Len nowozelandzki, tęgosz mocny - odmiany, uprawa, zimowanie

Len nowozelandzki, określany też jako tęgosz mocny to roślina, która coraz częściej pojawia się na tarasach i w ogrodach. Ma efektowne, szablaste liście a dzięki architektonicznemu pokrojowi wprowadza wyrazisty akcent i powiew egzotyki. Sprawdź, jakie odmiany lnu nowozelandzkiego warte są uwagi. Wyjaśniany, jak wygląda uprawa tęgosza mocnego oraz w jaki sposób go przezimować i rozmnażać.

Len nowozelandzki, tęgosz mocny - Phormium tenax
Fot. Thérèse Gaigé, CC0, Wikimedia Commons

Jak wyglÄ…da len nowozelandzki?

Len nowozelandzki, inaczej tęgosz mocny (Phormium tenax), to zimozielona, kępiasta bylina wywodząca się z Nowej Zelandii. Jego oryginalny pokrój sprawia, że roślina wygląda podobnie jak juka ogrodowa. Jej ozdobą są szablaste i sztywne liście o różnych barwach (w zależności od odmiany), które wyrastają wachlarzowato z krótkiego, podziemnego pędu.

Liście lnu nowozelandzkiego są skórzaste, długie i bardzo wytrzymałe, mają wyraźną linię grzbietową i często wyginają się u podstawy. Włókniste liście od wieków mają praktyczne zastosowanie - Maorysi wyrabiali z nich liny, sieci i tkaniny.

W naturalnym środowisku liście tęgosza mocnego mogą dorastać do 4 m długości i 8 cm szerokości. W naszych warunkach klimatycznych osiągają mniejsze rozmiary, do około 2 m długości. Karłowe odmiany lnu nowozelandzkiego osiągają wysokość zaledwie do 1 m.

Jak kwitnie len nowozelandzki?

Kwitnienie tęgosza mocnego w polskim klimacie występuje rzadko, ale czasami można je zaobserwować latem u wieloletnich okazów. Ze środkowej części kępy wyrasta sztywny pęd kwiatostanowy o wysokości do 2-3 metrów. Na jego szczycie rozwijają się wiechy z rurkowatymi kwiatami, najczęściej w kolorze ciemnoczerwonym lub pomarańczowo-czerwonym. Kwiaty lnu nowozelandzkiego są bogate w nektar i w naturalnym środowisku zapylają je ptaki. Po przekwitnięciu tworzą się torebki nasienne.

Len nowozelandzki, tęgosz mocny - Phormium tenax
Fot. depositphotos

Len nowozelandzki - odmiany

Odmiany lnu nowozelandzkiego różnią się przede wszystkim kolorystyką liści ale też wielkością. Podstawowy gatunek ma zielone liście.

Len nowozelandzki 'Purpureum' - ma ciemnopurpurowe, prawie brązowe liście i w naszych warunkach dorasta do 2 m wysokości.

Len nowozelandzki 'Yellow Wave' - posiada żółte liści z zielonym marginesem, dorasta do 1,5 m wysokości.

Len nowozelandzki 'Variegatum' - ma zielone liście z wyraźnymi, kremowymi lub żółtymi paskami na brzegach, wysokość do 2 m.

Len nowozelandzki 'Variegatum'
Fot. depositphotos

Len nowozelandzki 'Black Velvet' - odmiana o ciemnych, niemal czarnych liściach i wysokości do 2 m.

Len nowozelandzki 'Sundowner' - ma barwne liście w pasy w odcieniach czerwieni, różu i brązu, osiąga około 2 m wysokości.

Len nowozelandzki 'Sundowner'
Fot. depositphotos

Len nowozelandzki 'Jester' - odmiana kompaktowa, dorasta do 90 cm wysokości, liście mają różowomalinowy kolor z zielonym marginesem.

Len nowozelandzki 'Bronze Baby' - odmiana karłowa, około 1 m wysokości, ma liście w kolorze miedzi lub brązu.

Len nowozelandzki, tęgosz mocny - wymagania

Len nowozelandzki wymaga stanowiska słonecznego z rozproszonym światłem, ciepłego i osłoniętego od wiatru, szczególnie zimą. Podłoże powinno być żyzne, dobrze przepuszczalne, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego.

Len nowozelandzki, tęgosz mocny - uprawa

Ze względu na ograniczoną odporność na niskie temperatury uprawa tęgosza mocnego w Polsce najczęściej prowadzona jest w pojemnikach. Powinien być on sadzony w odpowiednio dużych donicach, dopasowanych do docelowej wielkości rośliny. W najcieplejszych rejonach kraju możliwa jest także uprawa lnu nowozelandzkiego w gruncie. Kluczem do sukcesu jest odpowiednie zabezpieczenie rośliny na zimę.

