Dlaczego ogrodnicy powinni siać gorczycę? Właściwości i zastosowanie gorczycy białej
Gorczyca biała to roślina często wysiewana na zielony nawóz. Potrafi poprawić jakość gleby w ogrodzie i ograniczyć występowanie chorób i szkodników roślin. Ma mnóstwo zalet, ale też pewne ograniczenia w płodozmianie. Dowiedz się, jakie są właściwości i zastosowanie gorczycy. W tym artykule wyjaśniamy także, dlaczego ogrodnicy powinni siać gorczycę na poplon i kiedy najlepiej to zrobić.
Gorczyca biała - Sinapis alba
Fot. AnRo0002, CC0, Wikimedia Commons
Gorczyca biała - co to jest?
Gorczyca biała (Sinapis alba) to jednoroczna roślina oleista, o wysokości od 30 do 110 cm. Tworzy wzniesioną, szorstko owłosioną łodygę z powcinanymi, zielonymi liśćmi. Żółte, czteropłatkowe kwiaty o intensywnym zapachu są miododajne. Po przekwitnięciu wykształca szorstkie łuszczyny z jasnymi, dość dużymi nasionami. W uprawie na poplon najważniejszy jest głęboki system korzeniowy gorczycy, który poprawia strukturę gleby. Okres wegetacji gorczycy przy uprawie na nasiona wynosi 80-125 dni ale podczas uprawy na poplon wynosi połowę tego czasu.
Gorczyca biała - właściwości i zastosowanie
Nasiona gorczycy są wykorzystywane w przemyśle spożywczym, m.in. do produkcji musztard i marynat. W ziołolecznictwie i medycynie nasiona są cenione za działanie przeciwzapalne oraz przeciwbólowe. Wykorzystywane są m.in. do wyrobu rozgrzewających maści na dolegliwości reumatyczne. Zebrana przed kwitnieniem zielona masa oraz pozostałe po tłoczeniu makuchy służą jako pasza dla zwierząt hodowlanych. Pozyskiwany z nasion olej z gorczycy znajduje zastosowanie w przemyśle chemicznym oraz przy produkcji biopaliw.
Gorczyca biała - Sinapis alba
Fot. AnRo0002, CC0, Wikimedia Commons
Gorczyca biała jest doskonałym nawozem zielonym, który użyźnia glebę i poprawia jej strukturę. Ma właściwości fitosanitarne, naturalnie dezynfekuje podłoże, ograniczając populację patogenów i szkodników. Dodatkowo, gorczyca wykazuje silne właściwości allelopatyczne (hamuje kiełkowanie i rozwój chwastów) oraz zapobiega erozji wietrznej i wodnej.
Gorczyca biała - miododajność
Gorczyca jest rośliną miododajną. Kwitnie obficie przez około 3-4 tygodnie, zwykle od maja do sierpnia, ale zależy to od terminu siewu. Przyciąga mnóstwo pszczół oraz innych owadów zapylających. Jeśli została wysiana na poplon, zakwita najczęściej w okresie letnim lub wczesnojesiennym. Wydajność miodowa gorczycy białej w optymalnych warunkach może osiągać 250-350 kg z jednego hektara.
Gorczyca biała na poplon
Gorczyca wysiana na poplon jest bardzo wartościowym nawozem zielonym. Szybko kiełkuje, rośnie, nie jest wymagająca co do gleby, niedroga i doskonale sprawdza się przy regeneracji zmęczonego podłoża. Gęsto wysiana, w ciągu kilku tygodni tworzy zwartą osłonę gleby, która zapobiega erozji i parowaniu wilgoci z gruntu oraz ogranicza wzrost chwastów.
Nasiona i kiełki gorczycy białej
Fot. depositphotos
Gorczyca biała po wprowadzeniu do podłoża dostarcza ogromnych ilości materii organicznej, zwiększając zawartość składników pokarmowych oraz aktywując mikroorganizmy glebowe. Szacuje się, że jedna tona zielonej masy gorczycy może zastąpić nawet około 20 ton obornika.
Gorczyca biała wytwarza silny korzeń palowy, który wnika głęboko w podłoże i skutecznie rozluźnia glebę, szczególnie zbitą, gliniastą. Poprawia jej przepuszczalność oraz napowietrza warstwy leżące niżej. Głęboki system korzeniowy przemieszcza w górę profilu glebowego składniki odżywcze (w tym wymywany azot), które po przekopaniu zielonej masy zasilają wierzchnią warstwę próchniczą, w której wysiewane są nasiona.
