Kalina - jak wygląda, odmiany, uprawa, rozmnażanie

Kalina to krzew o dekoracyjnych kwiatach, owocach i liściach, które mogą atrakcyjnie przebarwiać się jesienią. Dzięki ogromnej różnorodności gatunków i odmian, sprawdza się w ogrodach i parkach, sadzona pojedynczo lub w kompozycjach z innymi roślinami. Jest także cennym źródłem pożywienia dla ptaków i owadów zapylających. Sprawdź, które gatunki i odmiany kaliny będą najlepsze do Twojego ogrodu. Z tego artykułu dowiesz się również jak wygląda uprawa i rozmnażanie kaliny w ogrodzie oraz czy owoce kaliny są trujące.

Kalina koralowa - Viburnum opulus
Fot. envato

Jak wygląda kalina?

Kalina (Viburnum) to rodzaj krzewów, rzadziej niewielkich drzew o zróżnicowanym pokroju, dorastających do wysokości od 1 do 5 metrów wysokości. Są wśród nich rośliny zimozielone lub częściowo zimozielone oraz o liściach sezonowych, często przebarwiających się jesienią na odcienie czerwieni i pomarańczu.

Liście kaliny różnią się wyglądem w zależności od gatunku, od delikatnych i klapowanych, o brzegach gładkich lub ząbkowanych po sztywne, skórzaste, zimozielone, z wyraźnie widocznym unerwieniem oraz pokryte kutnerem.

Białe, kremowe lub różowe pięciopłatkowe kwiaty kaliny zebrane są w płaskie lub kuliste kwiatostany i pojawiają się od maja do lipca. U niektórych gatunków kwiatostan ma inną formę - duże kwiaty płonne na obrzeżach pełnią funkcję dekoracyjną i wabią zapylacze do mniejszych kwiatów płodnych znajdujących się wewnątrz.

Owoce kaliny są błyszczące i przybierają barwy od jaskrawej czerwieni po głęboki granat lub czerń. Na krzewach mogą utrzymywać się aż do wiosny. Są nie tylko ozdobą, ale i cennym źródłem pokarmu dla ptaków zimą, niektóre można wykorzystać kulinarnie.

Jak szybko rośnie kalina?

Tempo wzrostu kaliny zależy od gatunku i odmiany oraz warunków środowiskowych. U większości kalin w pierwszych 2-3 latach po posadzeniu tempo wzrostu jest wolniejsze, co związane jest z rozwojem systemu korzeniowego. Na szybkość rozwoju ogromny wpływ ma wilgotność podłoża - kaliny rosnące w suchych miejscach będą rozwijać się znacznie wolniej niż te na stanowiskach dobrze nawodnionych. Na tempo przyrostu wpływają także warunki świetlne i zasobność gleby:

• Kaliny rosnące szybko (30-60 cm rocznie) to m.in. kalina koralowa i kalina hordowina, które docelową wysokość osiągają zwykle w ciągu 7-10 lat;
• Kaliny z umiarkowanym tempem wzrostu (15-30 cm rocznie) to kalina wonna, kalina japońska i kalina Burkwooda;
• Wolno rosnące kaliny (5-20 cm rocznie) to m.in. odmiany karłowe (np. kalina koralowa 'Nanum'), kalina koreańska lub zimozielona kalina sztywnolistna.

Czy owoce kaliny są trujące?

Choć dla ptaków stanowią doskonałe pożywienie, dla ludzi owoce kalin w stanie surowym są lekko trujące. Zawierają saponiny i mogą wywołać nudności, wymioty, biegunkę i ból brzucha. Z tego względu należy bezwzględnie unikać spożywania surowych owoców, szczególnie przez dzieci.

