2. Maria Teresa, Della Beffa, Zioła podręczny leksykon przyrodniczy, Świat Książki, Warszawa 2004, s. 152 i 154;
3. Caroline Foley, Jill Nice, Ksiega ziół, Muza S.A., Warszawa 2003, s. 86.
Przeczytaj również:
Stewia - uprawa, właściwości, zastosowanie
Galopujący rozwój cywilizacji oraz łatwy dostęp do medykamentów pochodzących z laboratoriów chemicznych, odsunął w cień dobrodziejstwa płynące z natury. A przecież wiele związków zawartych w roślinach niczym nie ustępuje siłą działania ich chemicznym odpowiednikom. Przy czym zioła stosowane umiejętnie, nie niosą ryzyka wystąienia skutkó ubocznych. Jedną z takich niedocenionych w Europie wspaniałych roślin jest stewia - niezwykle skuteczny i bezpieczny naturalny słodzik. Więcej...
Bazylia pospolita - uprawa i zastosowanie
Bazylia pospolita to jedno z najpowszechniej używanych ziół o bardzo aromatycznych liściach. Roślina jest dość łatwa w uprawie i doskonale nadaje się nie tylko do ogrodu ale też i do uprawy doniczkowej w mieszkaniu. Mając bazylię pod ręką w kuchni będziemy ją wykorzystywać jako dodatek do potraw i sosów, do sałatek, ryb oraz mięs, szczególnie tych grillowanych. Oto jak pielęgnować bazylię aby jak najdłużej zrywać jej aromatyczne listki. Więcej...
Rozmaryn lekarski - właściwości, uprawa w ogrodzie
Rozmaryn lekarski to jedno z najbardziej popularnych ziół śródziemnomorskich stosowanych w kuchni oraz w lecznictwie, jeden z najważniejszych składników aromatycznej mieszanki ziół prowansalskich. Ze względu na jego szeroki wachlarz właściwości warto jest uprawiać rozmaryn w ogrodzie lub choćby doniczce na parapecie. Zobacz jak wygląda uprawa rozmarynu oraz jakie są właściwości i możliwości wykorzystania tego zioła. Więcej...
