Choroby buraka ćwikłowego. Dlaczego buraki nie rosną, są gorzkie lub białe w środku, mają plamy na liściach?
Burak ćwikłowy, choć wydaje się być łatwy w uprawie, jest narażony na szereg chorób i niekorzystnych warunków, które mogą znacząco obniżyć jakość i wielkość plonów. Brak wzrostu, gorzki smak korzeni buraka, białe przebarwienia w środku czy plamy na liściach buraka mogą być sygnałem infekcji patogenami lub zaburzeń fizjologicznych. W tym artykule przedstawiamy najczęstsze choroby buraka ćwikłowego i przedstawiamy sposoby na ich zwalczanie.
Choroby buraka ćwikłowego
Dlaczego buraki nie rosnÄ…?
Zahamowanie wzrostu buraka ćwikłowego to często sygnał porażenia chorobami siewek, choć mogą je również powodować inne patogeny, błędy w uprawie lub szkodniki. Poniżej szcegółowo omawiamy te problemy.
Zgorzel siewek
Zgorzel siewek wywoływana jest przez grzyby lub organizmy grzybopodobne z rodzaju Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia solani, Aphanomyces spp. Choroba atakuje młode rośliny już od fazy kiełkowania. Siewki przestają rosnąć, przewężają się u podstawy, więdną i zamierają, co skutkuje pustymi miejscami na polu. Zgorzel siewek buraka ćwikłowego powoduje słabe wschody a straty w plonach mogą sięgać nawet 50%.
Zdrowe siewki buraka ćwikłowego
Fot. depositphotos
Tej chorobie buraka sprzyja podmokła, zaskorupiająca się, kwaśna gleba (pH < 5,5) oraz zbyt wczesny i zbyt głęboki siew w zimną, wilgotną glebę. Pomocne w walce ze zgorzelą siewek jest zaprawianie nasion, stosowanie co najmniej 4-letniego płodozmianu, unikanie zaskorupienia gleby i wczesnego siewu w zbyt zimną glebę a także poprawa struktury gleby.
Zahamowanie wzrostu przez błędy w uprawie
Warto pamiętać, że oprócz chorób, zahamowanie wzrostu buraka może być spowodowane także przez:
- niedobór składników odżywczych - wynika z błędów w nawożeniu roślin. W przypadku stwierdzenia niedoborów makro- lub mikroelementów, można zastosować dodatkowe nawożenie dolistne;
- nieodpowiednie pH gleby - zbyt kwaśna lub zbyt zasadowa gleba ogranicza dostępność składników odżywczych. Odczyn pH gleby do uprawy buraka ćwikłowego powinien wynosić od 6,0 do 7,0;
- niedobór lub nadmiar wody - zarówno susza, jak i nadmierne uwilgotnienie, niekorzystnie wpÅ‚ywajÄ… na wzrost roÅ›lin. W przypadku wystÄ…pienia suszy, buraki powinno siÄ™ podlewać 2-3 razy w tygodniu, dostarczajÄ…c okoÅ‚o 20-30 litrów wody na 1m² grzÄ…dki;
- zbyt duże zagęszczenie roślin - prowadzi do konkurencji o światło, wodę i składniki odżywcze. Jaka jest zatem zalecana rozstawa sadzenia buraków? Buraki na zbiór pęczkowy i do konserwowania pozostawia się w odległościach 2-4 cm odległości między roślinami w rzędzie, zaś buraki przeznaczone do przechowywania powinny rosnąć w odległości 6-10 cm. Odległość między rzędami powinna wynosić od 25 do 50 cm.
Dlaczego buraki sÄ… gorzkie?
Gorzki smak buraka ćwikłowego może być efektem chorób, zaburzeń fizjologicznych lub błędów w uprawie. Szczególnie groźne są choroby, takie jak parch czy zgnilizny korzeni.
Parch zwykły
Parch zwykły (Streptomyces scabies) to choroba bakteryjna buraka, której objawy widoczne są na korzeniach. Tworzą się na nich charakterystyczne strupowate, brunatne spękania, a czasem brodawkowate wyrośla. Uszkodzenia te obniżają wartość handlową korzeni. Silne porażenie buraków parchem może osłabiać system korzeniowy, ograniczając pobieranie wody i składników odżywczych, co w konsekwencji wpływa na pogorszenie smaku oraz na zahamowanie wzrostu rośliny.
