Choroby szczypiorku. Dlaczego szczypiorek nie wschodzi, usycha i żółknie
Nawet tak łatwe w uprawie i odporne rośliny, jak szczypiorek ogrodowy oraz szczypiorek czosnkowy, mogą paść ofiarą chorobotwórczych grzybów. W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego szczypiorek nie wschodzi oraz dlaczego liście szczypiorku żółkną i usychają. Oto najczęściej występujące choroby szczypiorku oraz sprawdzone sposoby na ich zwalczanie.
Choroby szczypiorku
Fot. depositphotos
Zgorzel siewek
Jeśli wysiewany z nasion szczypiorek nie wschodzi, mogło dojść do porażenia kiełkujących nasion przez patogeny glebowe (m.in. Pythium, Phytophthora, Rhizoctonia czy Fusarium) wywołujące zgorzel siewek. Doprowadzają one do gnicia nasion jeszcze w glebie, przed wschodami.
Porażane są też siewki, u których widoczne jest przewężenie łodyżki przy samej ziemi. Młody szczypiorek żółknie, traci stabilność, przewraca się i w krótkim czasie zamiera. Chorobie sprzyja niska temperatura i wysoka wilgotność. Przed siewem warto zaprawiać nasiona i unikać wysiewania ich w zimną, ciężką i podmokłą glebę.
Pamiętać jednak należy, że nasiona szczypiorku mogą nie wschodzić również z powodu nieodpowiednich warunków uprawy, w tym wahań wilgotności, nieprawidłowej temperatury czy zaskorupienia gleby.
Rdza pora
Choroba wywoływana jest przez grzyb Puccinia porri, który zimuje na porach pozostawionych na zimowanie oraz resztkach roślin. Choć patogen ten najczęściej atakuje por, może porażać także szczypiorek. Pierwsze objawy to drobne, pomarańczowe skupiska zarodników na liściach. W warunkach wysokiej wilgotności i umiarkowanej temperatury, patogen przechodzi przez kolejne stadia. Liście szczypiorku przestają rosnąć i mogą zamierać. Pod koniec wegetacji widoczne są na nich czarne plamki (zarodniki).
Rdza pora na liściach czosnku
Fot. Downtowngal, Public domain, Wikimedia Commons
Aby ograniczyć rozprzestrzenianie się tej choroby szczypiorku należy stosować płodozmian warzyw, usuwać lub zaorać resztki pożniwne a we wrześniu usuwać pędy nasienne szczypiorku. Warto też unikać zraszania kęp szczypiorku podczas podlewania. Do oprysku można użyć środka Boczos płynny zawierającego wyciąg z czosnku.
Biała zgnilizna
Biała zgnilizna to groźna choroba wywoływana przez grzyb Sclerotium cepivorum, który może być także sprawcą zgorzeli siewek. Choroba atakuje szczypiorek oraz inne warzywa cebulowe. Może doprowadzić do placowego zamierania upraw. Pierwsze objawy, widoczne są pod koniec czerwca, gdy wzrost roślin zostaje zahamowany a liście szczypiorku jaśnieją i więdną.
Po wykopaniu rośliny na jej podziemnej części widać białą, watowatą grzybnię a w niej czarne, drobne przetrwalniki grzyba (sklerocja). Choroba najszybciej rozwija się w temperaturze 17-21°C. Źródłem infekcji jest zanieczyszczona gleba oraz porażone rośliny.
Profilaktyka i zwalczanie białej zgnilizny opierają się przede wszystkim na płodozmianie i nawet 8-10 letniej przerwie w uprawie roślin z rodzaju Allium na tym samym miejscu, odkażaniu narzędzi i zaprawianiu nasion. Wysiew roślin kapustowatych (np. gorczycy) jako przedplonu przed uprawą szczypiorku pomoże ograniczyć aktywność grzyba w podłożu.
Różowa zgnilizna korzeni
Różowa zgnilizna korzeni, to choroba grzybowa, która poraża szczypiorek ale również cebulę, czosnek, pora, irysy czy chwasty. Wywoływana jest przez patogen Pyrenochaeta terrestris zimujący w glebie i na resztkach roślin.
