Jak chronić borówki przed przymrozkami?

Przymrozki, szczególnie wiosenne, stanowią poważne zagrożenie dla krzewów borówki amerykańskiej. Powodują uszkodzenia pąków kwiatowych i zawiązków owoców, a w konsekwencji prowadzą do znacznych strat w plonach. Czytając ten artykuł dowiesz się, jak skutecznie chronić borówki przed przymrozkami oraz poznasz etapy, w których krzewy najgorzej znoszą niskie temperatury.

Kwiaty borówki amerykańskiej
Fot. David J. Stang, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Kiedy przymrozki zagrażają borówce?

Odporność borówki amerykańskiej na przymrozki nie jest stała i zmienia się wraz z każdym kolejnym etapem rozwoju. W stanie głębokiego spoczynku zimowego borówka amerykańska wykazuje bardzo dużą wytrzymałość i znosi spadki temperatury nawet do -30°C, w zależności od odmiany. Jednak, gdy rusza wegetacja, tolerancja roślin na niskie temperatury gwałtownie spada. Zmienia się fizjologia tkanek i krzewy stają się bardziej podatne na uszkodzenia, nawet przy niewielkich przymrozkach.

Ryzyko uszkodzeń krzewów borówki wzrasta wraz z postępem wegetacji:

• Na samym początku, w fazie nabrzmiewania pąków, borówka jest jeszcze dość odporna i wytrzymuje spadki temperatury od -9°C do -12°C.
• W momencie pękania pąków progiem alarmowym staje się przedział od -6°C do -9°C a podczas rozsypywania się pąków są to temperatury od -4°C do -6°C.
• Kolejnym etapem jest faza różowego pąka, w tym czasie uszkodzenia kwiatostanów mogą wystąpić już przy temperaturze od -2°C do -5°C.
• Na początku kwitnienia borówki znoszą spadki do -4°C, ale już w pełni kwitnienia nawet krótkotrwałe ochłodzenie z temperaturami do -2°C jest w stanie zniszczyć większość przyszłego plonu. Podczas przymrozków w czasie kwitnienia wymarzają słupki i pręciki kwiatowe.
• Najniższą tolerancję na przymrozki rośliny wykazują jednak w fazie zawiązywania owoców. Temperatury w granicach 0°C mogą powodować masowe opadanie zawiązków owoców.

Straty są szczególnie dotkliwe w tzw. mrozowiskach, w których zimne powietrze spływa i gromadzi się w zagłębieniach terenu. Groźne są także przymrozki związane z napływem mas zimnego powietrza i silnym wiatrem. Warto również dodać, że odmiany borówki wcześnie kwitnące są bardziej narażone na przymrozki wiosenne (np. Duke, Draper czy Toro).

Przymrozki jesienne rzadziej powodują duże straty. Mogą jednak uszkadzać niezdrewniałe pędy i osłabiają krzewy przed nadejściem zimy, wpływając na plon w kolejnym roku.

• Odmiany borówki amerykańskiej. Która jest najlepsza i ma duże owoce?
• Dlaczego borówka amerykańska nie owocuje?
• Jakie odmiany borówek sadzić obok siebie? Zapylacze borówki amerykańskiej

Sposoby ochrony borówki  przed przymrozkami

Borówki amerykańskie są dość odporne na niskie, zimowe temperatury ale młode, posadzone jesienią rośliny oraz bardziej wrażliwe odmiany warto na zimę zabezpieczać, by nowy sezon zaczęły w jak najlepszym stanie. Mniej wrażliwe na przemarzanie są starsze, zdrowe i dobrze ukorzenione krzewy.

Istnieje wiele profesjonalnych, bardzo skutecznych metod ochrony borówki przed przymrozkami. Są to m.in.:

• systemy zraszania nadkoronowego, w których woda, zamarzając na powierzchni rośliny, oddaje energię cieplną, co pozwala utrzymać tkanki w bezpiecznej temperaturze około 0°C,
• zamgławianie plantacji, polegające na wytworzeniu sztucznej mgły nad plantacją, która ogranicza wypromieniowywanie ciepła z gruntu lub wymuszanie cyrkulacji powietrza poprzez wiatraki.

Jednak w uprawie amatorskiej na działkach i w ogrodach najczęściej wykorzystuje się metody tańsze i prostsze w wykonaniu, do których należą:

Okrywanie borówek białą agrowłókniną

Okrywanie krzewów białą agrowłókniną to najskuteczniejsza bariera mechaniczna chroniąca krzewy przed przymrozkami. Agrowłóknina działa jak izolator, przepuszcza nadmiar ciepła i wilgoci w dzień, a izoluje w nocy. Krzewów nie należy owijać zbyt ciasno, aby materiał nie dotykał bezpośrednio pąków i kwiatów. Najlepiej stworzyć prosty stelaż np. z tyczek i na nim rozwiesić materiał. Jeśli w ciągu dnia jest ciepło, agrowłókninę należy ściągnąć.

