Ćma bukszpanowa - objawy, zdjęcia, zwalczanie, opryski

Ćma bukszpanowa to szkodnik, którego gąsienice masowo objadają liście bukszpanów, prowadząc nieraz do całkowitego ogołocenia krzewów. To sprawia, że zwalczanie ćmy bukszpanowej staje się koniecznością. Zobacz jak rozpoznać objawy żerowania ćmy na bukszpanach, w czym pomogą zdjęcia, a także jakimi sposobami można szkodnika się pozbyć. Podpowiadamy najlepsze opryski na ćmę bukszpanową!

ćma bukszpanowa
Ćma bukszpanowa: (1) krzewy uszkodzone przez ćmę, (2) gąsienica, (3) dorosły motyl

Ćma bukszpanowa (Cydalima perspectalis) to inwazyjny gatunek motyla, którego gąsienice masowo objadają liście bukszpanów, powodując ogołacanie całych roślin, a w efekcie ich zamieranie i usychanie. Gąsienice silnie uszkadzają bukszpan wiecznie zielony ale mogą przebywać też na innych gatunkach bukszpanów. Coraz częściej ćma bukszpanowa zaczyna atakować też inne rośliny, jak np. irga, laurowiśnia, ostrokrzew, trzmielina.

Ćma bukszpanowa pochodzi z Azji, zaś w Europie po raz pierwszy jej obecność stwierdzono w 2006 w Niemczech (prawdopodobnie przywędrowała wraz z importowanymi sadzonkami). Jej inwazji na kolejne kraje europejskie sprzyja ocieplanie się klimatu. W Polsce szkodnik jest obserwowany od 2012 roku, zaś masowo pojawia się od 2015. Latem 2018 mieliśmy już prawdziwą inwazję ćmy bukszpanowej, która pojawiła się masowo w wielu rejonach kraju.

Warto zwrócić uwagę na czynniki, które sprzyjają inwazji ćmy bukszpanowej na terenie Polski. Na pewno jest to ocieplenie klimatu i coraz łagodniejsze zimy. Ćma bukszpanowa początkowo pojawiła się na południu Polski ale w kolejnych latach inwazja szkodnika postępowała coraz bardziej na północ. W naszym kraju ćma bukszpanowa nie ma też naturalnych wrogów. Rodzime gatunki ptaków nie interesują się gąsienicami ćmy bukszpanowej. Dlatego zwalczanie tego szkodnika jest konieczne, jeśli chcemy uratować nasze bukszpany.

Ćma bukszpanowa - opis objawów i zdjęcia

Objawy żerowania ćmy bukszpanowej to poobgryzane brzegi liści, a potem całe liście bukszpanów. W efekcie roślina może zostać nawet całkowicie ogołocona z liści, co prowadzi do jej obumierania. Czasem usychają pojedyncze pędy, a przy licznej inwazji szkodnika - tracone są całe szpalery bukszpanów.

Jak wygląda ćma bukszpanowa? Dorosłe motyle mogą mieć skrzydła białe z brązową obwódką lub jasnobrązowe, z fioletowym połyskiem i białą, półksiężycowatą plamą. Rozpiętość skrzydeł do 4 cm. Dorosłe osobniki mogą latać od kwietnia do września, a przy ciepłej pogodzie - nawet do października. Samice składają jaja na spodniej stronie liści bukszpanów, w środkowej części korony krzewu.

ćma bukszpanowa
Ćma bukszpanowa - dorosły motyl o białych skrzydłach
Fot. AnRo0002, CC0, Wikimedia Commons

ćma bukszpanowa
Ćma bukszpanowa - odmiana o brązowym zabarwieniu skrzydeł
Fot. Nagy Sándor, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Szkodliwe dla bukszpanu są larwy ćmy bukszpanowej - osiągające do 4 cm długości zielone gąsienice z podłużnymi ciemnymi paskami. Żerują najliczniej w środku krzewu, objadając jego liście. Młode gąsienice na bukszpanie obgryzają brzegi liści, a starsze zjadają już całe liście. Ich obecności towarzyszą oprzędy jedwabnych nici.

