Facelia czy gorczyca? Sprawdź, co jest lepsze na poplon pod warzywa

Facelia i gorczyca to popularne gatunki roślin poplonowych, których głównym zadaniem jest poprawa żyzności gleby, jej struktury oraz ograniczenie erozji. Obie mają wiele zalet, ale inaczej wpływają na podłoże i rośliny następcze, co przekłada się na efekty przyszłorocznych upraw. Z tego artykułu dowiesz się, czym różni się facelia od gorczycy, a także jakie są wady i zalety poplonu z tych roślin. Sprawdź, który zielony nawóz będzie najlepszym wyborem dla Twojego ogrodu warzywnego!

Facelia czy gorczyca? Co jest lepsze na poplon pod warzywa
Fot. depositphotos

Facelia i gorczyca - czym się różnią

Facelia błękitna (Phacelia tanacetifolia) i gorczyca biała (Sinapis alba) doskonale sprawdzają się jako poplon. Należą jednak do odmiennych rodzin botanicznych, przez co inaczej oddziałują na glebę i rośliny, które są po nich uprawiane. Poniżej przedstawiamy najważniejsze różnice między facelią a gorczycą:

Facelia i gorczyca należą do różnych rodzin botanicznych. Gorczyca należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae) i może być żywicielem dla patogenów i szkodników atakujących pochodzące z tej samej rodziny: kapustę, brokuł, kalafior, jarmuż czy rzodkiewkę. Z tego powodu gorczyca nie nadaje się na sąsiada ani na przedplon dla tych roślin. Facelia pochodzi z rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae) i nie jest spokrewniona z popularnymi roślinami uprawnymi. W płodozmianie jest gatunkiem neutralnym, ponieważ nie sprzyja kumulacji patogenów typowych dla roślin uprawnych.
Facelia i gorczyca maja różne systemy korzeniowe. Gorczyca wytwarza korzeń palowy, który wnika do głębszych warstw ziemi, rozluźnia podłoże i poprawia jego przepuszczalność. Facelia natomiast tworzy gęsty, wiązkowy i płytszy system korzeniowy, który spulchnia podłoże do głębokości ok. 20-30 cm, dzięki czemu w strefie wysiewu tworzy się struktura gruzełkowata, idealna pod uprawę warzyw.
Facelia i gorczyca różnią się fizycznym i biochemicznym oddziaływaniem na glebę i rośliny. Gorczyca w krótkim czasie wytwarza dużo zielonej masy i akumuluje sporo azotu. Zawiera także glukozynolany, związki siarkowe o działaniu odkażającym i ograniczającym rozwój patogenów glebowych. Dzięki facelii, składniki takie jak fosfor i wapń, przekształcane są w formy łatwo przyswajalne, przez co stają się dostępne dla roślin warzywnych rosnących po niej.

Zalety i wady poplonu z facelii

Oto zestawienie najważniejszych mocnych i słabych stron facelii błękitnej jako zielonego nawozu.

Zalety poplonu z facelii

Bezpieczna dla płodozmianu - brak pokrewieństwa z warzywami sprawia, że facelia może przerwać cykl chorób (np. kiły kapusty) i szkodników (np. mątwik burakowy), dzięki czemu jest doskonałym poplonem.
Bardzo dobrze spulchnia glebę - gęsty system korzeniowy świetnie napowietrza podłoże i poprawia jego gruzełkowatą strukturę, co stymuluje rozwój korzeni warzyw.
Poprawia dostępność składników pokarmowych - facelia intensywnie pobiera azot z gleby i wbudowuje go w swoje tkanki, uniemożliwiając jego jesienne wypłukiwanie do wód gruntowych. Składnik ten wraca do ziemi wiosną po rozkładzie biomasy. Dodatkowo roślina ułatwia uprawom następczym pobieranie fosforu oraz wapnia.
Zwiększa zawartość próchnicy - szybko rozkładająca się biomasa zwiększa aktywność dżdżownic i mikroorganizmów glebowych, co przekłada się na większą ilość próchnicy w glebie.
Jest miododajna - facelia to roślina miododajna, która przyciąga pszczoły i inne owady pożyteczne, również takie, które pomagają zwalczać mszyce, np. bzygowate.

