Choroby rzodkiewki. Dlaczego rzodkiewka jest czarna w środku, parcieje lub ma plamy na liściach?

Rzodkiewka to warzywo lubiane i chętnie wysiewane na grządkach warzywnych oraz w pojemnikach i donicach. Mimo dość niewielkich wymagań, rzodkiewka bywa porażana przez choroby, które sprawiają, że rzodkiewka jest czarna w środku, parcieje lub ma plamy na liściach. Poznaj najlepsze sposoby na zwalczanie chorób rzodkiewki i listę oprysków przeznaczonych do ochrony tego warzywa.

Choroby rzodkiewki

Jak uniknąć problemów w uprawie rzodkiewki?

Ochrona rzodkiewki przed chorobami opiera się głównie na profilaktyce. Większość patogenów atakujących rzodkiewkę występuje również na innych warzywach kapustowatych. Dlatego tak istotne jest stosowanie płodozmianu warzyw i unikanie uprawy rzodkiewki w tym samym miejscu przez kilka lat, aby zapobiec kumulowaniu się patogenów w glebie.

Rzodkiewkę najlepiej siać wczesną wiosną lub na przełomie lata i jesieni na nasłonecznionym stanowisku, na głębokości około 1 cm i w rozstawie co 3-5 cm. Gleba powinna być lekka, próchnicza i przepuszczalna o odczynie 6-7 pH. Należy unikać miejsc nadmiernie wilgotnych.

Dlaczego rzodkiewka jest czarna w środku?

Czernienie korzeni rzodkiewki to choroba grzybowa wywołana przez patogen Aphanomyces scabies. Atakuje on rośliny z rodziny kapustowatych (m.in. rzepę, brokuł, jarmuż, kalafior, kalarepę czy kapustę) na każdym etapie rozwoju. Głównym źródłem infekcji są zainfekowane nasiona i gleba a chorobie sprzyja wysoka wilgotność gleby i temperatura w zakresie 20–27°C.

Objawy czernienia korzeni rzodkiewki to niebieskawoszare lub czarne przebarwienia skórki. Z czasem pojawiają się poprzeczne pęknięcia i przewężenia na zgrubieniu korzeniowym. Szczególnie podatne na chorobę są odmiany rzodkiewki o wydłużonym, białym korzeniu. A zatem, jak na ironię, najczęściej czarne w środku są korzenie rzodkiewek o barwie białej.

• Rzodkiewka w doniczce. Uprawa rzodkiewki w domu i na balkonie
• Szkodniki rzodkiewki. Dlaczego rzodkiewka ma robaki, dziury w liściach i co ją obgryza?
• Dlaczego rzodkiewka rośnie w liście, a nie w korzeń?

Zwalczanie tej choroby rzodkiewki opiera się głównie na profilaktyce. Warto wybierać odmiany odporne na chorobę, przestrzegać zasad zmianowania, nie uprawiać rzodkiewki i innych roślin kapustowatych na tym samym miejscu przez co najmniej 3-4 lata.

Mączniak rzekomy rzodkiewki

Sprawcą tej choroby grzybowej rzodkiewki jest patogen Hyaloperonospora parasitica zimujący w glebie. Mączniak rzekomy poraża rzodkiewki głównie wczesną wiosną i jesienią a chorobie sprzyja chłodna i wilgotna pogoda.

Objawy mączniaka rzekomego rzodkiewki to żółte, kanciaste plamy na górnej powierzchni liści, które z czasem brązowieją. Na dolnej stronie liści w obrębie plam pojawia się charakterystyczny biały a później szary nalot pleśni. Porażone zgrubienia korzeniowe pokrywają się ciemnymi plamami i pękają a liście przedwcześnie zamierają. Jeśli zatem korzenie rzodkiewki pękają i są na nich ciemne plamki, przyczyną jest właśnie porażenie mączniakiem.

Zwalczanie tej choroby rzodkiewki polega na wybieraniu do uprawy odmian odpornych na mączniaka. Należy również zapobiegać nadmiernej wilgotności powietrza w uprawach pod osłonami poprzez wietrzenie, unikać zbyt gęstego siewu, odchwaszczać, niszczyć resztki po zbiorach i przestrzegać zmianowania. Do oprysków można użyć środka Revus 250 SC.

Miękkie gnicie rzodkiewki

Miękkie gnicie rzodkiewki jest chorobą bakteryjną wywołaną przez patogen Pectobacterium carotovorum. Infekcja rozwija się przy podwyższonej wilgotności podłoża i powietrza oraz w umiarkowanej temperaturze. Patogen może przetrwać w glebie, na resztkach roślin i chorych nasionach. Do roślin wnika przez naturalne otwory lub rany.

Objawy tej choroby rzodkiewki to wodniste plamy, które szybko powiększają się i miękną, powodując rozkład tkanki i charakterystyczny gnilny zapach. W zwalczaniu choroby pomocna jest profilaktyka. Należy usuwać resztki roślin, stosować płodozmian, unikać uprawy rzodkiewki w miejscach podmokłych i podczas zabiegów pielęgnacyjnych nie ranić roślin.