Różowa zgnilizna korzeni - objawy na szczypiorze cebuli
Fot. Jochen Kreiselmaier, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Pierwsze objawy tej choroby szczypiorku pojawiają się w połowie lipca. Korzenie przybierają różową barwę, z czasem kolor zmienia się na czerwono-brązowy. Szczypiorek przestaje rosnąć i usycha. Największe szkody pojawiają się w upalne i suche lata przy temperaturze 24-28°C, na glebach lekkich. Rozwojowi choroby sprzyja także nadmierne zasolenie podłoża oraz niedobór składników pokarmowych.
Aby ograniczyć ryzyko pojawienia się choroby, należy zachować 3-6 letnią przerwę w uprawie roślin cebulowych na tym samym stanowisku. Ważne jest także odpowiednie nawożenie organiczne i nawadnianie roślin.
Zgnilizna twardzikowa
Zgnilizna twardzikowa, wywoływana jest przez grzyba Sclerotinia sclerotiorum, którego formy przetrwalnikowe zimują w glebie. Choroba atakuje wiele roślin, w tym szczypiorek. Porażona tkanka staje się miękka i wodnista, a u nasady rośliny pojawia się charakterystyczna, biała, watowata grzybnia. Widoczne są w niej czarne plamki (przetrwalniki). Mocno porażone rośliny zamierają.
Zgnilizna twardzikowa - objawy na fasoli
Fot. Jymm, Public domain, Wikimedia Commons
Zapobieganie polega na zachowaniu płodozmianu, odchwaszczaniu i usuwaniu resztek po zbiorach. Skuteczne są również opryski takimi środkami jak: Switch 62,5 WG i Signum 33 WG.
Szara pleśń
Szara pleśń, wywoływana głównie przez grzyby z rodzaju Botrytis atakuje szczypiorek, szczególnie w okresach chłodnej i deszczowej pogody. Na liściach początkowo pojawiają się drobne, białawe lub żółtawe plamki, które szybko się powiększają i doprowadzają do gnicia tkanek. U nasady kęp oraz na liściach szczypiorku tworzy się puszysty, szary nalot grzybni.
Szara pleśń na koprze
Fot. Jochen Kreiselmaier, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Patogen zimuje w glebie lub na resztkach roślinnych, a jego rozwojowi sprzyja zagęszczenie uprawy i brak przewiewu. Z tego względu profilaktyka opiera się na zapewnieniu roślinom słonecznego, przewiewnego stanowiska oraz unikaniu zraszania liści podczas podlewania. Resztki roślin należy usuwać. Do oprysków można użyć środki na szarą pleśń, takie jak: Switch 62,5 WG oraz Signum 33 WG. Pomocny będzie także naturalny preparat Biosept Active z wyciągiem z pestek grejpfruta.
Żółta smugowatość
Żółta smugowatość, wywoływana przez wirusa żółtej plamistości kosaćca (Iris yellow spot virus, IYSV), to groźna choroba wirusowa atakująca szczypiorek, cebulę, czosnek i pora. Na liściach pojawiają się chlorotyczne lub białe, romboidalne wzory z jasną obwódką i zielonym środkiem. Z czasem plamy zlewają się a liście usychają.
Żółta smugowatość na szczypiorze
Fot. Jochen Kreiselmaier, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Wirusa z zainfekowanych roślin czy resztek pożniwnych przenosi przede wszystkim wciornastek tytoniowiec. Profilaktyka opiera się na zwalczaniu tego szkodnika np. środkiem SpinTor 240 SC i monitorowaniu jego obecności za pomocą niebieskich lub żółtych tablic lepowych. Powinno się także niszczyć resztki roślinne po zbiorach i stosować płodozmian.
Przeczytaj również:
- Szkodniki szczypiorku. Co zjada szczypiorek w ogrodzie?
- Dobre sąsiedztwo dla szczypiorku. Obok czego sadzić szczypiorek?
- Choroby cebuli i ich zwalczanie
Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 33-40;
2. Poradnik sygnalizatora ochrony cebuli, Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice 2016.
