Gnicie selera korzeniowego. Dlaczego seler gnije od środka?

Gnicie selera korzeniowego to problem, który często ujawnia się dopiero po przekrojeniu bulwy. Z zewnątrz seler może wyglądać zdrowo, natomiast w jego wnętrzu kryje się brunatna maź o nieprzyjemnym zapachu. W tym artykule wyjaśniamy dlaczego seler gnije od środka. Sprawdź, jakie choroby, szkodniki i błędy w uprawie przyczyniają się do gnicia selera oraz dowiedz się, jak temu zapobiec.

Gnicie selera korzeniowego. Dlaczego seler gnije od środka?
Fot. depositphotos

Dlaczego seler gnije?

Gnicie selera zazwyczaj jest wynikiem połączenia kilku czynników. Uszkodzenia powstałe na skutek żerowanie szkodników lub podczas pielęgnacji otwierają drogę do wnikania patogenów. Zanieczyszczanie korytarzy wydrążonych przez szkodniki ich odchodami dodatkowo przyspiesza rozkład tkanek. Infekcja często postępuje od wnętrza, ku zewnętrznym warstwom warzywa, dlatego w trakcie wegetacji nie zawsze jest od razu widoczna.

Proces gnicia korzenia selelra postępuje szybciej gdy ziemia jest mokra, ciężka i mało przewiewna albo gdy seler korzeniowy po zbiorach jest źle przechowywany. Aby więc uniknąć strat w plonach, ważne jest, aby chronić rośliny przed szkodnikami, reagować na pierwsze objawy chorób i dbać o odpowiednie warunki uprawy i przechowywania.

Choroby powodujące gnicie selera korzeniowego

Do chorób powodujących gnicie selera należą:

Zgnilizna twardzikowa

Zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum) to choroba grzybowa, która może doprowadzić do zniszczenia nawet połowy plonów. Poraża rośliny od etapu rozsady po okres przechowywania. Sprzyja jej wysoka wilgotność i temperatura 16-22°C. Na zainfekowanych częściach selera pojawiają się szarobiałe plamy. Charakterystycznym objawem jest obfity, watowaty nalot grzybni z widocznymi czarnymi sklerocjami. Infekcja zaczyna się w czasie wegetacji ale gnicie selera następuje zazwyczaj dopiero w przechowalni.

W zwalczaniu tej choroby selera ważna jest profilaktyka - wysiewanie zdrowych, zaprawionych nasion, unikanie uprawy selera na tym samym miejscu przez 3-4 lata, usuwanie lub zaorywanie resztek po zbiorach, zwalczanie chwastów oraz szybkie schładzanie korzeni przeznaczonych do przechowywania. Do oprysku można stosować środki na zgniliznę twarszikową, takie jak: Switch 62,5 WG lub Signum 33 WG.

Szara pleśń

Szara pleśń to kolejna z chorób grzybowych, która może doprowadzić do gnicia selera. Patogen Botrytis cinerea atakuje rośliny w fazie wzrostu a także w trakcie przechowywania. Początkowe objawy w postaci szarej grzybni pojawiają się w okresach dużej wilgotności na ogonkach i liściach, które brązowieją i obumierają a roślina przestaje rosnąć. Często jednak korzenie, które sprawiały wrażenie zdrowych, zaczynają gnić dopiero po zbiorach. Szara pleśń szybko poraża sąsiadujące warzywa, prowadząc do dużych strat.

Chorobę ograniczy zaprawianie nasion i przestrzeganie zasad płodozmianu warzyw. Selera nie należy uprawiać w zbyt dużym zagęszczeniu, nie powinno się podlewać roślin po liściach a korzenie zbierać, gdy wilgotność gleby jest niska. Należy dbać o odpowiednie warunki w przechowalni i przeznaczać do niej tylko warzywa zdrowe. Do oprysku można użyć środka Switch 62,5 WG. Pomocne będą także naturalne preparaty na bazie skrzypu polnego (np. Lykos oprysk ze skrzypu) lub pokrzywy, np. Neykor oprysk z pokrzywy.

Mokra zgnilizna bakteryjna selera

Choroba wywoływana jest przez bakterie, które zimują na resztkach roślinnych. Infekcja najszybciej rozwija się w warunkach wysokiej temperatury i wilgotności. Miąższ selera jest śluzowaty, wodnisty i przybiera brunatną barwę. Ma nieprzyjemny, gnilny zapach. Bakterie wnikają do wnętrza przez mikrouszkodzenia skórki lub rany po żerowaniu szkodników. Seler gnije od środka bulwy, dlatego z zewnątrz początkowo może wyglądać zdrowo.

W ograniczaniu choroby ważne jest zwalczanie szkodników uszkadzających skórkę, unikanie przenawożenia azotem, usuwanie chwastów i resztek roślin oraz dezynfekcja przechowalni. Pomocne mogą być opryski preparatem Biosept Active.

