Melisa lekarska - zastosowanie, właściwości lecznicze, uprawa

Melisa lekarska (Melissa officinalis) to wieloletnie, śródziemnomorskie zioło o intensywnym cytrynowym aromacie. Cenione są właściwości lecznicze melisy. Roślina ta znajduje też zastosowanie w kuchni jako roślina przyprawowa, zaś w ogrodzie może towarzyszyć warzywom, poprawiając ich wzrost lub pełnić funkcje ozdobne na rabacie. Zobacz jak wygląda uprawa melisy w ogrodzie i w doniczce oraz kiedy wysiewać nasiona melisy lekarskiej.

Melisa lekarska - Melissa officinalis

Jak wygląda melisa lekarska?

Melisa lekarska dorasta zwykle do około 60 cm ale w optymalnych warunkach osiąga nawet ponad 1 m wysokości. Ma wzniesione, rozgałęzione, czterokanciaste i miękko owłosione pędy. Dolne pędy boczne są płożące a kłącze silnie rozgałęzione. Jajowate i ząbkowane na brzegach liście melisy lekarskiej ułożone są na łodydze naprzeciwlegle i gęsto. Na jasnozielonej blaszce liściowej widoczne jest wyraźne unerwienie. Melisa kwitnie od czerwca do sierpnia. Bogate w nektar, drobne kwiaty mogą mieć kolor jasnożółty, biały lub niebieskawy. Zebrane są po kilka w nibyokółki i osadzone w pachwinach górnych liści. Owocem melisy jest rozłupnia, rozpadająca się na jajowate, brązowe lub prawie czarne rozłupki.

Melisa lekarska - zastosowanie

Zastosowanie melisy lekarskiej może być wielorakie. Sadząc ją w ogrodzie warto wykorzystać jej walory ozdobne, kulinarne jak i zdrowotne. Od lat melisa lekarska ceniona jest jako roślina miododajna, wabiąca pszczoły do ogrodu. Tym wabikiem są małe, jasnożółte kwiatki melisy, pojawiające się wiosną i latem. Niegdyś liśćmi melisy nacierano nowe ule, co miało dać gwarancję zasiedlenia ich przez owady.

Melisa lekarska - Melissa officinalis
Fot. pixabay

Warto też wykorzystać melisę lekarską jako roślinę ozdobną. Z powodzeniem może być sadzona na obrzeżach rabat na małe żywopłoty i obwódki o wysokości do 60 cm. Ładnie prezentują się jej karbowane liście, przybierające barwę od intensywnie zielonej do zielonożółtej. Pragnąc wykorzystać walory ozdobne tej rośliny, warto poszukać odmianę melisy 'Variegata', o liściach z jasnym obrzeżeniem. Dzięki melisie lekarskiej nad rabatą będzie można wyczuć przyjemny cytrynowy aromat. Z tego względu melisę polecam też do sadzenia w donicach na tarasach i w ogrodach zapachowych, we wszystkich miejscach i kącikach służących do relaksu. Warto ją też sadzić na grządkach z warzywami kapustnymi, gdyż sprzyja ich uprawie.

Melisa lekarska w kuchni to doskonały dodatek do potraw i sałatek. W tym celu świeże liście melisy można zrywać przez cały sezon wegetacyjny. Ich intensywny aromat cytrynowy, sprawia że można je dodawać do sałaty, sałatki z pomidorów lub z ogórków, jako zamiennik kropienia sokiem z cytryny. Melisa lekarska ma też zastosowanie jako przyprawa do mięs, szczególnie drobiu oraz ryb. Zioło to dobrze komponuje się z owocowymi zupami i deserami, a dodanie kilku listków do zaparzanej herbaty czy kompotu, wzbogaci je o przyjemny cytrynowy aromat.

Melisa - właściwości lecznicze

Bardzo cenne są też właściwości lecznicze melisy, które roślina ta zawdzięcza głównie zawartym w jej liściach olejkom eterycznym. Ma działanie uspokajające, pomaga w leczeniu migreny, bezsenności i nerwic, a także problemów trawiennych.

Olejek melisowy (Oleum melisse) polecany jest też kobietom cierpiącym na bóle menstruacyjne. Doceniane są przeciwbakteryjne właściwości melisy, dzięki którym może być stosowana zewnętrznie w formie okładów ze świeżego ziela na otarcia, rany, miejsca opuchnięte i na ukąszenia przez owady. Olejek z melisy lekarskiej bywa stosowany do masażu antydepresyjnego oraz w dolegliwościach płuc. To także dobry środek odstraszający owady.

