Jeżówka purpurowa - uprawa, zastosowanie, właściwości

Jeżówka to rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Należy do niego 9 gatunków pochodzących z Ameryki Północnej. Miłośnikom uprawy roślin w ogrodach najbardziej znana jest jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea). Zobacz dlaczego warto zainteresować się tą rośliną, jakie ma ona zastosowanie i właściwości, a także jak wygląda uprawa jeżówki purpurowej w ogrodzie.

Jeżówka purpurowa - Echinacea purpurea
Fot. pixabay

Jak wygląda jeżówka purpurowa

Jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea) jest byliną kłączową, w naszym klimacie całkowicie mrozoodporną. Od środka lata do października jeżówki stanowią doskonałą ozdobę ogrodowych rabat. Sztywne, szorstkie łodygi są pojedyncze lub górą rozgałęzione. Rośliny mogą osiągać do 1,5 m wysokości, a mimo to nie pokładają się i nie wymagają podpór. Liście są zielone, lancetowate, długości do 20 cm, ułożone skrętolegle. Kwiatostany jeżówki purpurowej, osiągające do 15 cm średnicy, wyrastają z łodyg pojedynczo. Składają się z kwiatów języczkowatych (płatków) odchodzących promieniście od stożkowatego środka, utworzonego przez kwiaty rurkowate.

Jeżówka purpurowa - zastosowanie i właściwości

Zastosowanie jeżówki purpurowej w ogrodzie, to przede wszystkim nasadzenia na rabatach bylinowych. Jeżówki szczególnie dobrze prezentują się rosnąc w grupie. Są to doskonałe rośliny do dużych ogrodów ziołowych i naturalistycznych oraz na kwiat cięty i do suchych bukietów. Jeżówki to rośliny miododajne, które zwabią do ogrodu nie tylko pożyteczne pszczoły ale też motyle. O wysokiej przydatności jeżówek do uprawy w ogrodzie decyduje też jeszcze jedna zaleta tych roślin - są niezwykle rzadko atakowane przez choroby czy szkodniki.

Jeżówka purpurowa - Echinacea purpura
Fot. pixabay

Warto też wspomnieć, że o popularności tych roślin zadecydowały nie tylko ich walory ozdobne ale także właściwości lecznicze jeżówki purpurowej. Od wieków Indianie wykorzystywali jeżówkę jako panaceum na ukąszenia węży i gojenie się ran, na ból gardła i oparzenia. Roślinie tej przypisuje się właściwości wspomagające naszą odporność, przez co jest polecana do leczenia przeziębień. W celach leczniczych wykorzystuje się zbierane w czasie pełnego kwitnienia kwiaty, bądź też korzenie, zbierane na jesieni z czteroletnich okazów.

Jeżówka przyciąga do ogrodu motyle i owady zapylające
Fot. pixabay

Jeżówka purpurowa - uprawa i pielęgnacja

Jeżówka purpurowa jest rośliną dość łatwą w uprawie. Najlepiej rośnie na stanowisku osłoniętym i słonecznym ale toleruje też półcień. Preferuje glebę żyzną, próchniczą i przepuszczalną. Można ją uprawiać z siewu nasion wprost do gruntu lub posadzić przygotowaną rozsadę.

Kiedy siać jeżówkę

Jeżówkę można wysiewać zarówno wiosną, jak i jesienią. Nasiona przykrywamy cienką warstwą ziemi. Odległość pomiędzy roślinami powinna wynosić ok. 40 cm. Siew wiosenny przeprowadza się, gdy minie ryzyko wystąpienia majowych przymrozków. Warunki związane z temperaturą i wilgotnością gleby są w tym czasie bardziej stabilne, co sprzyja kiełkowaniu.

Siew jesienny jeżówki przeprowadza się we wrześniu lub w październiku. Wysiane w tym terminie nasiona jezówki przechodzą naturalną stratyfikację, dzięki czemu zwiększa się ich zdolność kiełkowania. Przez zimę pozostają w ziemi a na wiosnę kiełkują, gdy wzrasta temperatura. Wysiew jesienią to także mniejsza konkurencja z chwastami. W tym czasie jeżówka często wysiewa się także sama.

Jeżówka purpurowa - Echinacea purpura
Fot. pixabay

Jeśli jeżówki wysiewamy z nasion zebranych własnoręcznie, warto wiedzieć, że siewki mogą nie zachować cech rośliny matecznej, zwłaszcza u odmian hybrydowych. Mogą różnić się kolorem kwiatów, kształtem liści czy wysokością.

Rozsada jeżówki

Z nasion jeżówki można także przygotować rozsadę. W okresie kiełkowania powinna mieć zapewnioną stałą wilgotność podłoża i temperaturę wynoszącą 15-20°C. Nasiona na rozsadę wysiewa się od marca (pod osłonami) do lipca, przykrywając je cienką warstwą ziemi. Kiełkują po ok. 3 tygodniach. Po wytworzeniu kilku liści, pikuje się je do oddzielnych doniczek a na miejsce stałe sadzi od maja do września.