Parch zwykły na ziemniaku
Fot. JasonG1313, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ten sam patogen atakuje również ziemniaki i marchew. Chorobie sprzyja podmokła, zlewna, zaskorupiona gleba o pH większym niż 7,5 i mniejszym niż 5,4 pH oraz świeże wapnowanie. Aby ograniczyć ryzyko pojawienia się parcha, należy uprawiać odmiany odporne, stosować płodozmian, nie siać buraka po marchwi i ziemniakach (jeśli były porażone parchem) oraz spulchniać glebę.
Zgnilizny korzeni
Zgnilizny korzeni wywoływane są przez patogeny Aphanomyces cochlioides i Rhizoctonia solani. Powodują one gnicie korzeni buraka ćwikłowego oraz pojawianie się miękkiej, wodnistej tkanki. Zainfekowane korzenie mogą mieć gorzki smak. Chorobie sprzyjają podmokłe i słabo napowietrzone gleby.
Zgnilizna korzeni na buraku cukrowym
Fot. Fk, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Aby zapobiec gniciu korzeni buraka warto wdrożyć działania profilaktyczne: uprawiać odmiany tolerancyjne, stosować 4-5 letni płodozmian i unikać zbyt ciężkich gleb.
Gorzknienie buraków przez błędy w uprawie
Gorzki smak buraków może być wynikiem następujących błędów w uprawie i niedoborów nawozowych:
- niedobór boru - objawia się brunatnymi, suchymi przebarwieniami w miąższu i deformacjami korzeni. W korzeniu pojawiają się białe, twarde pierścienie, często naprzemiennie z amarantowymi a jego smak jest gorzki. Niedobór boru częściej pojawia się na glebach piaszczystych i zasadowych. Sprzyja mu nadmierne nawożenie azotem. Aby zapobiec niedoborom boru stosuje się nawożenie doglebowe boraksem (15-20 kg/ha), dokarmianie dolistne nawozami z borem oraz utrzymuje odpowiednie pH gleby (6,0 do 7,0). Do nawożenia dolistnego można wykorzystać preparat Help Plant B oprysk na niedobory boru;
- niedobór wody, zwłaszcza w fazie intensywnego wzrostu korzeni, może prowadzić do nagromadzenia związków nadających gorzki smak;
- zbyt długie przetrzymywanie buraków w ziemi - przejrzałe korzenie stają się włókniste i gorzkie;
- niską zawartość cukrów związaną z cechami danej odmiany lub niekorzystnymi warunkami uprawy.
Dlaczego buraki są białe w środku?
Białe pierścienie w miąższu mogą być związane z niedoborem boru albo wysoką temperaturą w okresie wzrostu buraków. Gwałtowne wahania temperatury zaburzają wybarwienie buraków. Może to być także cecha odmiany buraka - niektóre mają naturalnie jaśniejszy środek.
Biały kolor buraka w środku
Fot. pixabay
Dlaczego buraki mają plamy na liściach?
Plamy na liściach są częstszym objawem chorób grzybowych buraka, które pojawiają się w późniejszym okresie wegetacji. Należą do nich:
Chwościk buraka
Chwościk buraka (Cercospora beticola) to choroba grzybowa porażająca liście buraków ale wpływa ona także na jakość i wielkość plonów. Objawy tej choroby buraka ćwikłowego widoczne są zazwyczaj w lipcu i w sierpniu. Na liściach pojawiają się koncentryczne, szarobrunatne plamy z czerwonobrunatną obwódką i srebrzystym środkiem. Osiągają wielkość 3-5 mm Z czasem tkanka wykrusza się i tworzą się dziury. Liście żółkną, przedwcześnie zasychają i zamierają.
Chwościk buraka
Fot. depositphotos
Chwościk buraka jest szczególnie niebezpieczny dla siewek i młodych roślin. Sprzyja jej ciepła pogoda, z temperaturą w zakresie 22-30°C i wysoką wilgotnością powietrza.