Parch zwykły rzodkiewki

Parch zwykły to kolejna z chorób bakteryjnych rzodkiewki i innych roślin kapustowatych. Patogen Streptomyces scabies bytuje zwykle w glebie alkalicznej (zasadowej) o wysokiej zawartości wapnia (często na glebach świeżo wapnowanych). Chorobie sprzyja długotrwała susza, wysokie temperatury (25-28°C) oraz niedobory składników pokarmowych.

Objawy parcha zwykłego na rzodkiewce to małe, białe plamki, widoczne już we wczesnej fazie rozwoju zgrubienia. Plamy te stopniowo przekształcają się w zagłębienia o kształcie krateru z jaśniejszą obwódką. Z czasem w ich wnętrzu pojawia się ciemny nalot.

Zwalczanie parcha zwykłego polega głównie na działaniach profilaktycznych. Należy stosować płodozmian, unikać uprawy rzodkiewki po innych roślinach żywicielskich (np. ziemniakach oraz burakach). Nie powinno się uprawiać rzodkiewki na glebach alkalicznych, świeżo wapnowanych. Rzodkiewka preferuje glebę o odczynie pH 6-7. Ważne jest regularne podlewanie, unikanie przesuszenia gleby i wzbogacenie jej w próchnicę.

Szara pleśń rzodkiewki

Szara pleśń wywoływana jest przez grzyb Botrytis cinerea. Poraża rzodkiewkę na każdym etapie rozwoju, często w uprawie pod osłonami. Sprzyja jej wysoka wilgotność powietrza, słaba wentylacja, zbyt duże zagęszczenie roślin i przenawożenie azotem.

Objawy szarej pleśni na rzodkiewce to wodniste plamy na liściach i korzeniach, zainfekowane miejsca gniją a na ich powierzchni pojawia się charakterystyczny, szary, pylący nalot grzyba. Choroba może się rozwijać także na rzodkiewkach przechowywanych.

W zwalczaniu szarej pleśni na rzodkiewce zaleca się zmianowanie, usuwanie resztek roślin, odkażanie narzędzi, unikanie zbyt gęstego siewu i przenawożenia azotem. W uprawach pod osłonami niezbędne jest wietrzenie, należy też unikać moczenia liści podczas podlewania. Do oprysku można użyć środków Scorpion 325 SC oraz Signum 33 WG.

Rizoktonioza rzodkiewki

Rizoktonioza to choroba, której sprawcą jest występujący w glebie grzyb Rhizoctonia solani. Ta choroba na rzodkiewce pojawia się głównie jesienią i wiosną, sprzyja jej lekka gleba o kwaśnym odczynie i niska temperatura podłoża (około 9-12°C).

Objawy tej choroby na rzodkiewce to nieregularne, szare lub czarne plamy na powierzchni zgrubień korzeniowych. Z czasem plamy te stają się brązowawe, miękkie i pomarszczone. W miękiszu pojawiają się brązowe smugi.

Pomocne w zwalczaniu rizoktoniozy jest zmianowanie, uprawianie rzodkiewki na tym samym miejscu co kilka lat i unikanie uprawy jako poplonu roślin z tej samej rodziny. Po pojawieniu się objawów do oprysku można użyć środka Signum 33 WG.

Zgorzel siewek rzodkiewki

Zgorzel siewek atakuje nasiona przed wschodami lub młode siewki rzodkiewki. Chorobę wywołują różne patogeny glebowe, w tym grzyby z rodzaju Pythium, Fusarium, Rhizoctonia, Botrytis, Phytophthora i Alternaria. Jej rozwojowi sprzyja wilgotne i zimne podłoże, zbyt głęboki lub gęsty siew, niedobór światła oraz przenawożenie azotem.

Objawy zgorzeli to zamieranie siewek, co skutkuje pustymi miejscami na plantacji. Wschodzące siewki rzodkiewki więdną, żółkną i gniją. Na łodyżkach pojawiają się zbrunatnienia lub nitkowate przewężenia.

Aby zapobiegać tej chorobie rzodkiewki, zaleca się wysiewać zdrowe nasiona i zaprawiać je np. w 2% roztworze nadmanganianu potasu lub mączce bazaltowej. Nasiona powinny być siane w uprawionej i ogrzanej glebie. Warto odkażać narzędzia, unikać zbyt gęstego i głębokiego siewu, nadmiernego podlewania a także stosować zasady płodozmianu i usuwać resztki pożniwne.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Co siać obok rzodkiewki?
• Warzywa rzepowate - charakterystyka i przykłady
• Warzywa łatwe w uprawie, o krótkim okresie wegetacji

Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 93-109;
2. Poradnik sygnalizatora ochrony rzodkiewki, Instytut Ogrodnictwa InHort, Skierniewice 2016;
3. Instrukcja uprawy rzodkiewki (Raphanus sativus L.) na nasiona metodami ekologicznymi, Instytut Ogrodnictwa InHort, Skierniewice 2020.