Szkodniki powodujące gnicie selera korzeniowego

Szkodniki mogą uszkadzać korzenie selera bezpośrednio (drążąc korytarze, wygryzając dziury) ale powodują także uszkodzenia, które stają się wrotami dla patogenów chorobotwórczych, które są sprawcami procesów gnilnych. Do najważniejszych szkodników odpowiedzialnych za gnicie selera należą:

Połyśnica marchwianka

Połyśnica marchwianka (Chamaepsila rosae) to czarna muchówka o długości około 5 mm z pomarańczową głową. Preferuje miejsca cieniste i mało przewiewne. Jej larwy drążą w miąższu selera korytarze i wypełniają je odchodami. Takie korzenie nie nadają się do spożycia i przechowywania oraz są podatne na gnicie.

Połyśnica marchwianka - uszkodzona marchew i larwa szkodnika
Fot. Rasbak, zdjęcia na licencjii CC BY-SA 3.0, źródło: Wikimedia Commons.

Liczebność połyśnicy zmniejszy się dzięki stosowaniu płodozmianu, przekopywaniu ziemi po zbiorach oraz unikaniu miejsc zacienionych i mało przewiewnych. Warto okrywać rośliny siatką, co utrudni składanie jaj owadom i stosować żółte tablice lepowe oraz pułapki feromonowe do monitorowania lotu motyli. Do oprysków można użyć preparatów na bazie czosnku i cebuli, np. Boczos płynny.

Pędraki

Pędraki to larwy chrząszczy. Mają białawe ciało o długości ok 5 cm, ciemną głowę i trzy pary odnóży. Wygryzają w korzeniach spichrzowych głębokie otwory i tunele. Uszkodzone korzenie selera gniją w wyniku porażenia przez bakterie lub grzyby i nie nadają się do przechowywania. Populację pędraków ograniczy przekopywanie gleby i stosowanie płodozmianu. Szkodniki można zbierać ręcznie i stosować pułapki wabiące pędraki (np. z zakopanych ziemniaków) oraz preparaty na bazie wrotyczu, np. Wrotycz ProBio Ogród.

Rolnice

Rolnice to walcowate, brązowe gąsienice motyli nocnych. Żerują w korzeniach selera lub podgryzają jego szyjkę korzeniową. Przez powstałe rany wnikają patogeny glebowe powodujące gnicie selera. Aby wyeliminować rolnice, przed rozpoczęciem uprawy i po zbiorach warto przekopać glebę. Przy małej populacji rolnice można wyzbierać ręcznie. W monitorowaniu lotu motyli pomagają pułapki feromonowe.

Nicienie

Nicienie atakujące seler (m.in. guzak północny i szpilecznik baldasznik) to mikroskopijne organizmy żerujące wewnątrz lub na powierzchni korzeni. Powodują powstawanie nekroz i zniekształceń. Chorobowo zmieniona tkanka jest bardziej podatna na atak patogenów, co przyspiesza procesy gnilne wywołane przez infekcje grzybowe.

Aby ograniczyć ilość nicieni, stosuje się zasady płodozmianu - seler na tym samym miejscu można uprawiać nie cześciej jak co 5 lat. Należy zwalczać chwasty, które są roślinami żywicielskimi.

Inne czynniki sprzyjające gniciu selera

Gnicie selera korzeniowego nie zawsze jest efektem ataku patogenów lub szkodników. Przyczyną gnicia selera mogą być także niekorzystne warunki i błędy uprawowe oraz niewłaściwe warunki przechowywania, takie jak:

• Błędy w uprawie - uprawa na ciężkich, podmokłych glebach oraz nadmierne nawadnianie prowadzą do niedotlenienia systemu korzeniowego, co osłabia roślinę i sprzyja gniciu korzenia. Z kolei przenawożenie azotem stymuluje bujny wzrost, ale jednocześnie obniża odporność selera na choroby. Seler preferuje gleby próchnicze, do nawożenia można użyć kompostu lub nawozów wieloskładnikowych, takich jak np. Polifoska.
• Brak płodozmianu - uprawa selera po roślinach chorujących wcześniej na choroby grzybowe (np. na zgniliznę twardzikową) oraz pozostawianie resztek pożniwnych sprawia, że patogeny zimujące w glebie porażają w kolejnych sezonach. Resztki roślin należy więc usuwać lub głęboko zaorać oraz przestrzegać zasad płodozmianu.
• Niewłaściwe warunki przechowywania - przechowywanie korzeni selera w zbyt wysokiej temperaturze, przy braku odpowiedniej wentylacji i nadmiernej wilgotności powietrza, stwarza idealne warunki do rozwoju chorób. Błędem jest również zbyt późne schłodzenie korzeni po zbiorze. Seler najlepiej przechowywać w temperaturze 1-4°C, przy wilgotności powietrza ok. 90-95%.
• Uszkodzenia mechaniczne - uszkodzenia powstałe podczas pielęgnacji lub transportu stanowią otwarte wrota dla infekcji. Przechowywanie uszkodzonych egzemplarzy razem ze zdrowymi prowadzi do szybkiego rozprzestrzeniania się zgnilizny na inne korzenie. Uszkodzone selery należy oddzielić od zdrowych i jeśli nie są porażone przez choroby, zużyć w pierwszej kolejności.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Szkodniki selera korzeniowego. Co zjada seler w ogrodzie?
• Co zrobić aby seler rósł w korzeń?
• Seler naciowy - właściwości, uprawa, odmiany

Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 134-153, 250-256, 270-272;
2. Poradnik sygnalizatora ochrony selera korzeniowego, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice 2016.