W kuchni i ziołolecznictwie mogą być wykorzystywane owoce kaliny koralowej (np. odmiany jadalnej 'Tajożnyje Rubiny'), zawierające witaminę C i polifenole. W stanie surowym mają cierpki, słodko-gorzki smak, jednak po ugotowaniu tracą gorycz. Można z nich przygotować soki, konfitury i nalewki. Przed spożyciem należy zawsze upewnić się czy owoce pochodzą właśnie z kaliny koralowej.

Owoce kaliny koralowej
Fot. Morten Rosenvold Villadsen, CC0, Wikimedia Commons

Kalina - odmiany i gatunki

W polskich ogrodach i parkach mogą być sadzone różne gatunki i odmiany kalin, które różnią się wyglądem, osiąganymi rozmiarami i wymaganiami środowiskowymi. Z tej dużej grupy roślin niemal każdy ogrodnik może wybrać coś odpowiedniego dla siebie. Do najbardziej popularnych gatunków i odmian kalin należą:

Kalina koralowa

Kalina koralowa (Viburnum opulus) to krzew o szerokim pokroju dorastający do 4 m wysokości. Jesienią liście podobne do liści klonu przebarwiają się na purpurowo i opadają na zimę. Kalina koralowa ma białe kwiatostany z płonnymi kwiatami na obrzeżach oraz jaskrawoczerwone owoce.

Kalina koralowa - Viburnum opulus - kwiaty i owoce
Fot. Fot. Wouter Hagens, Public Domain, Wikimedia Commons

Najpopularniejsze odmiany kaliny koralowej to:

• Kalina koralowa 'Roseum' (tzw. buldeneż) - tworzy duże, białe, kuliste kwiatostany (tylko kwiaty płonne), nie zawiązuje owoców i dorasta do 4 m;
• Kalina koralowa 'Compactum' - karłowa odmiana ceniona za zwarty, niski pokrój do 1,5 m wysokości i 2 m szerokości. Ma białe, płaskie kwiatostany i jasnoczerwone owoce;
• Kalina koralowa 'Nanum' - odmiana karłowa o zaokrąglonym kształcie i wysokości do 0,5 m, rzadko kwitnie i owocuje.

Kalina hordowina

Kalina hordowina (Viburnum lantana) jest szybko rosnącym krzewem (do 5 m wysokości) o wyprostowanych pędach. Ma duże, zielone, pomarszczone liście od spodu pokryte kutnerem, które jesienią zmieniają barwę na żółtą. Białe kwiaty są pachnące a owoce początkowo czerwone, potem czarne.

Kalina hordowina - Viburnum lantana - kwiaty i owoce
Fot. Fot. Javier martin, Public domain, via Wikimedia Commons

Odmiany kaliny hordowiny polecane do uprawy w ogrodach to:

• Kalina hordowina 'Aureum' - odmiana odporna o dość grubych liściach, złocistożółtych wiosną, latem zieleniejących. Dorasta do 3 m wysokości i wytwarza odrosty korzeniowe;
• Kalina hordowina 'Aureovariegata' - ma dekoracyjne, pomarszczone i pokryte kutnerem zielone liście z żółtymi przebarwieniami.

Kalina wonna

Kalina wonna (Viburnum farreri) to gatunek o silnie pachnących, białych kwiatach, pojawiających się od marca do kwietnia. Krzew ma sztywne pędy, szeroko się rozrasta i osiąga do 2 m wysokości.

Kalina wonna - Viburnum farreri
Fot. I.Sáček, senior, Public domain, Wikimedia Commons

Odmiany kaliny wonnej warte polecenia to:

• Kalina wonna 'Nanum' - dorasta do 1 m, liście są oliwkowozielone, jesienią purpurowe;
• Kalina wonna 'Album' - odmiana o pachnących białych kwiatach.

Kalina sztywnolistna

Kalina sztywnolistna (Viburnum rhytidophyllum) to odporny, zimozielony gatunek o dużych, skórzastych, pomarszczonych liściach od spodu pokrytych kutnerem i sztywnych pędach. Płaskie kwiatostany w białym kolorze pojawiają się od maja.

