Klon jawor - zastosowanie, odmiany, wymagania

Klona jawor to szybko rosnące drzewo o miododajnych kwiatach. Okazały klon jest odporny na mróz, suszę i ma małe wymagania, dlatego dobrze czuje się na terenie całego kraju. Poznaj zastosowanie i polecane odmiany jawora oraz dowiedz się jak wygląda uprawa klonu jawora w ogrodzie. Zdradzamy też kilka ciekawostek o tym drzewie!

Klon jawor - Acer pseudoplatanus
Fot. pixabay

Klon jawor - pochodzenie, występowanie w Polsce

Klon jawor (Acer pseudoplatanus) należący do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae) występuje naturalnie w środkowej Europie, na Kaukazie i w Azji Mniejszej. Można go znaleźć także na Wyspach Brytyjskich i w Skandynawii. Drzewo to zostało również sprowadzone do Ameryki Północnej, gdzie w niektórych rejonach uważane jest za gatunek inwazyjny. W Polsce klon jawor występuje głównie w górach i na pogórzach, gdzie rośnie w lasach mieszanych i liściastych. Poza tym jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym w uprawie.

Jak wygląda klon jawor?

Klon jawor dorasta do 40 m wysokości i odznacza się regularnym pokrojem. Łatwo go rozpoznać po masywnym pniu o szarej korze, która z wiekiem (po około 80 latach życia) łuszczy się podobnie jak u platana. Pięcioklapowe liście, pod spodem sinozielone, mają grubo piłkowane brzegi. Jesienią przebarwiają się na żółto i pomarańczowo.

Klon jawor - Acer pseudoplatanus - kwiaty
Fot. AnRo0002, CC0, Wikimedia Commons

Drobne kwiaty klonu jawora zebrane w zwisające wiechy pojawiają się w maju. Choć nieszczególnie efektowne, są źródłem nektaru dla owadów zapylających, takich jak pszczoły. Owocem klonu jest rozłupnia złożona z dwóch kulistych orzeszków wyposażonych w skrzydlaki rozchodzące się pod ostrym kątem.

Klon jawor - Acer pseudoplatanus - owoce
Fot. pixabay

Klon jawor - jak szybko rośnie

Klon jawor jest drzewem, które rośnie stosunkowo szybko zwłaszcza w pierwszych kilkunastu latach życia. Przeciętnie, w sprzyjających warunkach, roczne przyrosty klonu jawora wynoszą od 30 do 60 cm, a czasem nawet więcej. Po osiągnięciu dojrzałości, czyli około 20-30 lat tempo wzrostu zaczyna stopniowo maleć. Docelowo drzewo może osiągnąć około 40 m wysokości. W uprawie spotykane są odmiany klonu jawora osiągające znacznie mniejsze rozmiary. Informację o tempie wzrostu i wysokości odmian uprawnych podajemy w dalszej części artykułu.

Klon jawor - odmiany

Do najładniejszych odmian klonu jawora, nadających się do małych i dużych ogrodów, należą:

• Klon jawor 'Aurea' - młode przyrosty mają cytrynowożółtą barwę. Jest to duże drzewo, dorastające do 15 m wysokości;
• Klon jawor 'Atropurpureum' - krzewiasta odmiana o czerwonych liściach;
• Klon jawor 'Brilliantissimum' - jest to odmiana oferowana jako klon szczepiony na pniu o pomarańczowożółtych przyrostach;
• Klon jawor 'Eskimo Sunset'- liście czerwone od spodu i marmurkowe z wierzchu. Odmiana o zwartym pokroju dorastająca do 5-10 m wysokości;
• Klon jawor 'Follis Atropurpureis Argenteovariegatis' - stara odmiana o pstrych liściach w kolorach zielonym i białym;
• Klon jawor 'Leopoldii' - dorasta do 20 m wysokości, młode liście mają barwę żółtoróżową, starsze są pstre;
• Klon jawor 'Lett’s Cottage' - osiąga do 4-5 m wysokości. Liście początkowo łososiowe z czasem stają się po zielono-białe, a jesienią pomarańczowe;
• Klon jawor 'Puget Pink' - odznacza się łososiowym kolorem młodych przyrostów i niewielkimi rozmiarami, osiąga do 4-6 m wysokości;
• Klon jawor 'Simon Louis Freres' - odmiana o różowych i kremowych liściach i powolnym wzroście - po 10 latach dorasta do 3 m wysokości;
• Klon jawor 'Worlei' - o złocistożółtych liściach.

Klon jawor - Acer pseudoplatanus - młode liście
Fot. pixabay

Klon jawor - zastosowanie

Klon jawor jest od dawna rozpowszechniony w naszym kraju i ma szerokie zastosowanie. Jest cenionym drzewem parkowym i ulicznym wykorzystywanym do tworzenia malowniczych alei i szpalerów. Ze względu na okazałe rozmiary oraz ładny pokrój klon jawor doskonale prezentuje się jako soliter. Natomiast odmiany karłowe jawora są popularnymi drzewami ogrodowymi, zwłaszcza te o nietypowym kolorze liści.

