Grudnik, zygokaktus - kiedy kwitnie, odmiany, pielęgnacja, rozmnażanie

Grudnik, zygokaktus, szlumbergera, kaktus bożonarodzeniowy - tak wiele nazw wymyślono dla tego ciekawego kaktusa o prześlicznych kremowych, różowych lub czerwonych kwiatach, stanowiących zimową ozdobę wielu mieszkań. Wyjaśniamy, skąd tyle nazw dla tej rośliny, co jest w niej wyjątkowego oraz jakie są zasady uprawy i pielęgnacji grudnika w domu. Przedstawiamy też najciekawsze odmiany grudnika polecane do uprawy doniczkowej.

Zygokaktus, grudnik - Schlumbergera trunctata
Fot. depositphotos

Grudnik, Zygokaktus - co to za kwiat, skąd pochodzi

Grudnik (Schlumbergera), znany również jako zygokaktus, kaktus bożonarodzeniowy lub szlumbergera, to popularna roślina doniczkowa. Nazwę szlumbergera nadano roślinie ponoć na cześć Frederika Schlumbergera, kolekcjonera kaktusów, żyjącego w XIX w. Określenia kaktus bożonarodzeniowy oraz grudnik roślina zawdzięcza natomiast nietypowej, zimowej porze kwitnienia, przypadającej na miesiące zimowe.

Ojczyzną zygokaktusa są tropikalne lasy brazylijskie, gdzie jako kaktus epifityczny rośnie na drzewach - w zagłębieniach pomiędzy konarami. Jego pędy mogą zwieszać się na długość kilkudziesięciu centymetrów. Pod polskie strzechy kaktus ten zawitał ponad wiek temu i mógł być ulubioną rośliną naszych prababć. Obecnie roślina ta ponownie wraca do łask.

Grudnik, zygokaktus, kaktus bożonarodzeniowy

Jak wygląda grudnik, zygokaktus?

Uprawiany w domu grudnik ma rozłożysty lub lekko zwisający pokrój, dzięki czemu świetnie nadaje się do wiszących doniczek. Zazwyczaj osiąga wysokość około 20-30 cm, a jego pędy mogą sięgać nawet 60 cm długości. Łodygi zygokaktusa są zielone i składają się z połączonych ze sobą segmentów, które często mają zaokrąglone lub lekko ząbkowane brzegi.

Kiedy kwitnie grudnik, zygokaktus?

Grudnik kwitnie późną jesienią lub zimą, zazwyczaj w grudniu, stąd jego nazwa. Kwiaty zygokaktusa wyrastają z areolii (tzw. śpiących pączków) na wierzchołku ostatniego (najmłodszego) członu pędu. Kwiaty są asymetryczne, rurkowate i składają się z kilku warstw wydłużonych płatków, na końcu których widoczne są pręciki i słupek. Występują w różnych kolorach, takich jak: różowy, czerwony, biały, pomarańczowy, łososiowy, fioletowy lub żółty, w zależności od odmiany.

Jak długo kwitnie grudnik?

Kwitnienie grudnika trwa kilka tygodni, zazwyczaj ponad miesiąc. Jeśli roślina zakwitnie pod koniec listopada, jej kwiatami będziemy mogli cieszyć się do około połowy stycznia.

Grudnik kwitnie od końca listopada do stycznia
Fot. pixabay

Czy grudnik jest trujący?

Grudnik nie jest uznawany za roślinę trującą dla ludzi ani kota, czy innych zwierząt domowych. Jednak przypadkowe spożycie jego liści lub łodyg w dużych ilościach może spowodować problemy trawienne, takie jak biegunka lub wymioty. Zwierzęta grudnikiem raczej się nie interesują, ze względu na występujące na jego pędach kolce.

Grudnik - odmiany i kolory kwiatów

Grudnik, występuje w różnych odmianach o ciekawych kolorach kwiatów. Oto kilka popularnych odmian grudnika:

Grudnik 'Bristl Quinn' - o białych kwiatach;
Grudnik 'Gold Charm' - kwiaty o delikatnym żółtym kolorze, liście ząbkowane;
Grudnik 'White Christmas' - czysto białe kwiaty, które nadają roślinie elegancki wygląd;
Grudnik 'Peach Parfait' - kwiaty wyróżniają się unikalnym łososiowym odcieniem z różowymi akcentami;
Grudnik 'Dark Marie' - kwiaty intensywnie czerwone lub purpurowe, z ciemniejszym środkiem;
Grudnik 'Aspen' - kwiaty białe z lekko falującymi płatkami, które nadają im teksturę.

