Choroby sałaty masłowej. Dlaczego sałata nie rośnie, a jej liście brązowieją?
Sałata masłowa, choć jest tak smacznym i cenionym przez ogrodników rodzajem sałaty, jest niestety rośliną wrażliwą na ataki patogenów. Choroby grzybowe, bakteryjne i wirusowe potrafią w krótkim czasie zniszczyć całe plony. Szybkie rozpoznanie pierwszych objawów, jakie dają choroby sałaty masłowej, stanowi klucz do sukcesu w ratowaniu roślin. W tym artykule znajdziesz odpowiedź dlaczego liście sałaty brązowieją, dlaczego sałata gnije, więdnie lub nie che rosnąć. Poznaj najlepsze metody zwalczania chorób sałaty masłowej!
Moczenie liści sałaty sprzyja rozwojowi chorób
Fot. depositphotos
Choroby grzybowe sałaty masłowej
Sałata masłowa najczęściej jest atakowana przez chorobotwórcze grzyby, powodujące gnicie liści, powstawanie brązowych plam i więdnięcie całych roślin. Patogeny grzybowe wywołujące m.in. mączniaki i szarą pleśń często atakują sałatę przy wysokiej wilgotności i braku wentylacji.
Mączniak rzekomy sałaty
Mączniak rzekomy (Bremia lactucae) jest jedną z najgroźniejszych chorób sałaty i może doprowadzić do strat w plonach sięgających 50%. Grzyb najszybciej infekuje rośliny przy chłodnej i deszczowej pogodzie: wilgotności bliskiej 100% oraz temperaturze 12-19°C.Objawem choroby są oliwkowożółte, kanciaste plamy ograniczone nerwami na górnej stronie liści sałaty. W obrębie plam, na spodniej stronie pojawia się obfity, szarobiały nalot zarodników. Sałata karłowacieje i żółknie, a uszkodzone tkanki stają się wrotami do wnikania innych patogenów.
Zwalczanie mączniaka rzekomego na sałacie to przede wszystkim profilaktyka:
- unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin,
- unikanie moczenia liści przy podlewaniu,
- wybieranie do uprawy odmian sałaty masłowej odpornych na mączniaka rzekomego, np. 'Królowa Majowych', 'Justyna'.
Gdy zauważymy pierwsze objawy mączniaka na sałacie, pomocne będą opryski środkiem ochrony roślin Amistar 250 SC albo naturalnymi preparatami Boczos płynny wyciąg z czosnku lub Limocide z olejkiem pomarańczowym.
Mączniak prawdziwy sałaty
Mączniak prawdziwy (Erysiphe cichoracearum) to choroba grzybowa atakująca sałatę rosnącą w gruncie i pod osłonami. Sprzyja jej umiarkowana temperatura (18-22°C), wysoka wilgotność powietrza i niedobór światła. Charakterystycznym objawem infekcji jest biały i mączysty nalot na liściach sałaty. Początkowo pojawia się na górnej stronie liści ale z czasem może pokryć całą roślinę. Liście sałaty zwijają się, żółkną i brunatnieją a następnie zamierają. Powierzchnia asymilacyjna liści jest ograniczona przez co wzrost główek jest zahamowany.
Mączniak rzekomy na sałacie rzymskiej
Fot. Jochen Kreiselmaier, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Zwalczanie mączniaka prawdziwego na sałacie polega na doborze odmian sałaty masłowej odpornych na mączniaka prawdziwego (np. 'Michalina', 'Gisela'), zwalczaniu chwastów, unikaniu moczenia liści i usuwaniu resztek roślinnych. Do oprysków przeciwko mączniakowi prawdziwemu sałaty można użyć środków Siarkol 800 SC, Amistar 250 SC a także preparatów naturalnych: Limocide i Lecithin oprysk z lecytyny.
Szara pleśń sałaty
Szara pleśń (Botrytis cinerea) to choroba grzybowa porażająca wiele roślin. W uprawie pod osłonami straty w plonach sałaty mogą sięgać 50%. Patogen zimuje w glebie na resztkach roślin, na nasionach i narzędziach. Najszybciej rozwija się przy temperaturze 15-20°C.
Szara pleśń na liściach endywii
Fot. Schlaghecken Josef, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Pierwszymi objawami szarej pleśni na sałacie są brunatne, gnilne plamy na szyjce korzeniowej oraz dolnych liściach stykających się z podłożem. Przy wysokiej wilgotności na porażonych liściach sałaty pojawia się obfity, szary nalot grzybni z czarnymi sklerocjami. Rozwojowi choroby sprzyjają uszkodzenia mechaniczne, brak dobrej cyrkulacji powietrza oraz niedobory wapnia i potasu w glebie.
Zwalczanie szarej pleśni na sałacie polega na unikaniu zwilżania liści podczas podlewania, wietrzeniu szklarni, usuwaniu resztek roślin po zakończeniu uprawy, odchwaszczaniu i prawidłowemu nawożeniu uprawy. Do oprysków można użyć środków Signum 33 WG, Amistar 250 SC oraz Switch 62,5 WG a także preparatów na bazie czosnku, np. Boczos płynny wyciąg z czosnku oraz skrzypu polnego, np. Oprysk ze skrzypu polnego ProBio Ogród.
