Choroby i szkodniki szpinaku. Dlaczego szpinak żółknie, nie wschodzi lub ma plamy na liściach?

Szpinak uchodzi za warzywo łatwe w uprawie, jednak zdarza się, że nagle marnieje. Z tego artykułu dowiesz się, jakie choroby i szkodniki szpinaku mogą zniszczyć Twoje plony. Wyjaśniamy, dlaczego szpinak żółknie, nie wschodzi lub ma plamy na liściach. Skorzystaj z naszych wskazówek, i dowiedz się co zrobić, aby uratować zbiory i cieszyć się zdrowym szpinakiem!

Choroby i szkodniki szpinaku
Fot. pixabay/Wikimedia Commons

Dlaczego szpinak żółknie?

Żółknięcie szpinaku to sygnał, że roślina traci chlorofil czyli zielony barwnik pełniący kluczową rolę w procesie fotosyntezy. Żółte przebarwienia na liściach szpinaku mogą być wynikiem choroby, żerowania nicieni lub niedoborów pokarmowych.

Mączniak rzekomy szpinaku

Mączniak rzekomy (Peronospora farinosa) to groźna choroba szpinaku powodująca duże straty w plonach. Na górnej stronie liści powstają żółtawe plamy, zaś na dolnej gęsty, szarofioletowy nalot. Tkanka w miejscu plam szybko brunatnieje a liście zwijają się i zasychają.

Choroby i szkodniki szpinaku
Fot. Rasbak, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Stosowanie odmian odpornych, unikanie zagęszczenia roślin oraz przenawożenia azotem pomagają w ograniczeniu choroby. Szpinak najlepiej uprawiać z dala od zbiorników wodnych, w miejscach przewiewnych, a po zakończeniu uprawy usuwać resztki roślinne. Przy dużym nasileniu choroby potrzebne mogą się okazać opryski preparatami takimi jak: Revus 250 SC czy Boczos płynny.

Mozaika szpinaku

Mozaika szpinaku to choroba wywoływana przez wirus mozaiki ogórka (CMV). Objawia się żółknięciem, pofałdowaniem i zamieraniem liści. Początkowo porażane są liście młode. Jeśli infekcja nastąpi w fazie siewki, roślina karłowacieje i nie nadaje się do zbioru. Chorobie sprzyja wysoka temperatura 26-32°C. W czasie ciepłej wiosny i jesieni jest więcej mszyc, które są wektorami wirusa. Wirus może być także przenoszony z pyłkiem lub sokiem.

Wirus mozaiki ogórka na liściach dyni
Fot. Dr. Parthasarathy Seethapathy, Amrita School of Agricultural Sciences, Bugwood.org, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Aby zmniejszyć ryzyko przenoszenia choroby, trzeba niszczyć chwasty oraz systematyczne zwalczać mszyce. Należy też zadbać o odkażanie narzędzi ogrodniczych.

Nicienie

Na szpinaku żerują mątwik burakowy, niszczyk zjadliwy i guzak północny. Te mikroskopijne nicienie glebowe żerują na korzeniach, na których widoczne mogą być narośla lub charakterystyczna „broda”. Rośliny więdną i karłowacieją, a liście szpinaku żółkną i zasychają.

W profilaktyce istotny jest płodozmian warzyw i unikanie uprawy szpinaku oraz buraków na tym samym polu przez co najmniej 4 lata. Do podlewania gleby można wykorzystać preparaty Wrotycz ProBio Ogród lub P-Drakol zawierający w składzie wyselekcjonowane szczepy bakterii.

Szpinak żółknie przez niedobory pokarmowe

Szpinak żółknie również z powodu braku azotu, magnezu lub manganu:

• niedobór magnezu objawia się żółknięciem tkanek między nerwami (nerwy pozostają zielone),
• brak manganu powoduje drobne, żółte plamki na najmłodszych liściach,
• brak azotu objawia się żółknięciem całych liści, począwszy od najstarszych.

W uprawie szpinaku powinno się utrzymywać odczyn gleby w granicach 6-7 pH. Przy zbyt wysokim lub niskim odczynie gleby niektóre pierwiastki stają się dla rośliny niedostępne. Szpinak nie lubi świeżo wapnowanych gleb. Do nawożenia najlepiej wykorzystać kompost lub Polifoskę.

Dlaczego szpinak nie wschodzi?

Brak wschodów to najczęściej efekt ataku patogenów glebowych lub błędów popełnionych podczas siewu.

Zgorzel siewek

Zgorzel siewek to choroba wywoływana m.in. przez patogeny Pythium, Rhizoctonia czy Fusarium. Poraża nasiona i młode kiełki roślin wielu gatunków, w tym szpinak. Nasiona gniją już w glebie, natomiast u młodych siewek pojawia się przewężenie łodyżki przy samej ziemi, co prowadzi do przewracania się młodych roślin i zamierania.

Siewki porażone zgorzelą
Fot. depositphotos

Ryzyko pojawienia się choroby można zmniejszyć poprzez użycie kwalifikowanego, zaprawionego materiału siewnego. Powinno się także unikać wysiewania nasion w zimną i podmokłą glebę.

Nicienie glebowe

Wymienione już wcześniej nicienie także mogą być przyczyną braku wschodów szpinaku. Żerują na nasionach lub kiełkujących roślinach pod ziemią, jeszcze przed ukazaniem się ich nad powierzchnią.

Szpinak nie wschodzi z powodu zbyt głębokiego siewu i zaskorupienia gleby

Szpinak posiany głębiej niż na 2 cm, traci energię na przebicie się przez warstwę ziemi. Jeśli dodatkowo na powierzchni w wyniku np. ulew i suszy utworzy się skorupa, kiełki zostaną uwięzione pod ziemią. Jeśli powstanie skorupa, międzyrzędzia należy delikatnie spulchnić, tak, by nie uszkodzić nasion. Dodatkowo strukturę gleby poprawi dodatek kompostu.