Rozsada jeżówki purpurowej
Fot. Don McCulley, CC0, Wikimedia Commons

Przesadzanie jeżówki purpurowej

Młode rośliny jeżówki pochodzące z rozsady dobrze znoszą zabieg przesadzenia na miejsce stałe. Niestety starsze rośliny przesadzanie znoszą dość kiepsko. Dlatego, jeśli chcemy przenieść jeżówkę na inne miejsce, najlepiej zrobić to, gdy roślina jest jeszcze młoda. Jeżówki najlepiej przesadzać po kwitnieniu, wczesną jesienią, a po przesadzeniu warto przyciąć część nadziemną i zadbać o wilgotność gleby.

Kiedy sadzić jeżówki

Jeżówkę zakupioną w donicy, posiadającą dobrze rozwinięty system korzeniowy można sadzić do gruntu przez cały sezon wegetacyjny, pamiętając jednak, że przesadzanie najlepiej znoszą rośliny młode.

Jeżówka purpurowa - Echinacea purpura
Fot. Jmeeter, Public domain, Wikimedia Commons

Kłącza jeżówki (zakupione lub uzyskane z podziału starszych, 3-4 letnich, zdrowych roślin) można sadzić wiosną, zanim roślina zacznie intensywnie rosnąć lub jesienią po zakończeniu okresu wegetacyjnego. Jesienią ziemia jest ogrzana a roślina zdąży się do zimy ukorzenić. Przy rozmnażaniu jeżówek z kłączy, mamy pewność, że nowa roślina odziedziczy wszystkie cechy rośliny matecznej.

Jeżówka purpurowa - nawożenie

Jeżówka nie potrzebuje silnego nawożenia. Na wiosnę można ją podsypać kompostem lub granulowanym obornikiem albo zastosować nawóz mineralny wieloskładnikowy. Gdy jeżówka zaczyna kwitnąć (zwykle od czerwca), można stosować nawóz do roślin kwitnących, który pobudzi ją do wydawania wielu nowych kwiatów. Ważne, by nie przenawozić rośliny azotem, który może doprowadzić do bujnego wzrostu liści kosztem kwiatów.

Jeżówka purpurowa - podlewanie

Jeżówkę należy podlewać regularnie i umiarkowanie. Rośliny świeżo posadzone są wrażliwe na niedobór wody. Starsze jeżówki dobrze znoszą krótkotrwałe okresy suszy ale w czasie upałów mogą więdnąć z powodu niedostatecznej ilości wody. Należy również unikać nadmiernego podlewania, które może doprowadzić do gnicia korzeni jeżówki.

Jeżówka purpurowa - odchwaszczanie

Chwasty konkurują z jeżówkami (szczególnie z roślinami młodymi) o składniki pokarmowe i wodę. Z tego względu przez cały okres wegetacji chwasty rosnące w pobliżu należy usuwać. Warto też ściółkować glebę wokół rośliny, np. przekompostowaną korą sosnową, co ograniczy wzrost chwastów i parowanie wody z podłoża.

Jeżówka purpurowa - przycinanie

Przycinanie przekwitniętych kwiatów jeżówki pobudza roślinę do tworzenia nowych pąków kwiatowych, dzięki czemu kwitnienie może przedłużyć się nawet do listopada.

Przekwitnięte rośliny można przed zimą ściąć ale lepiej zrobić to dopiero na wiosnę. Pędy i liście są naturalną ochroną przed zimowymi mrozami, zaś zasuszone kwiatostany zdobią rabaty jesienią. Dodatkowo, nasiona jeżówek są smacznym i pożywnym pokarmem dla ptaków. Wiosną, przed rozpoczęciem sezonu wegetacyjnego (przed pojawieniem się pierwszych liści) usuwamy przy ziemi wszystkie zaschnięte pędy i liście jeżówek.

Jeżówka purpurowa - suche kwiatostany pozostawione na zimę
Fot. Cbaile19, CC0, Wikimedia Commons

Jeżówka purpurowa - zimowanie

Jeżówki uprawiane w naszych warunkach klimatycznych są bardzo odporne na niskie temperatury (strefa mrozoodporności roślin 4-5, w zależności od odmiany). Zwykle dobrze zimują i nie wymagają okrywania na zimę. Jednak gatunki jezówek pochodzące z cieplejszych regionów, dla pewności na zimę można okryć stroiszem.