Gorczyca ma silne działanie fitosanitarne. Należy do rodziny kapustowatych i zawiera wysokie stężenie glukozynolanów. Kiedy zostanie rozdrobniona podczas przekopywania, powstają związki o działaniu grzybobójczym i owadobójczym. Naturalnie dezynfekuje podłoże i ogranicza ilość patogenów (np. Fusarium, Pythium) oraz hamuje cykl życiowy niektórych szkodników np. mątwika burakowego. Roślina ta zagłusza także kiełkowanie chwastów oraz może odstraszać ślimaki.
Gorczyca biała - Sinapis alba
Fot. AnRo0002, CC0, Wikimedia Commons
Gorczyca ma jednak pewne ograniczenia w płodozmianie ze względu na przynależność do rodziny kapustowatych. Może być żywicielem dla patogenów (np. kiły kapusty) i szkodników (np. nicieni) atakujących warzywa z tej samej grupy. Z tego powodu nie powinna być wysiewana jako przedplon ani w sąsiedztwie takich warzyw jak: kapusta, brokuł, kalafior, jarmuż czy rzodkiewka. Doskonale sprawdzi się natomiast przed uprawą pomidorów, ogórków czy cukinii.
Kiedy siać gorczycę na poplon?
Optymalny termin siewu gorczycy na poplon przypada na okres od końca lipca do połowy sierpnia, po zbiorze plonów. Nasiona wysiewa się rzutowo w ilości 2-5 g na 1m², na głębokość około 1-2 cm. Ryzykowny może być siew zbyt późny (pod koniec września), ponieważ krótszy dzień i chłodniejsze noce mogą sprawić, że roślina nie zdąży rozrosnąć się przed nadejściem przymrozków.
Czy gorczycę trzeba przekopać na zimę?
Decyzja o przekopaniu gorczycy na zimę zależy od rodzaju podłoża oraz sposobu prowadzenia ogrodu. W tradycyjnym ogrodnictwie zaleca się przekopanie gorczycy jesienią. Odwrócenie ziemi w tzw. ostrą skibę, szczególnie na glebie ciężkiej i zbitej, pozwala w naturalny sposób, podczas procesu zamarzania i odmarzania gleby, rozbić grudki ziemi i poprawić strukturę gleby na wiosnę.
Przy uprawie ziemi bez przekopywania (no-dig), zaleca się pozostawienie gorczycy na całą zimę. Roślina pod wpływem mrozu przemarza i obumiera. Na powierzchni zagonu tworzy się gruba warstwa mulczu, która chroni glebę przed wysuszeniem, zaskorupieniem i wymywaniem składników odżywczych wgłąb. Powstały mulcz jest także schronieniem dla dżdżownic i pożytecznych mikroorganizmów.
Kiedy przekopać poplon z gorczycy?
Jeśli gorczyca ma być przekopana jesienią, zabieg ten należy przeprowadzić najpóźniej na początku kwitnienia, czyli zwykle po 5-7 tygodniach od wysiewu. Gorczycę przekopuje się, gdy jej łodygi są miękkie i niezdrewniałe, dzięki czemu proces ich rozkładu przez mikroorganizmy glebowe przebiega bardzo szybko. Dla ułatwienia, przed przekopaniem zielonej masy na głębokość szpadla (ok. 30 cm), warto ją wstępnie przyciąć.
Nie powinno się dopuścić do przekwitnięcia gorczycy i zawiązania nasion. Zdrewniałe łodygi rozkładają się w ziemi bardzo wolno i wywołują objawy tzw. głodu azotowego. Bakterie rozkładające celulozę ze zdrewniałych łodyg gorczycy pobierają azot z gleby a tym samym zabierają go roślinom następczych. Ponadto nasiona gorczycy mogą przetrwać zimę i wyrastać w kolejnym sezonie.
W przypadku pozostawienia gorczycy na zimę w formie mulczu, pozostałości roślinne miesza się płytko z wierzchnią warstwą gleby wiosną, ok. 2-3 tygodni przed planowanym siewem lub sadzeniem warzyw.
Przeczytaj również:
- Musztardowiec, gorczyca sarepska - właściwości, uprawa, odmiany
- Facelia błękitna - jak wygląda, zastosowanie, uprawa
- Lucerna siewna, alfalfa - co to jest, właściwości, uprawa
- Warzywa poplonowe. Jakie warzywa siać i sadzić na poplon?
Opracowano na podstawie:
1. S. Żuber, Jesienna agrotechnika, Działkowiec nr. 10/2019, s. 66-67;
2. E. Ferens, Gleba „ubrana” cały rok, Działkowiec nr 1/2019, s. 70;
3. J. Mikołajczyk, Rok w ogrodzie, Wydawnictwo SBM, Warszawa 2019, s. 90-93.