Grudnik, zygokaktus, kaktus bożonarodzeniowy
Fot. M. Cristian Ioan, CC0, Wikimedia Commons

Grudnik a kaktus wielkanocny. Czym się różnią?

Grudnik (Schlumbergera) i kaktus wielkanocny (Hatiora gaertneri) to dwie różne rośliny, choć mają podobny wygląd i należą do rodziny kaktusowatych (Cactaceae). Różnice między nimi to okres kwitnienia oraz wygląd. Oto szczegółowe porównanie:

Grudnik kwitnie od późnej jesieni do zimy, głównie w grudniu, stąd jego polska nazwa kaktus bożonarodzeniowy. Kaktus wielkanocny kwitnie wiosną, w kwietniu i maju zazwyczaj w okresie Wielkanocy;
Kwiaty grudnika są dłuższe i składają się z kilku rzędów płatków, które są oddalone od siebie i wygięte. Pomiędzy płatkami wyraźnie widoczne są długie pręciki. Natomiast kaktus wielkanocny ma kwiaty lejkowate o węższych i ostro zakończonych, warstwowo ułożonych płatkach;
Segmenty, z których składają się pędy grudnika są, w zależności od odmiany, słabo lub mocno powcinane, natomiast u kaktusa wielkanocnego mają one delikatnie falowane krawędzie.

Kaktus wielkanocny a bożonarodzeniowy
Fot. depositphotos

Grudnik - pielęgnacja, uprawa, wymagania

Grudnik to roślina o umiarkowanych wymaganiach uprawowych, ale żeby obficie kwitł należy zapewnić mu odpowiednie warunki wegetacji. Zygokaktus najlepiej czuje się w chłodnych mieszkaniach. Latem preferuje temperaturę pokojową, natomiast zimą, gdy kwitnie, wymaga temperatury niższej (w przedziale 10-19°C).

Czy grudnik lubi słońce?

Grudnik lubi słońce, ale rozproszone. Dobrze czuje się także w miejscach półcienistych. Zbyt dużo słońca sprawia, że liście grudnika stają się czerwone. Należy pamiętać, że roślina jest wrażliwa na zmiany miejsca i łatwo gubi pąki oraz kwiaty. Dlatego lepiej nie przestawiać zygokaktusa, szczególnie tuż przed okresem kwitnienia.

Jaka ziemia do grudnika?

Grudnik, jako roślina epifityczna, wymaga luźnego, przepuszczalnego podłoża o lekko kwaśnym odczynie (pH 5,5-6,5) które dobrze zatrzymuje wilgoć, ale jednocześnie umożliwia swobodny przepływ powietrza i wody wokół korzeni. Warto kupić gotową mieszankę ziemia do kaktusów albo samodzielnie przygotować ziemię dla grudnika mieszając:

2 części ziemi uniwersalnej (lekko kwaśnej),
1 część torfu,
1 część piasku gruboziarnistego, perlitu lub drobnej kory.

Jaka doniczka do grudnika?

Grudnik dobrze czuje się w dość ciasnych doniczkach, które powinny mieć otwory odpływowe na dnie, aby nadmiar wody mógł przez nie swobodnie odpływać. Na dno pojemnika zawsze należy wysypać warstwę drenażową np. keramzyt, żwirek lub drobne kamyki, które zapewnią odpływ wody i zapobiegną zastojom wody.

Grudnik, zygokaktus - odmiana kwitnąca na biało
Fot. Agnes Monkelbaan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Jak podlewać grudnika?

Ziemia w doniczce z zygokaktusem powinna być cały czas lekko wilgotna. Od sierpnia, aż do ukazania się pąków kwiatowych, podlewanie grudnika ograniczamy - w tym czasie roślina przechodzi okres spoczynku, bez którego nie zakwitnie. Wówczas podlewamy grudnika minimalnie, tak aby ziemia w doniczce zupełnie nie wyschła, a pędy nie zaczęły się marszczyć. Gdy roślina zakwitnie, możemy ponownie podlewać ją obficiej. Kolejny spoczynek trzeba zapewnić grudnikowi po kwitnieniu, z reguły okresie od lutego do marca.

Czy grudnik lubi zraszanie?

Grudnik lubi zraszanie miękką wodą o temperaturze pokojowej. Najlepiej aby była to woda odstała przez 1-2 dni. Żeby zapewnić roślinie odpowiednią wilgotność powietrza, można także postawić doniczkę na podstawce z mokrymi kamykami, ale tak, żeby nie dotykała wody. Parująca woda nawilży powietrze wokół doniczki.

Czym nawozić grudnika?