Facelia błękitna - Phacelia tanacetifolia
Fot. depositphotos

Wady poplonu z facelii

Wymaga specyficznego siewu - nasiona kiełkują wyłącznie w ciemności, przez co wymagają siewu na głębokości 2-3 cm oraz wałowania lub ugniatania, co podnosi nakład pracy. Facelię na poplon najlepiej wysiewać w terminie od 25 lipca do 15 sierpnia, aby zdążyła wytworzyć zieloną masę przed przymrozkami.
Jest wrażliwa na suszę i wolno rośnie - na początku facelia rośnie powoli, przez co łatwiej zarasta chwastami, a brak podlewania lub opadów może znacznie pogorszyć i opóźnić jej wschody. Daje też mniej biomasy niż gorczyca.
Ma wyższą cenę - nasiona facelii są około 2-3 razy droższe niż gorczycy, co ma znaczenie przy większych powierzchniach uprawy.

Zalety i wady poplonu z gorczycy

Gorczyca biała to popularna i ceniona roślina na zielony nawóz, która posiada jednak istotne ograniczenia. Oto jej główne zalety i wady:

Zalety poplonu z gorczycy

Błyskawicznie rośnie - gorczyca wschodzi już po 3-4 dniach, a po 6-8 tygodniach potrafi stworzyć tworzy gęsty dywan, który chroni glebę przed erozją i odcina światło chwastom. Dostarcza dużą ilość biomasy.
Naturalnie odkaża glebę - zawarte w roślinie glukozynolany niszczą patogeny grzybowe. Roślina ta redukuje populację wielu szkodników, np. mątwika burakowego o ponad 30%.
Głęboko drenuje glebę i odzyskuje azot - silny, palowy system korzeniowy rozluźnia głębsze warstwy ziemi. Wyciąga z głębszych warstw wymywany azot i przemieszcza go wyżej, przez co staje się dostępny dla roślin uprawianych po niej.
Ma niską cenę i małe wymagania - nasiona gorczycy są tanie i łatwo dostępne. Roślina nie jest wymagająca w uprawie, radzi sobie także na gorszych stanowiskach.

Nasiona i kiełki gorczycy białej
Fot. depositphotos

Wady poplonu z gorczycy

Nie zawsze można ją wykorzystać w płodozmianie - to największa wada gorczycy. Jako roślina z rodziny kapustowatych nie może być stosowana przed lub po roślinach kapustnych, ponieważ może doprowadzić do namnażania groźnych patogenów i szkodników.
Szybko drewnieje - gorczyca zbyt długo pozostawiona na zagonie szybko zakwita i drewnieje a jej przyorane resztki bardzo wolno się wtedy rozkładają. Sam rozkład może czasowo wiązać azot w glebie, co ogranicza jego dostępność dla roślin następczych i niekorzystnie wpływa na ich rozwój.
Może przesuszać podłoże - w fazie intensywnego wzrostu łodyg roślina potrzebuje sporo wody, co mocno wysusza glebę, szczególnie podczas okresów bezdeszczowych.

Facelia czy gorczyca - co wybrać?

Podsumowując, zarówno facelia, jak i gorczyca są doskonałymi roślinami na poplon ale wybór między nimi powinien być uzależniony od planowanego płodozmianu warzyw oraz celu uprawy poplonu. Facelia jest rozwiązaniem bardziej uniwersalnym i bezpiecznym dla większości warzyw. Gorczyca z kolei szybko rośnie i ma silne działanie fitosanitarne ale wymaga wcześniejszego zaplanowania zmianowania. Z tego względu często poleca się stosowanie mieszanek poplonowych, które pozwalają łączyć zalety różnych gatunków.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

Opracowano na podstawie:
1. E. Ferens, Gleba „ubrana” cały rok, Działkowiec nr 1/2019, s. 70;
2. S. Żuber, Jesienne nawożenie, Działkowiec nr 9/2023, s. 61-62;
3. J. Mikołajczyk, Rok w ogrodzie, Wydawnictwo SBM, Warszawa 2019, s. 90-93.

Facelia czy gorczyca? Sprawdź, co jest lepsze na poplon pod warzywa

Facelia i gorczyca - czym się różnią