Kalina sztywnolistna - Viburnum rhytidophyllum
Fot. Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ciekawe odmiany kaliny sztywnolistnej to:

• Kalina sztywnolistna 'Roseum' - kwiaty w pąku mają barwę różową, gdy rozkwitną są białe;
• Kalina sztywnolistna 'Variegatum' - odmiana o pstrych liściach z kremowobiałymi plamami.

Kalina japońska

Kalina japońska (Viburnum plicatum) charakteryzuje się horyzontalnie ułożonymi gałęziami i dorasta do 3 m wysokości. Czysty gatunek ma dekoracyjne, białe i płaskie kwiatostany z dużymi płonnymi kwiatami na brzegach. Wymaga miejsca osłoniętego.

Kalina japońska 'Watanabe'
Fot. pixabay

Oto popularne odmiany kaliny japońskiej:

• Kalina japońska 'Mariesii' - ma płaskie, białe kwiatostany ułożone na pędach w dwóch szeregach. Liście jesienią przybierają kolor purpurowo-fioletowy;
• Kalina japońska 'Watanabe' - odmiana obficie i długo kwitnąca. Białe kwiaty pojawiają się od maja aż do września.

Kalina koreańska

Kalina koreańska (Viburnum carlesii) dorasta do 1,5 m wysokości, jej kwiaty intensywnie pachną a liście jesienią przebarwiają się na czerwono.

Kalina koreańska 'Compactum'
Fot. Envato

Odmiany kaliny koreańskiej najlepsze do ogrodów to:

• Kalina koreańska 'Aurora' - kwiaty w pąkach są czerwone, po rozkwitnięciu różowe, owoce są najpierw czerwone, później czarne;
• Kalina koreańska 'Compactum' - zwarty, wolno rosnący krzew liściasty o kulistym pokroju, idealny do małych ogrodów i zieleni miejskiej. Kwiaty kremowobiałe zebrane w płaskie baldachy;
• Kalina koreańska 'Juddi' - tworzy liczne, pachnące kuliste kwiatostany, od zewnątrz różowe, w środku białe.

Kalina bodnantska

Kalina bodnantska (Viburnum × bodnantense) kwitnie na przełomie zimy i wiosny na bezlistnych pędach. Atrakcyjne odmiany kaliny bodnantskiej to:

• Kalina bodnantska 'Dawn' - odmiana o białoróżowych, silnie pachnących kwiatach, dorasta do 2,5 m wysokości;
• Kalina bodnantska 'Charles Lamont' - różowe pachnące kwiaty pojawiają się od marca do kwietnia, ale w czasie ciepłych zim mogą zakwitać już od grudnia do lutego.

  Kalina Burkwooda

  Kalina Burkwooda (Viburnum × burkwoodii) dorasta do 2 m wysokości i szerokości, nie jest w pełni mrozoodporna. Kwitnie obficie a różowobiałe kwiaty są silnie pachnące. Częściowo zimozielone liście są z wierzchu błyszczące.

  
  Kalina Burkwooda - Viburnum × burkwoodii
  Fot. MartinThoma, CC0, Wikimedia Commons

  Kalina - uprawa i pielęgnacja

  Kaliny, w zależności od gatunku preferują różne warunki uprawy ale najszybciej rosną na glebach wilgotnych.

  Kalina - stanowisko

  Większość kalin preferuje stanowiska słoneczne do półcienistych, przy czym gatunki zimozielone (np. kalina sztywnolistna) wolą zacienienie. Bardziej wrażliwe na niskie temperatury kaliny, tj. japońską, sztywnolistną czy Burkwooda, lepiej sadzić w miejscach osłoniętych od wiatru.