Najlepszym wyborem będzie nawóz do kaktusów i sukulentów, ponieważ ma on odpowiednie proporcje składników, które wspierają rozwój roślin z rodziny kaktusowatych. Tego rodzaju nawóz zawiera mniej azotu, a więcej fosforu i potasu, co sprzyja zawiązywaniu pąków kwiatowych i zdrowiu korzeni.

W okresie wegetacyjnym warto nawozić grudnika co 2-3 tygodnie, natomiast jesienią, gdy roślina przygotowuje się do kwitnienia, zaleca się ograniczyć nawożenie. Po zakończeniu kwitnienia, w czasie spoczynku, należy całkowicie zaprzestać nawożenia grudnika.

Grudnik, zygokaktus, kaktus bożonarodzeniowy
Fot. pixabay

Domowy nawóz do grudnika

Aby wspomóc wzrost i kwitnienie grudnika nie zawsze trzeba sięgać po gotowe nawozy. Naturalny domowy nawóz może być równie skuteczny, a do tego będzie tani, ekologiczny i łatwy do przygotowania. Oto najpopularniejsze domowe nawozy do grudnika:

Domowy nawóz do grudnika z fusów kawy - fusy po kawie to świetne źródło azotu, który wspiera wzrost nowych pędów grudnika. Wystarczy wymieszać fusy z odrobiną wody i podlać roślinę tym roztworem raz na miesiąc. Pamiętaj jednak, aby fusy nie pochodziły z kawy słodzonej ani doprawionej śmietanką czy mlekiem. Więcej o tym jak przygotować taki nawóz: Fusy z kawy jako nawóz. Jak nawozić rośliny fusami z kawy?;
Herbata z pokrzywy lub skrzypu - wyciąg z pokrzywy lub skrzypu to naturalne źródła potasu i żelaza. Aby przygotować taki nawóz do grudnika, zalewamy garść suszonego ziela pokrzywy lub skrzypu wrzątkiem, odstawiamy na kilka godzin, a następnie rozcieńczamy wodą (proporcja 1:5) i używamy do podlewania grudnika raz w miesiącu;
Domowy nawóz ze skórek banana - skórki od banana są doskonałym źródłem potasu i fosforu, które wspierają zawiązywanie pąków kwiatowych roślin. Żeby przygotować domowy nawóz do grudnika ze skórek banana, należy skórkę z banana pokroić na małe kawałki, zalać ją wodą i pozostawić na około 2 tygodnie. Następnie powstałym roztworem podlewamy grudnika. Więcej o przygotowaniu tego nawozu: Nawóz z bananów. Jak zrobić i stosować?

Grudnik, zygokaktus, kaktus bożonarodzeniowy
Fot. Leo Michels, Public domain, Wikimedia Commons

Jak przycinać grudnika?

Najlepszym momentem na przycinanie grudnika jest czas tuż po zakończeniu kwitnienia, czyli późna zima lub wczesna wiosna. W tym okresie roślina przechodzi w fazę spoczynku i jest mniej wrażliwa na cięcie. Należy unikać przycinania grudnika w okresie kwitnienia, ponieważ może to spowodować opadanie pąków i kwiatów. Przycinając grudnika usuwamy pędy zewnętrzne, zaburzające pokrój rośliny, uszkodzone, zżółknięte lub zwiędnięte oraz stare i słabo rosnące.

Jak rozmnożyć grudnika?

Grudnik jest łatwy do rozmnożenia. Wystarczy uciąć fragment łodygi składający się z 2 segmentów. Taką sadzonkę podsuszamy przez 2-3 dni i umieszczamy w podłożu do sadzonkowania. Ukorzenianie zajmuje 3-6 tygodni.

Sadzonki grudnika
Fot. depositphotos

Przesadzanie grudnika

Grudnik nie lubi częstego przesadzania. Ten zabieg zaleca się przeprowadzać co 2-3 lata, a nawet rzadziej, jeśli roślina nie ma nadmiernie rozrośniętych korzeni.

Kiedy przesadzać grudnika?

Najlepszym momentem na przesadzanie grudnika jest wczesna wiosna (marzec–kwiecień), tuż po zakończeniu kwitnienia. W tym okresie energia rośliny będzie skupiona na regeneracji korzeni (uszkodzonych podczas przesadzania) oraz aklimatyzacji do nowych warunków. Co ważne, również ryzyko zaburzeń związanych z zawiązywaniem pąków kwiatowych jest w tym czasie mniejsze.