Olejek z melisy lekarskiej
Fot. depositphotos

Melisa lekarska - uprawa

Uprawa melisy lekarskiej może być prowadzona zarówno w doniczkach, jak i w ogrodzie w gruncie, gdzie roślina przy odpowiednim zabezpieczeniu na zimę może przeżyć 3-4 lata. Należy pamiętać, że jako zioło pochodzące z rejonów śródziemnomorskich, jest wybitnie ciepłolubna. Melisa lekarska wymaga stanowiska słonecznego (choć w półcieniu też sobie poradzi) i w miarę możliwości osłoniętego od wiatru. Wymagania glebowe melisy nie są wysokie, roślina dobrze rośnie w każdej przeciętnej glebie ogrodowej. Idealna zaś dla melisy ziemia powinna być dość lekka ale zasobna w próchnicę, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego.

Kiedy wysiewać nasiona melisy?

Nasiona melisy lekarskiej najlepiej wysiać w drugiej połowie marca na rozsadniku lub w domu do skrzynek na okiennym parapecie. Otrzymaną rozsadę, po uprzednim zahartowaniu, będzie można wysadzić na zewnątrz w drugiej połowie maja, gdy minie ryzyko przymrozków. Jeżeli zaś nie mamy warunków do przygotowania rozsady lub zabraknie nam miejsca po wysianiu innych roślin, nasiona melisy można wysiewać również bezpośrednio do gruntu na początku maja.

• Zioła w domu - uprawa w doniczkach, jak sadzić, kiedy siać
• Zioła wieloletnie do ogrodu. Najpopularniejsze gatunki ziół

Melisa lekarska - sadzenie i podlewanie

Tak jak wspomniałam wyżej, młode rośliny melisy sadzimy do gruntu w drugiej połowie maja, gdy minie ryzyko przymrozków. Zalecana rozstawa sadzenia melisy wynosi 30x40 cm. Młode rośliny są wrażliwe na przesuszenie, dlatego po posadzeniu należy glebę obficie podlać i później nie dopuszczać do jej przesuszenia. Regularne podlewanie melisy lekarskiej jest konieczne szczególnie w przypadku uprawy w doniczkach na balkonach i tarasach.

Kiedy zbierać melisę?

Zbiór ziela melisy prowadzi się dwukrotnie - tuż przed kwitnieniem lub na jego początku (zazwyczaj wypada to w czerwcu) oraz drugi raz w sierpniu. Suszy się całe rośliny lub same listki, które jako surowiec zielarski są najbardziej cenne. Najlepiej zbierać liście i ulistnione szczyty pędów długości ok. 10-15 cm. W celu podsuszenia ścięte rośliny lub oderwane listki rozkłada się luźno w przewiewnym i zacienionym miejscu, o temperaturze nie przekraczającej 30°C.

Uwaga!
Suszona melisa traci swój cytrynowy aromat. Dlatego jeśli chcemy mieć aromatyczny dodatek do potraw, najlepiej zrywać świeże listki w miarę potrzeb.

Świeże listki melisy, wykorzystywane jako dodatek do potraw, można natomiast zbierać przez cały sezon od wiosny do jesieni.

• Zbiór i przechowywanie ziół

Melisa lekarska - zimowanie

Zimowanie melisy w ogrodzie jest możliwe, wymaga jednak obkopania roślin jesienią, przed nadejściem mrozów. To uchroni je przed przemarznięciem. W praktyce jednak, co potwierdzają wpisy na naszym forum, u wielu osób melisa dobrze zimuje i bez tego. Wiele zależy zapewne po prostu od warunków, jakie panują na stanowisku uprawy (czy jest dostatecznie ciepłe i osłonięte od wiatru).

Rośliny uprawiane w doniczkach na balkonach i tarasach warto na zimę przenieść do chłodnego pomieszczenia zabezpieczonego przed mrozem lub zadołować w ziemi aby nie dopuścić do przemarznięcia korzeni.

Melisa lekarska - rozmnażanie

Melisę lekarską rozmnaża się przez wysiew nasion, co opisaliśmy już wyżej. Roślinę tę można rozmnażać też wegetatywnie poprzez podział. Ponieważ melisa ładnie rośnie przez 3-4 lata, warto co 3 lata odmłodzić rośliny. W tym celu należy je wykopać i podzielić ich kępy, tym samym rozmnażając roślinę. Przed sadzeniem podzielonych roślin, warto ziemię zaprawić dobrze rozłożonym kompostem. W ten sposób uprawa melisy w ogrodzie może być kontynuowana przez wiele lat.

Przeczytaj również:

• Stewia - uprawa, właściwości, zastosowanie
• Estragon - uprawa, zastosowanie, przepisy
• Bazylia pospolita - uprawa i zastosowanie