Jak podlewać len nowozelandzki?

Latem roślinę podlewa się umiarkowanie i regularnie. Podłoże powinno być stale lekko wilgotne. Zimą podlewanie musi być ograniczone do minimum. Dużym zagrożeniem dla rośliny jest zastój wody w strefie korzeniowej, dlatego niezbędny jest dobry drenaż i otwory odpływowe w dnie donicy. Jako drenaż warto wykorzystać keramzyt, który wsypuje się na dno donicy, a dopiero na to sypiemy ziemię.

Czyn nawozić len nowozelandzki?

W sezonie wegetacyjnym len nowozelandzki zasila się nawozami wieloskładnikowymi bogatymi w potas i fosfor. Taki skład posiadają np.:

• Nawóz do roÅ›lin kwitnÄ…cych Target (jest to nawóz granulowany),
• Nawóz pÅ‚ynny do roÅ›lin kwitnÄ…cych Target (rozcieÅ„cza siÄ™ w wodzie i podlewa roÅ›liny).

Nawożenie należy zakończyć w połowie lata, aby roślina zakończyła wzrost i przygotowała się do zimowania.

Odchwaszczanie lnu nowozelandzkiego

Gdy roślina jest mała, należy usuwać chwasty, które są dla niej konkurencją. Warto przy tej czynności lekko spulchniać glebę wokół roślin. Robimy to delikatnie, aby nie uszkodzić korzeni.

Len nowozelandzki - przycinanie

Len nowozelandzki nie wymaga regularnego przycinania. Wczesną wiosną czystym sekatorem u podstawy kępy wycina się stare, uszkodzone lub zaschnięte liście. Usuwa się także przekwitnięte pędy kwiatostanowe, aby roślina skierowała energię na wytwarzanie nowych liści a nie nasion.

Len nowozelandzki, tęgosz mocny - Phormium tenax
Fot. OUATTARA 0709474421, CC0, Wikimedia Commons

Len nowozelandzki - zimowanie

Zimowanie jest najbardziej wymagającym aspektem uprawy lnu nowozelandzkiego. Roślina jest wrażliwa na mróz i toleruje spadki temperatury do około -10°C. Z tego względu najbezpieczniejsza jest uprawa tęgosza w pojemniku. Przed nadejściem mrozów (koniec października/listopad) należy go przenieść do jasnego i chłodnego pomieszczenia o temperaturze 5-8°C i ograniczyć podlewanie do minimum. Ziemia nie może zupełnie wyschnąć, ale nadmierna wilgoć może spowodować gnicie korzeni.

Len nowozelandzki uprawiany w gruncie wymaga solidnego zabezpieczenia. Liście najlepiej związać a nasadę kępy obsypać grubą warstwą kory ogrodowej lub obłożyć słomą. Całą roślinę można osłonić gałązkami iglaków lub owinąć białą agrowłókniną zimową, by jak najlepiej ochronić ją przed wilgocią.

Len nowozelandzki - rozmnażanie

Rozmnażanie lnu nowozelandzkiego można przeprowadzić na dwa sposoby:

1. z nasion,
2. przez podział kęp.

Rozmnażanie przez podział kęp

Najłatwiejszą metodą rozmnażania tęgosza jest podział kęp wiosną. Kępę dzieli się w taki sposób, aby każda cześć miała kawałek kłącza i korzenie. Po podziale sadzonki od razu można sadzić na miejsce stałe. Metoda ta gwarantuje zachowanie cech odmiany (np. jej oryginalnego koloru liści).

Wysiew nasion lnu nowozelandzkiego

Wysiew nasion wymaga więcej czasu. Nasiona wysiewa się późną zimą do wilgotnego podłoża (np. mieszanki torfu i piasku) o temperaturze 16-20°C. Pojemniki z nasionami można okryć folią i wietrzyć. Sadzonki na zewnątrz przenosi się w maju. Metoda ta stosowana jest dla czystego gatunku, ponieważ odmiany mogą nie powtarzać cech odmianowych.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Zatrwian wrÄ™bny. Uprawa i zastosowanie w ogrodzie
• Byliny na sÅ‚oÅ„ce dÅ‚ugo kwitnÄ…ce
• Byliny zimozielone na sÅ‚oÅ„ce

Opracowano na podstawie:
1. Katalog roślin - drzewa, krzewy byliny polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich, Praca Zbiorowa, Agencja Promocji Zieleni, Warszawa 2016, s. 236;
2. J. Scott-Macnab, Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 473-474.