Przesadzanie grudnika jesienią nie jest zalecane. Latem zaczynają się tworzyć pąki kwiatowe a jesienią roślina przygotowuje się do kwitnienia. Przesadzanie jesienią może spowodować u grudnika stres i doprowadzić do zahamowania formowania pąków lub ich zrzucania, co przełoży się na mniejszą liczbę kwiatów. Wyjątkiem od tej zasady są sytuacje awaryjne, np. gdy roślina zostanie zalana, zaczną gnić korzenie lub zaatakują ją szkodniki. Wtedy należy ratować roślinę poprzez przesadzenie do świeżej, pomimo ryzyka utraty kwitnienia.

Jak przesadzać grudnika?

Wybierz nową doniczkę o 2-3 cm większą od poprzedniej, z otworami odpływowymi na dnie. Zbyt duża doniczka sprzyja zaleganiu wody i gniciu korzeni;
Użyj ziemi lekkiej i przepuszczalnej albo specjalistycznego podłoża dla kaktusów i sukulentów;
Delikatnie wyjmij roślinę, by nie połamać pędów i korzeni;
Ostrożnie oczyść bryłę korzeniową ze starej ziemi i usuń uszkodzone korzenie;
Umieść roślinę w nowej doniczce i uzupełnij świeżym podłożem, nie ubijając go zbyt mocno;
Po przesadzeniu nie podlewaj grudnika przez kilka dni, aby rany na korzeniach zabliźniły się, ograniczy to ryzyko infekcji.

Grudnik, zygokaktus - choroby

Jak każda roślina, grudnik może być narażony na ataki chorób i szkodników. Aby cieszyć się zdrowym i kwitnącym okazem, warto wiedzieć, jak rozpoznać te problemy i jak im zapobiec. Oto najczęściej występujące choroby grudnika, przez które grudnik więdnie, gubi liście lub jego liście wiotczeją:

antraknoza grudnika - choroba grzybowa objawiająca się żółtymi, brązowiejącymi plamami na łodygach. Po zauważeniu objawów infekcji, należy zastosować oprysk jednym z preparatów grzybobójczych do roślin doniczkowych;
fuzarioza grudnika - objawami fuzariozy są: zahamowany wzrost roślin, więdnące, żółknące i brązowiejące liście. Po zauważeniu tych objawów, opryskujemy porażoną roślinę;
plamistość liści grudnika - na segmentach łodyg mogą pojawić się brązowe lub czarne plamy, niekiedy zlewające się ze sobą i prowadzące do obumierania liści. W przypadku takich objawów, konieczne jest wykonanie oprysków grzybobójczych;
szara pleśń na grudniku - objawem choroby są wodniste plamy pokrywające się jest szarym, puszystym nalotem grzybni. Po wystąpieniu objawów choroby rośliny opryskujemy preparatem grzybobójczym.

Po swierdzeniu objawów chorobowych, grudnika można opryskać jednym ze środków grzybobójczych do rośin doniczkowych, np. np. Saprol Spray lub naturalnym preparatem Biosept Active Spray.

Grudnik, zygokaktus - szkodniki

Do powszechnie spotykanych szkodników atakujących grudnika należą:

przędziorki - ich obecność objawia się w postaci żółtobiałych plam na liściach oraz niewielkich pajęczynek. Liście grudnika wiotczeją i mogą opadać. W okresie grzewczym występowanie przędziorków możemy ograniczyć przestawiając roślinę dalej od kaloryfera, natomiast latem przestawmy grudnika dalej od okna. Należy zwiększyć wilgotność powietrza, np. poprzez zraszanie wodą, a także wykonać opryski środkami przędziorkobójczymi;
wełnowce - szkodniki przypominające kłaczki wełny, które występują głównie na dolnej stronie liści i na pędach. Wysysają soki i prowadzą do obumierania rośliny, wiotczenia pędów i ich marszczenia się. Środki zapobiegawcze takie same, jak w przypadku przędziorków. Dodatkowo wełnowce możemy usuwać z rośliny przemywając jej pędy wacikiem kosmetycznym nasączonym wodnym roztworem szarego mydła i/lub alkoholu (dajemy 20 g szarego mydła i/lub 100 ml denaturatu lub spirytusu na 1 litr wody);
mszyce - szkodniki te atakują młode części rośliny, wysysając z nich soki i prowadząc do deformacji segmentów grudnika. Po zauważeniu mszyc wykonujemy opryski preparatami owadobójczymi przeznaczonymi do roślin doniczkowych.

W/w szkodniki grudnika możemy zwalczać wykonując opryski naturalnymi preparatami: Emulpar Spray, Deltam Natura Spray oraz Spruzit Spray na szkodniki AL.

mgr inż. Anna Błaszczuk

Przeczytaj również:

Grudnik, zygokaktus - kiedy kwitnie, odmiany, pielęgnacja, rozmnażanie

Grudnik, Zygokaktus - co to za kwiat, skąd pochodzi