ćma bukszpanowa
Larwa ćmy żerująca na bukszpanie
Fot. Membeth, CC0, Wikimedia Commons

ćma bukszpanowa
Żerująca gąsienica i widoczne drobne niteczki oprzędu
Fot. I.Sáček, senior, CC0, Wikimedia Commons

Zwalczanie ćmy bukszpanowej

Zwalczanie ćmy bukszpanowej jest dość trudne, gdyż szkodnik jest bardzo inwazyjny. Na szczęście są już dostępne biologiczne opryski przeciwko temu szkodnikowi, które w bezpieczny sposób możemy wykonywać w ogrodach.

Zacznijmy jednak od tego, że warto ręcznie zbierać gąsienice lub otrzepywać je z krzewów bukszpanu po uprzednim rozłożeniu pod krzewami folii. Zebrane gąsienice należy od razu zniszczyć. Najlepiej je spalić lub głęboko zakopać pod ziemią.

To umożliwia szybką, natychmiastową interwencję po zauważeniu szkodnika, choć niestety zazwyczaj nie udaje się w ten sposób pozbyć wszystkich gąsienic. W przypadku żywopłotów z bukszpanów ta metoda jest też bardzo pracochłonna. Niektórzy ogrodnicy polecają spryskanie krzewów bukszpanu silnym strumieniem wody. Pamiętajmy jednak, że gąsienice spłukane w ten sposób z roślin i tak trzeba potem pozbierać i jakoś zniszczyć.

ćma bukszpanowa
Uszkodzony bukszpan i oprzęd pozostawiony przez gąsienice
Fot. I.Sáček, senior, CC0, Wikimedia Commons

Obserwację bukszpanu pod kątem występowania ćmy bukszpanowej prowadzimy już od kwietnia i kontynuujemy aż do września. Pamiętajmy, iż nie wystarczy obejrzeć krzewów z zewnątrz. Należy rozchylić ich gałązki i zajrzeć do wnętrza korony, gdyż to właśnie tam najliczniej mogą występować gąsienice. Gdy tylko je dostrzeżemy, trzeba natychmiast rozpocząć zwalczanie ćmy bukszpanowej, bo szkodnik namnaża się i niszczy krzewy bardzo szybko.

Warto wiedzieć!
Motyle ćmy bukszpanowej kierują się w kierunku źródeł światła, dlatego łatwo je zaobserwować w ogrodzie wieczorem, przy włączonej lampie.

Dobrym sposobem na wykrycie obecności ćmy bukszpanowej jest rozwieszanie pułapek feromonowych do odławiania dorosłych motyli. Pułapki służą głównie do sygnalizacji obecności szkodnika (przyciągają jedynie samce). Rozwieszając w ogrodzie większą liczbę pułapek możemy jednak znacząco ograniczyć liczebność ćmy. Eliminując samce za pomocą pułapek feromonowych sprawimy, że nie wszystkie jaja złożone przez samice zostaną zapłodnione. A zatem wylęgnie się mniej gąsienic.

ćma bukszpanowa
Pułapka feromonowa na ćmę bukszpanową
Fot. Membeth, CC0, Wikimedia Commons

Wieszanie pułapek na ćmę bukszpanową uważam za konieczność. Zazwyczaj, gdy widzimy zniszczenia na krzewach bukszpanu, jest już za późno aby uratować rośliny. Dzieje się tak, gdyż gąsienice rozpoczynają żerowanie od środka krzewu, wewnątrz jego korony. Wyjadają zatem liście ze środka bukszpanu, a z zewnątrz tego nie widać. Gdy ogołocą już środek krzewu, zaczynają żerować na zewnętrznych pędach i wtedy dopiero je zauważamy. Wówczas, nawet jeśli gąsienice od razu zniszczymy, bukszpany nie dadzą rady się już zregenerować i uschną. Dlatego pułapki na ćmę bukszpanową to jedyny skuteczny sposób aby szkodnika zauważyć odpowiednio wcześnie.