Jeżówka purpurowa - odmiany

Istnieje wiele odmian jeżówek i wciąż powstają nowe. Mają różną barwę i wielkość kwiatów, które mogą być pełne lub pojedyncze oraz zróżnicowaną wysokość. Oto warte polecenia odmiany jeżówki purpurowej:

Jeżówka purpurowa 'Magnus' - posiada intensywnie różowe kwiaty, większe niż u gatunku, dorasta do 60 cm;
Jeżówka purpurowa 'White Swan' - odmiana o białych, nieco zwisających kwiatach języczkowych (płatkach) i brązowym środku, osiąga ok. 100 cm;
Jeżówka purpurowa 'Aloha' - kwiaty żółtokremowe, środek pomarańczowobrązowy, osiąga 80 cm.
Jeżówka purpurowa 'Tangerine Dream' - ma duże kwiaty z pomarańczowymi kwiatami języczkowymi, dorasta do 60 cm;
Jeżówka purpurowa 'Sunrise' - odmiana o cytrynowożółtych kwiatach dorastająca do 60 cm;
Jeżówka purpurowa 'Pink Double Delight' - roślina o dużych, kulistych, różowych koszyczkach i jasnoróżowych kwiatach języczkowych, osiąga 65 cm;
Jeżówka purpurowa 'Cranberry Cupcake' - posiada kwiaty pełne, różowe i dorasta do 60 cm;
Jeżówka purpurowa 'Ruby Giant' - posiada różowe, bardzo duże kwiaty o średnicy ok. 12 cm, dorasta do 90 cm.

Jeżówka purpurowa 'White Swan'
Fot. Dcoetzee, CC0, Wikimedia Commons

Dlaczego jeżówka nie kwitnie

Jeżówka może nie kwitnąć z kilku powodów, najczęściej spowodowane jest to błędami w uprawie lub w nawożeniu. Oto najczęstsze przyczyny, dlaczego jeżówka nie kwitnie:

Przenawożenie azotem - zbyt duża ilość azotu spowoduje bujny wzrost liści jeżówki kosztem kwiatów. Aby temu zapobiec, zamiast nawozów wieloskładnikowych bogatych w azot, stosuj nawozy do roślin kwitnących (zawierają głównie potas i fosfor, a ilość azotu jest zmniejszona) lub stosuj do nawożenia jeżówki naturalny biohumus;
Nieodpowiednie stanowisko - jeżówka najlepiej rośnie na słonecznym stanowisku, w cieniu będzie kwitła słabo lub wcale;
Brak nawożenia - przy braku składników pokarmowych wzrost jeżówki będzie słabszy a pąki kwiatowe nie będą się zawiązywać;
Nadmiar lub zbyt mała ilość wody - zarówno nadmiar wody jak i jej niedobór niekorzystnie wpływają na kwitnienie rośliny. Ponadto, przy niedoborze wody, w upalne dni jeżówka więdnie
Nieodpowiednia gleba - na ciężkiej, gliniastej glebie lub glebie piaszczystej roślina będzie miała nieodpowiednie warunki do rozwoju, co może wpłynąć na brak kwitnienia.

Różnobarwne odmiany jezówek
Fot. pixabay

Dlaczego jeżówka więdnie

Zdarza się, że jeżówka więdnie. Często zdarza się to w upalne lato ale powodem mogą być też inne czynniki. Oto najczęstsze przyczyny więdnięcie jeżówki:

Niewłaściwe podlewanie - zarówno brak podlewania, szczególnie w okresach suszy, jak i nadmierne podlewanie mogą doprowadzić do więdnięcia rośliny. Przy nadmiernym podlewaniu będą też gnić korzenie jeżówki. Jeżówkę podlewa się regularnie ale niezbyt obficie, bez zalewania korzeni.
Zbyt wysoka temperatura - latem, ekstremalnie wysokie temperatury wywołują u jeżówki stres objawiający się więdnięciem. W takie dni rośliny podlewa się rano lub wieczorem i zapewnia im osłonę od słońca.
Niewłaściwe podłoże - na glebie zbyt ubogiej, pozbawionej składników pokarmowych, roślina nie będzie miała odpowiednich warunków do wzrostu. Taką glebę należy wzbogacić np. kompostem a roślinę dodatkowo nawozić moneralnymi nawozami wieloskładnikowymi. Na glebie zbyt ciężkiej, zatrzymującej wodę, korzenie mogą gnić. W takim miejscu należy glebę rozluźnić i poprawić drenaż.
Choroby grzybowe - jeżówka jest dość odporna na choroby ale w nieodpowiednich warunkach uprawy jej korzenie lub liście mogą być zaatakowane przez choroby grzybowe, które powodują więdniecie rośliny;
Szkodniki - jeżówka nie jest często atakowana przez szkodniki. Jeśli jednak pojawią się mszyce, które wysysają z niej sok lub korzenie zostaną zaatakowane przez nicienie glebowe, może to doprowadzić do więdnięcia rośliny.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

Jeżówka purpurowa - uprawa, zastosowanie, właściwości

Jak wygląda jeżówka purpurowa

Jeżówka purpurowa - zastosowanie i właściwości