Jawor jest sadzony w zadrzewieniach mających na celu ochronę przed erozją gleby, hałasem, wiatrem, a także w pasach zieleni oddzielających tereny przemysłowe od mieszkalnych. Jest także wykorzystywany do rekultywacji zdegradowanych terenów ze względu na odporność na trudne warunki uprawowe i szybkie tempo wzrostu. Dzięki tym cechom klon jawor przyczynia się do odbudowy lokalnych ekosystemów.

Klon jawor - Acer pseudoplatanus - liście u progu jesieni
Fot. pixabay

Drewno jaworu jest cenione za swoją twardość i ładny kolor. Z tego powodu znajduje zastosowanie w meblarstwie, produkcji podłóg oraz instrumentów muzycznych, takich jak skrzypce czy fortepiany.

Klon jawor - ciekawostki

Klon jawor może żyć nawet do 500 lat, co czyni go jednym z najbardziej długowiecznych drzew. Dzięki temu może osiągnąć imponujące rozmiary, zarówno pod względem wysokości, jak i rozpiętości korony.

Ciekawostką jest również fakt, że pień najokazalszych okazów klonu jawora może mieć nawet 6 m średnicy. Ze względu na swoje rozmiary w wielu kulturach europejskich jawor jest symbolem siły i stabilności. W niektórych tradycjach drzewo to sadzono w pobliżu domów jako znak trwałości i ochrony.

Chociaż bardziej znany jest syrop klonowy produkowany z soku klonu cukrowego (Acer saccharum), klon jawor także może być jego źródłem, choć jego wydajność jest mniejsza. W tradycyjnej medycynie ludowej liście i kora jawora były stosowane jako środki przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz wykorzystywane do leczenia problemów skórnych.

Klon jawor - Acer pseudoplatanus - liście
Fot. Stephen James McWilliam, CC0, Wikimedia Commons

Klon jawor a klon zwyczajny - różnice

Klon jawor (Acer pseudoplatanus) i klon zwyczajny (Acer platanoides) to dwa popularne gatunki klonów występujące w Europie różniące się kilkoma istotnymi cechami. Oto, jak odróżnić klon jawor od klonu zwyczajnego:

• liście klonu jawora są duże, pięcioklapowe, z ostrymi wierzchołkami. Mają matową powierzchnię i bardziej szorstką teksturę a od spodu są sinozielone.  Liście klonu zwyczajnego są również pięcioklapowe, ale ich klapy są szersze i bardziej zaokrąglone a powierzchnia liścia jest błyszcząca podobnie jak spodnia strona;
• kora klonu jawora, gładka i szara u młodych drzew, z wiekiem zaczyna się łuszczyć, a kora klonu zwyczajnego z czasem staje się ciemniejsza, grubsza i pokryta głębokimi bruzdami;
• kwiaty klonu jawora są zielonkawe, zebrane w zwisające wiechy, pojawiają się w maju, już po rozwinięciu liści. Kwiaty klonu zwyczajnego są żółtozielone, zebrane w gęste grona i rozwijają się w kwietniu, zwykle przed liśćmi;
• skrzydlaki u klonu pospolitego układają się w kąt rozwarty powyżej 90° a u klonu jawora kąt jest ostrzejszy zazwyczaj poniżej 90°;
• ogonki klonu zwyczajnego zawierają mleczny sok, a klonu jawora nie.

Klon jawor - wymagania i uprawa

Klon jawor jest szeroko rozpowszechniony w Polsce chociaż najlepiej rośnie w wilgotnym klimacie w górach i nad morzem. Jest odporny na silne wiatry i mrozy, nieco gorzej znosi susze oraz zanieczyszczone powietrze.

Stanowisko dla klonu może być zarówno słoneczne jak i półcieniste a gleby przepuszczalne i dość żyzne. Roślina nie toleruje stagnującej wody oraz gleb ciężkich i mokrych.

Młode drzewa należy regularnie podlewać, starsze okazy dobrze sobie radzą nawet z dłuższym brakiem opadów. Żeby zatrzymać wilgoć w glebie warto je ściółkować kompostem lub korą ogrodową.

Klon jawor - Acer pseudoplatanus - pokrój drzewa
Fot. Chemical Engineer, Public domain, Wikimedia Commons

W pierwszych latach uprawy drzewa można nawozić wiosną stosując nawozy wieloskładnikowe ze zwiększoną zawartością azotu. W kolejnych latach nawożenie nie jest konieczne, chyba że gleba jest bardzo uboga.

Klon jawor - cięcie

Klon jawor nie wymaga intensywnego przycinania. Natomiast dobrze znosi cięcie, więc u młodych okazów można formować i prześwietlać korony. Usuwanie uszkodzonych, chorych lub martwych pędów jest zalecane wczesną wiosną lub późną zimą, gdy drzewo jest w stanie spoczynku.

mgr inż. Anna Błaszczuk

Przeczytaj również:

• Klon palmowy - odmiany, uprawa, choroby
• Klon japoński - uprawa, przycinanie, odmiany, choroby
• Klon czerwony - odmiany, uprawa, cięcie, choroby

Opracowano na podstawie:
1. M. Bachofer, J. Mayer, Drzewa, MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2007, s. 168;
2. A. Pacholczak, Klony na działce w Działkowiec 1/2020, s. 16-18;
3. J. Pokorny, Drzewa znane i mniej znane, Polska Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa 1992, s. 136.