pułapka na ćmę bukszpanową

Da niedawna zwalczanie ćmy bukszpanowej za pomocą oprysków na terenach ogrodów było bardzo skomplikowane i mało skuteczne. Działo się tak, ponieważ brak było środków do zwalczania mszy bukszpanowej przeznaczonych do amatorskich zastosowań w ogrodach.

Wszystko jednak zmieniło się wiosną 2020 roku, kiedy to amatorską rejestrację uzyskał najlepszy środek na ćmę bukszpanową LEPINOX PLUS. Zawiera on bakterię Bacillus thuringiensis, która infekuje gąsienice ćmy bukszpanowej, powodując ich śmierć w ciągu 3 dni od wykonanego oprysku (gąsienice przestają żerować i uszkadzać krzewy już w pierwszym dniu po oprysku ale mogą przeżyć jeszcze do 3 dni).

LEPINOX PLUS to bezpieczny w użyciu preparat biologiczny, dozwolony do stosowania w uprawach ekologicznych. Możemy go kupić w małych saszetkach 3x10g. Saszetkę 10g nalezy należy rozpuścić w 5 litrach wody. Jest to zatem ilość dopasowana do najczęściej spotykanej pojemności opryskiwacza ogrodowego. W opakowaniu mamy 3 porcje takiego oprysku.

Ze względu na wysoką skuteczność oraz duże bezpieczeństwo stosowania ekologiczny LEPINOX PLUS to najlepszy preparat do zwalczania ćmy bukszpanowej w ogrodach przydomowych i na działkach. Wraz z pojawieniem się tego preparatu w sprzedaży ogrodnicy wreszcie zyskali skuteczną broń przeciwko ćmie bukszpanowej :-)

Lepinox Plus 30g oprysk na ćmę bukszpanową

W minionych latach, gdy nie było amatorskiej wersji preparatu LEPINOX PLUS, ogrodnicy radzili sobie opryskując krzewy bukszpanu środkami do ogólnego zwalczania szkodników gryzących liście i wysysających soki z roślin, które były też skuteczne przeciwko gąsienicom ćmy bukszpanowej. Ponieważ jednak larwy ćmy bukszpanowej żerują ukryte wewnątrz krzewu i ciężko do nich dotrzeć z opryskiem, bardzo ważne było aby użyć środka o działaniu systemicznym. Takie działanie wykazują preparaty Polysect Bukszpan 005 SL Ultra lub Mospilan 20 SP.

Działanie systemiczne oznacza, iż preparat jest szybko pobierany przez zielone części roślin i jest przemieszczany wraz z sokami po całej roślinie. Owady i gąsienice żywiące się sokami rośliny giną nawet, jeśli nie zostały bezpośrednio opryskane. Polysect Bukszpan 005 SL Ultra zapobiegnie też występowaniu innych szkodników bukszpanu, jak np. mszyce czy miodówka bukszpanowa.

Warto wiedzieć!
Chociaż preparat Polysect Bukszpan nie ma rejestracji bezpośrednio na ćmę bukszpanową, został on polecony do zwalczania ćmy przez dr hab. Pawła K. Beresia z Instytutu Ochrony Roślin - PIB w Rzeszowie na łamach miesięcznika Działkowiec (nr 1/2020, str. 57).

polysect bukszpan

Podobne działanie jak Polysect Bukszpan 005 SL wykazuje preparat Mospilan 20 SP BUKSZPAN. W składzie Mospilan 20 SP znajduje się zresztą ta sama substancja czynna - acetamipryd.

mospilan 20 sp bukszpan

Pamiętajmy jednak, że zarówno Polysect Bukszpan, jak i Mospilan Bukszpan nie mają rejestracji do zwalczania bezpośrednio ćmy bukszpanowej. Bezpieczniejszym i mniej szkodliwym dla środowiska wyborem jest Lepinox® Plus, który ma rejestrację właśnie do zwalczania ćmy bukszpanowej. Może się też przydać do zwalczania różnych gąsienic motyli na drzewach owocowych i warzywach. A zatem ekologiczny Lepinox® Plus znajdzie wiele zastosowań w ogrodzie.