Chwościk buraka
Fot. depositphotos
Aby zapobiec tej chorobie buraków, warto wysiewać zaprawione nasiona i wybierać odmiany buraka odporne na chwościka, np. 'Chrobry', 'Czerwona Kula', 'Opolski' czy 'Rywal'. Należy przestrzegać zasad płodozmianu, unikać moczenia liści podczas podlewania oraz przenawożenia azotem. Porażone liście trzeba jak najszybciej obrywać i usuwać. Po zauważeniu objawów wykonać oprysk fungicydem Scorpion 325 SC.
MÄ…czniak prawdziwy buraka
Mączniak prawdziwy to choroba grzybowa wywoływana na buraku przez patogen Erysiphe betae. Często pojawia się w drugiej połowie lata. Sprzyja jej bezdeszczowa pogoda i wysoka wilgotność w nocy. Na liściach, głównie na starszych, pojawiają się plamy białego, mączystego nalotu grzybni, który może pokryć całą powierzchnię liścia. Silnie porażone liście są zdeformowane, żółkną i przedwcześnie zamierają. Wzrost rośliny jest zahamowany.
Objawy mączniaka prawdziwego na liściu pomidora
Fot. depositphotos
W zwalczaniu mączniaka prawdziwego na burakach zaleca się uprawiać odmiany odporne lub tolerancyjne na tę chorobę, stosować płodozmian, unikać przenawożenia azotem a po sezonie zakopywać lub zaorać resztki roślin. Właściwie nawożone buraki są mniej podatne na tę chorobę. Do oprysku na mączniaka buraka można użyć preparatów Siarkol 800 SC, Signum 33 WG lub Scorpion 325 SC.
Alternarioza buraka ćwikłowego
Alternarioza to choroba wywoływana przez grzyb Alternaria alternata. Na starszych liściach pojawiają się okrągłe, jasnobrązowe plamy z jasnym środkiem i koncentrycznymi ciemnymi pierścieniami. Przy wysokiej wilgotności tworzy się czarny nalot. Plamy z czasem zlewają się a liście obumierają.
Alternarioza buraka ćwikłowego
Fot. Schlaghecken Josef, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
Alternariozie sprzyja temperatura 20-32°C i długotrwała wilgotność. Zapobieganie chorobie polega na usuwaniu resztek roślin, głębokiej orce i unikaniu zagęszczenia siewu. Pomocne są opryski preparatem Switch 62.5 WG, który doskonale zwalcza alternariozę na burakach.
Mączniak rzekomy buraka ćwikłowego
Mączniak rzekomy to kolejna z chorób grzybowych buraka ćwikłowego powodująca plamy na liściach. Wywoływana jest przez patogen Peronospora schachtii. Objawy to marszczenie, zgrubienia i kędzierzawienie młodych liści sercowych. Na spodniej stronie liści pojawiają się białoszare lub ciemnoszare plamy nalotu grzybni. Porażone liście oraz pędy więdną i obumierają.
Rozwojowi mączniaka rzekomego na buraku sprzyja wysoka wilgotność i niska temperatura powietrza. Aby ograniczyć ryzyko pojawienia się choroby należy unikać zagęszczenia roślin i zwilżania liści. Zaleca się sadzenie odmian odpornych lub tolerancyjnych. Po zaobserwowaniu objawów choroby buraki można opryskać preparatem Revus 250 SC.
Przeczytaj również:
- Szkodniki buraka ćwikłowego. Co zjada buraki?
- Burak liściowy, boćwina - właściwości, uprawa, odmiany
- Warzywa korzeniowe - charakterystyka, przykłady, lista gatunków i odmian
Opracowano na podstawie:
1. M. Rogowska, J. Sobolewski, Choroby i szkodniki warzyw, Plantpress, Kraków 2018, s. 156-164;
2. Poradnik Sygnalizatora Ochrony Buraka Ćwikłowego, praca zbiorowa pod red. R. Wrzodaka,InHort, Skierniewice 2018;
3. Program ochrony buraka ćwikłowego, praca zbiorowa pod red. J. Golian, InHort, Skierniewice 2025.