Dlaczego szpinak ma plamy na liściach?

Plamy na liściach szpinaku najczęściej są objawem chorób grzybowych lub żerowania szkodników. Powodują je m.in. wymieniony wcześniej mączniak rzekomy ale również:

Antraknoza szpinaku

Antraknoza szpinaku (nekrotyczna plamistość szpinaku) jest chorobą wywoływaną przez grzyb Colletotrichum dematium f. sp. Spinacae. Zimuje on na resztkach roślin a przenoszony jest przez nasiona, wodę i na narzędziach. Pierwsze objawy to małe, ciemne i wodniste plamki na liściach. Z czasem plamy stają się duże, brudnobiałe i nieregularne, a liście robią się cienkie i zamierają.

Alternarioza szpinaku

Sprawca alternariozy szpinaku, grzyb Alternaria alternata, przenoszony jest z prądami powietrza. Sprzyja mu wysoka wilgotność i temperatura 25-30°C, najszybciej rozwija się jesienią. Małe, okrągłe plamki z koncentrycznymi kręgami pojawiają się po ok. tygodniu od infekcji. Z czasem zmieniają się one w duże, czarne i nieregularne plamy, które mogą pokryć cały liść.

Bielik szpinaku

Patogen Albugo occidentalis, wywołujący bielika szpinaku (lub inaczej: białą rdzę), do rozwoju potrzebuje żywych roślin. Zimuje w korzeniach lub w glebie jako zarodniki przetrwalnikowe. Rozwojowi choroby sprzyja wilgoć i temperatura ok. 15°C, a infekcja następuje przez aparaty szparkowe.

Bielik szpinaku (biała rdza)
Fot. Whitney Cranshaw, CC BY 3.0 US, Wikimedia Commons

Objawy często najpierw pojawiają się na liściach stykających się z ziemią. Początkowo są to chlorotyczne plamy na górnej stronie liścia, następnie na dolnej stronie pojawiają się białe, błyszczące i wypukłe wzniesienia.

Powyższe choroby można ograniczyć wykonując zabiegi, takie jakk: zaprawianie nasion, zachowanie 4-letniej przerwy w uprawie szpinaku na tym samym miejscu a także niszczenie resztek pożniwnych i unikanie zbyt gęstego siewu. Do oprysku można użyć preparatów na bazie czosnku, np. Biosept Active.

Śmietki

Śmietka ćwiklanka (Pegomyia hyoscyami) i śmietka burakowa (Pegomya betae) to szare muchówki z czerwonymi oczami o długości ok. 7 mm. Ich larwy niszczą szpinak, wyjadając miękisz ze środka liści, tworząc tzw. miny. Początkowo widoczne są jasnozielone plamy z ciemnymi grudkami (odchodami) w środku. Z czasem plamy brunatnieją i zasychają. Żerowanie śmietek hamuje wzrost rośliny. Szkodniki zimują w glebie.

Śmietka ćwiklanka - larwy na liściu szpinaku
Fot. Whitney Cranshaw, CC BY 3.0 US, Wikimedia Commons

Aby ograniczyć populację śmietek należy odchwaszczać pole, unikać sąsiedztwa buraków i monitorować nalot muchówek za pomocą żółtych tablic lepowych. Pomocna może być ziemia okrzemkowa do posypywania roślin, która utrudni żerowanie szkodników. Do oprysku można użyć środków SpinTor 240 SC lub Boczos płynny.

Mszyce na szpinaku

Na szpinaku najchętniej żerują mszyca brzoskwiniowa i mszyca burakowa, które zimują na innych roślinach a wiosną przelatują na szpinak. Żerują w koloniach na spodniej stronie najmłodszych liści szpinaku. Wysysając soki, powodują zniekształcenie roślin i hamują ich wzrost. Liście skręcają się, marszczą i zwijają do dołu.

Mszyca burakowa
Fot. Fot. Joymaster, Public Domain, Wikimedia Commons

Mszyce są wektorami groźnych wirusów. Nie powodują typowych plam, ale na liściach z czasem pojawiają się nieregularne, jasnozielone lub żółtawe przebarwienia, przypominające marmurkowy wzór. Często są one efektem przenoszonych przez mszyce wirusów (np. mozaiki ogórka). W miejscach, gdzie mszyce intensywnie żerują, powstają drobne, żółknące punkciki. Dodatkowo szkodniki te zanieczyszczają liście lepką spadzią, na której rozwijają się czarne grzyby sadzakowe.

Zwalczanie mszyc to przede wszystkim uważna obserwacja roślin (spodnia strona liści) i szybka reakcja. Nalot mszyc pomogą wykryć żółte tablice lepowe. Deszczowanie roślin pomaga mechanicznie je spłukać. W przypadku dużej populacji, konieczne mogą być opryski preparatami, takimi jak: Agrocover Koncentrat, Boczos płynny. Można także zastosować mączkę bazaltową lub ziemię okrzemkową do oprószania roślin.

Monika Chwała

Przeczytaj również:

• Dlaczego szpinak jest gorzki i jak go uratować?
• Dobre i złe sąsiedztwo dla szpinaku. Co sadzić obok szpinaku, a czego lepiej unikać?
• Szpinak malabarski pnący - właściwości, wysiew, uprawa, kiedy do gruntu
• Szpinak nowozelandzki - właściwości, uprawa, zbiór

Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 171-178;
2. Metodyka integrowanej produkcji szpinaku, Instytut Ogrodnictwa InHort Skierniewice, Warszawa, 2023.