Ściółkowanie borówek

Gruba warstwa kory sosnowej, zrębków lub trocin rozłożona wokół krzewu utrzymuje wilgoć w glebie i dobrze chroni płytki i wrażliwy system korzeniowy borówek przed zimą. Rośliny ściółkuje się grubo dopiero wtedy, gdy wierzchnia warstwa gruntu przemarznie, a temperatura w ciągu dnia utrzymuje się w okolicy 0°C. Warto pamiętać, że zdrowe korzenie to także lepsza odporność na niesprzyjające warunki, również w czasie wiosennych przymrozków.

• Ściółkowanie gleby w ogrodzie. Czym ściółkować rośliny?
• Ochrona roślin przed przymrozkami
• Ochrona roślin przed zimą, mrozem i wiatrem

Podlewanie borówek przed nadejściem przymrozku

Podlewanie roślin to dobry sposób na lepsze magazynowanie ciepła. Wilgotna gleba magazynuje więcej ciepła niż gleba sucha. Nocą oddaje zgromadzone za dnia ciepło, co podnosi temperaturę powietrza bezpośrednio wokół krzewów. Jeśli więc prognozowany jest przymrozek, warto podlać borówki po południu, tak, by woda zdążyła wsiąknąć w ziemię przed nadejściem ochłodzenia.

Opryski wzmacniające i mikoryza do borówek

W sprzedaży dostępne są preparaty, które zwiększają odporność roślin na czynniki stresowe i wzmacniają ściany komórkowe. Dzięki nim rośliny lepiej znoszą okres przymrozków. Opryski takimi środkami wykonuje się 24 do 48 godzin przed spodziewanym przymrozkiem. Pomocna jest róznież mikoryza do borówki, którą aplikuje się na korzenie roślin. Dzięki mikoryzie rośliny są bardziej odporne na niekorzystne warunki ale też lepiej rosną i plonują.

Ograniczenie nawożenia azotem

Przenawożenie borówek azotem, zarówno wczesną wiosną jak i jesienią, niekorzystnie wpływa na odporność roślin. Zbyt późne używanie nawozów azotowych, spowoduje, że pędy nie zdążą zdrewnieć i wejść w okres spoczynku. Takie krzewy są bardziej narażone na przemarzanie i nowy sezon rozpoczną słabsze, co wpłynie na plonowanie. Nawozy azotowe stosuje się zatem jedynie do połowy lipca.

• Błędy w nawożeniu roślin: niedobory makro- i mikroelementów
• Nawożenie borówki amerykańskiej. Czym nawozić borówkę?

Stanowisko osłonięte od wiatru

Już na etapie sadzenia borówek, warto sprawdzić, czy istniejące budynki lub mury można wykorzystać na utworzenie jagodnika. Borówki posadzone przy ścianach budynków lub murkach są naturalnie chronione. Ściany nagrzewają się w dzień i oddają ciepło w nocy. Jeśli borówki rosną w donicach, na czas przymrozków należy przenieść je do nieogrzewanego garażu lub altany.

Osłony z folii

Niektóre sposoby ochrony borówek przed przymrozkami mogą roślinom zaszkodzić. Krzewy borówki szczelnie owinięte folią, w słońcu szybko się przegrzewają a rośliny otrzymują fałszywy sygnał, że jest ciepło. Gdy przyjdzie przymrozek, tkanki są nieprzygotowane i przemarzają. Folia nie zapewnia także dobrej wentylacji a woda się skrapla, co sprzyja rozwojowi chorób grzybowych. Foliowe osłony sprawdzają się tylko pod warunkiem, że są umieszczone na stelażu lub tworzą wyższe tunele, w których rośliny nie dotykają folii.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Sadzenie borówki amerykańskiej. Jak i kiedy sadzić borówkę?
• Opryski borówki amerykańskiej. Kiedy i czym pryskać borówkę?
• Krzewy podobne do borówki amerykańskiej. Co posadzić zamiast borówek?

Opracowano na podstawie:
1. Borówka wysoka, praca zbiorowa pod redakcją dr Kazimierza Pliszki, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 2022;
2. Borówka. Zeszyt uprawowy, opracowanie zbiorowe pod redakcją Doroty Łabanowskiej-Bury, Plantpress Sp. z o.o., 2021;
3. Z. Gruca, Agrotechnika w jagodniku, Działkowiec, nr 05/2022, s. 33-34.