  Kalina - jaka ziemia

  Kaliny najlepiej rosną na glebach stale wilgotnych, żyznych, próchniczych i przepuszczalnych. Często spotykana w ogrodach kalina koralowa lubi gleby żyzne, wilgotne i jest wrażliwa na suszę, ale np. kalina hordowina jest na suszę odporna i toleruje nawet gleby ubogie. Odczyn pH gleby tolerowany przez kaliny mieści się w zakresie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH 5,5-7,0), choć niektóre gatunki, jak np. kalina koralowa, tolerują gleby zasadowe (czyli do pH 8,0).

  Kalina - podlewanie i nawożenie

  Kalinę należy podlewać w pierwszym roku po posadzeniu oraz podczas długotrwałych okresów suszy. Gatunki zimozielone wymagają obfitego podlania jesienią przed nadejściem mrozów. Do nawożenia kaliny wystarczy zastosować wiosną kompost lub nawóz mineralny wieloskładnikowy.

  Kalina - przycinanie

  Zazwyczaj kaliny najpiękniej prezentują się w naturalnym pokroju i nie wymagają regularnego formowania. Usuwa się pędy chore i uszkodzone lub po kwitnieniu wykonuje cięcie odmładzające. Popularną kalinę koralową warto przyciąć po posadzeniu wczesną wiosną. Pędy skraca się o 2/3 ich długości tnąc tuż nad parą pąków. W następnym roku pędy znów skraca się o 2/3 ale po kwitnieniu. Potem dopiero po kilku latach, gdy krzew się zbyt zagęści, stosuje się cięcie prześwietlające w czerwcu, gdy roślina przekwitnie.

  Kalina - szkodniki i choroby

  Najpoważniejszym szkodnikiem jest mszyca kalinowa, która deformuje młode przyrosty. Można ją zwalczać m.in. naturalnym preparatem Emulpar 940 EC lub preparatami naturalnymi. Spośród chorób czasem pojawiają się mączniak prawdziwy lub plamistość liści.

  Kalina - rozmnażanie

  Kalinę rozmnaża się kilkoma metodami:

  • Rozmnażanie przez odkłady - wiosną przygina się dolną gałąź do ziemi i przysypuje podłożem. Po około roku, gdy pęd wypuści korzenie, można go oddzielić od rośliny matecznej i przesadzić na miejsce stałe.
  • Rozmnażanie przez sadzonki półzdrewniałe - od czerwca do lipca pobiera się pędy o długości 10-15 cm. Sadzonki, po zastosowaniu ukorzeniacza, umieszcza się w wilgotnym, przepuszczalnym podłożu pod osłoną (np. pod folią lub w inspekcie). Ukorzeniają się w ciągu kilku tygodni i powtarzają cechy odmianowe krzewu.
  • Rozmnażanie przez sadzonki zdrewniałe - pędy pobiera się późną jesienią lub zimą a następnie przechowuje w gruncie lub zimnym inspekcie. Wiosną sadzonki sadzi się na miejsce stałe.
  • Rozmnażanie przez wysiew nasion - metoda czasochłonna, wymaga długotrwałej stratyfikacji i stosowana jest głównie przez hodowców.

  Monika Chwała

  Przeczytaj również:

  • Krzewy liściaste kwitnące wiosną
  • Krzewy liściaste zimozielone kwitnące
  • Imiona jak kwiaty. Kobiece imiona inspirowane nazwami roślin. Kalendarz imienin i symbolika

  Opracowano na podstawie:
  1. Katalog roślin - drzewa, krzewy byliny, polecane przez Związek Szkółkarzy Polskich, Praca Zbiorowa, Agencja Promocji Zieleni, Warszawa 2016, s. 221-224;
  2. Ł. Łuczaj, Dzika kuchnia, Nasza księgarnia, Warszawa 2013, s. 130-132;
  3. A. Pacholczak, Owocujące kaliny i trzmieliny, Działkowiec 11/2021, s. 8-9;
  L. Hattatt, 1000 roślin ogrodowych od A-Z, Wydawnictwo Parragon, UK 2008, s. 246-247.