Zgnilizna twardzikowa
Zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum) to kolejna z chorób grzybowych sałaty masłowej. Patogen najszybciej rozwija się w warunkach wilgotnej i chłodnej pogody w temperaturze 16-22°C, najczęściej od sierpnia do września.
Zgnilizna twardzikowa na liściu fasoli
Fot. Rasbak, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Pierwsze objawy tej choroby na sałacie pojawiają się zwykle na szyjce korzeniowej oraz dolnych liściach, które mają kontakt z zakażonym podłożem. Tworzą się wodniste plamy, które szybko pokrywają się obfitą, białą grzybnią przypominającą watę z czarnymi punktami - sklerocjami. Porażona sałata więdnie, żółknie i gnije.
Zwalczanie zgnilizny na sałacie polega na wietrzeniu upraw pod osłonami, unikaniu zagęszczenia roślin i zwilżania liści, odchwaszczaniu i zmianowaniu. Do oprysków mogą być użyte środki: Signum 33 WG, Amistar 250 SC i Switch 62,5 WG.
Rizoktonioza sałaty
Rizoktonioza (Rhizoctonia solani) to choroba grzybowa powodująca bardzo duże straty w plonach sałaty, nawet do 70%. Sprzyja jej wysoka temperatura (ok. 26°C) oraz kontakt dolnych liści z wilgotnym podłożem. Objawia się rdzawymi, zapadniętymi nekrozami na ogonkach liściowych, z których może wyciekać bursztynowa ciecz. W ciągu kilku dni doprowadza do gnicia całej główki sałaty.
Rizoktonioza na liściu rukoli
Fot. Dr. Jan Hinrichs-Berger, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Profilaktyka opiera się na płodozmianie warzyw, wysiewaniu poplonów z roślin bobowatych, unikaniu zastoisk wodnych, odchwaszczaniu oraz zaorywaniu resztek pożniwnych. Do zwalczania tej choroby sałaty zaleca się stosowanie preparatów takich jak: Signum 33 WG i Amistar 250 SC.
Choroby bakteryjne sałaty masłowej
Sałata masłowa może też ulegać chorobie bakteryjnej nazywanej mokrą zgnilizną. Bakterie powodujące mokrą zgniliznę wnikają przez zranienia liści sałaty i doprowadzają do gnicia tkanek.
Mokra zgnilizna bakteryjna sałaty
Mokra zgnilizna wywoływana jest przez bakterię Pectobacterium carotovorum. Objawy tej choroby to wodniste, brązowe plamy na liściach sałaty, które szybko zmieniają się w śluzowatą, gnilną masę o charakterystycznym, nieprzyjemnym zapachu. Infekcja postępuje wgłąb główki sałaty, powodując szybkie gnicie sałaty. Patogen bytuje w glebie, resztkach roślinnych oraz zanieczyszczonej wodzie do podlewania. Atakuje w polu i w przechowalni, szczególnie w temperaturze 25-30°C, przy wysokiej wilgotności i nadmiarze azotu.
Mokra zgnilizna bakteryjna na kapuście pekińskiej
Fot. Jochen Kreiselmaier, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Skuteczna ochrona sałaty przed tą chorobą polega na stosowaniu 2-3-letniego płodozmianu, unikaniu zbierania sałaty podczas deszczu, zapewnieniu drenażu, zrównoważonym nawożeniu oraz zwalczaniu szkodników przenoszących bakterie.
Choroby wirusowe sałaty masłowej
Sałata masłowa może być też porażana przez wirus mozaiki sałaty. Wirusy przenoszone są wraz z nasionami lub przez mszyce i odpowiadają za karłowacenie i deformacje roślin.
Wirus mozaiki sałaty
Wirus mozaiki sałaty (LMV) to groźny patogen przenoszony przez zainfekowane nasiona, mszyce oraz wraz z sokiem roślin. Infekcja objawia się karłowaceniem, mozaikowatymi plamami na liściach sałaty, ich deformacjami oraz brakiem wiązania główek.
Ze względu na brak metod bezpośredniego leczenia, ochrona opiera się na profilaktyce: wysiewie certyfikowanych nasion, uprawie odmian sałaty masłowej odpornych na wirusa mozaiki (np. 'Marsalus', 'Merkurion') oraz zwalczaniu mszyc i chwastów stanowiących rezerwuar wirusa.
Przeczytaj również:
- Dlaczego sałata masłowa jest gorzka? Przyczyny gorzknienia sałaty
- Szkodniki na sałacie. Co zjada sałatę i wygryza dziury w liściach?
- Co sadzić obok sałaty? Dobre sąsiedztwo dla sałaty
- Sałata masłowa czy lodowa? Która jest lepsza, zdrowsza i ma więcej witamin?
Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 165-172;
2. Metodyka integrowanej ochrony sałaty w uprawie polowej i pod osłonami, Instytut Ogrodnictwa InHort, Skierniewice 2013;
3. Program ochrony sałaty, Instytut Ogrodnictwa InHort, Skierniewice 2023.