Jak uratować bukszpan uszkodzony przez ćmę bukszpanową?

Szansę na uratowanie bukszpanu mamy jedynie, jeśli ćma bukszpanowa nie uszkodziła zbyt wielu pędów. Przyjmuje się, że krzewy, którym szkodnik uszkodził ponad 80% liści nie mają już szans na odratowanie. To, czy bukszpan przeżyje, weryfikuje przede wszystkim okres zimowy. Liście zimozielonego bukszpanu mają dla tej rośliny kluczowe znaczenie dla przetrwania zimy. Jeśli na wiosnę pędy się nie zazielenią i nie pokryją świeżymi listkami, krzewy bukszpanu trzeba niestety wykopać i usunąć.

Aby zwiększyć szanse bukszpanu na przetrwanie i przyspieszyć regenerację krzewu warto zastosować wieloskładnikowy nawóz do bukszpanu.

nawóz do bukszpanu

Celowe może być też podanie pod roślinę szczepionki mikoryzowej. Mikoryza wspomaga rozwój systemu korzeniowego i poprawia pobieranie składników odżywczych z podłoża.

Po zwalczeniu gąsienic ćmy bukszpanowej, należy wykonać oprysk bukszpanów środkiem grzybobójczym (fungicydem). W ten sposób zapobiegniemy rozwojowi chorób grzybowych, które bardzo łatwo atakują uszkodzone krzewy bukszpanu. Jeśli unikamy stosowania chemicznych środków ochrony roślin, wykonajmy oprysk preparatem Biosept Active, który stymuluje rośliny do wzrostu, przyspiesza ich regenerację oraz uodparnia je na choroby.

Biosept Active

Zobacz również:

Żółte liście bukszpanu. Dlaczego bukszpan żółknie i jak go uratować?Żółte liście bukszpanu. Dlaczego bukszpan żółknie i jak go uratować?
Żółte liście bukszpanu psują estetykę tego popularnego krzewu, słynącego ze swojego gęstego pokroju i soczyście zielonego ulistnienia. Zobacz dlaczego bukszpan żółknie i jak uratować taką roślinę. Oto najlepsze sposoby na soczyście zielony bukszpan! Więcej...

bukszpan wieczniezielonyChoroby i szkodniki bukszpanu - opis, zdjęcia, zwalczanie
Bukszpan jest krzewem bardzo chętnie sadzonym w ogrodach oraz w pojemnikach na balkonach i tarasach. Dobrze znosi cięcie i pozwala się formować w rozmaite kształty, świetny jest na niskie żywopłoty obwódkowe. Czasem, jednak problemy mogą sprawiać choroby bukszpanu oraz żerujące na roślinie szkodniki bukszpanu. Zobacz jak je rozpoznać i poznaj nalepsze metody zwalczania chorób i szkodników bukszpanu! Więcej...

Przycinanie bukszpanu. Jak i kiedy przycinać bukszpanPrzycinanie bukszpanu. Jak i kiedy przycinać bukszpan?
Przycinanie bukszpanu pobudza ten krzew do zagęszczania się i tworzenia zwartego pokroju. Zobacz jak przycinać bukszpan, by szybko się zagęszczał i tworzył pożądane przez nas formy oraz jaki jest najlepszy termin przycinania bukszpanu. Oto wszystko co trzeba wiedzieć o przycinaniu bukszpanu! Więcej...