Bez koralowy - właściwości, odmiany, uprawa, rozmnażanie
Bez koralowy (Sambucus racemosa), zwany również dzikim bzem lub kalinką, to bliski krewny bzu czarnego. Dzięki niewielkim rozmiarom, dekoracyjnemu wyglądowi oraz dużej odporności bez koralowy znajduje zastosowanie w ogrodach i na terenach zieleni miejskiej. Poznaj właściwości lecznicze bzu koralowego, zobacz jak wygląda uprawa i rozmnażanie bzu koralowego oraz poznaj najciekawsze odmiany bzu koralowego polecane do sadzenia w ogrodach.
Bez koralowy - Sambucus racemosa
Fot. depositphotos
Jak wygląda bez koralowy?
Bez koralowy (Sambucus racemosa), należy do rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae). W Europie i Azji gatunek ten występuje pospolicie. W Polsce rośnie na terenach ruderalnych i stanowi podszycie lasów, zwłaszcza w rejonach górskich i na południu kraju.
Bez koralowy jest krzewem dorastającym do 2-5 m wysokości. Jego luźna korona ma nieregularny kształt, a wzniesione pędy mogą się z czasem przewieszać. Charakterystyczny wygląd mają poszczególne części rośliny:
- Pierzaste liście bzu koralowego pojawiają się równocześnie z kwiatami i możemy je zaobserwować już wczesną wiosną.
- Drobne, kremowe lub żółtawe kwiaty bzu koralowego zebrane w wiechy przekształcają się w dekoracyjne, intensywnie czerwone, kuliste jagody.
- Owoce bzu koralowego dojrzewają w czerwcu i lipcu. Stanowią cenny pokarm dla ptaków. W postaci surowej są niejadalne dla człowieka ale problem ten znikka po poddaniu ich obróbce cieplnej.
Bez koralowy - kiedy kwitnie
Bez koralowy najobficiej kwitnie w maju, choć niektóre jego odmiany, jak np. 'Sutherland Gold' czy 'Plumosa Aurea' mogą rozpoczynać kwitnienie już w kwietniu. W czerwcu kwiaty przekwitają i na roślinie zawiązują się owoce. Cały okres kwitnienia bzu koralowego może zatem trwać maksymalnie od kwietnia do czerwca.
Czy bez koralowy jest jadalny?
W stanie surowym owoce bzu koralowego nie są jadalne dla człowieka. Zatrucie objawia się bólem głowy, wymiotami i biegunką. Owoce bzu koralowego tracą jednak swoje trujące właściwości po obróbce termicznej - po ugotowaniu lub usmażeniu. Dlatego można z nich przyrządzać soki, syropy, marmolady oraz napary.
Bez koralowy - Sambucus racemosa
Fot. NPS Photo, Public domain, Wikimedia CommonsBez koralowy - kiedy zbierać
Owoce bzu koralowego dojrzewają od czerwca do lipca. Zbiera się wyłącznie owoce w pełni dojrzałe, pamiętając jednak aby zbioru nie opóźniać zbytnio, gdyż owoce te szybko przejrzewają i opadają z rośliny lub stają się łupem ptaków. Przetwory przygotowuje się od razu ze świeżych owoców. Owoce bzu koralowego można też suszyć w otwartym piekarniku ogrzanym do temp. 8O°C.
Bez koralowy - właściwości i zastosowanie
Owoce bzu koralowego zawierają cukry, karoteny, kwas askorbinowy, garbniki, alkaloidy, pektyny i glikozydy. Sok i syrop z owoców bzu stosuje się przy przeziębieniach, a napar ma działanie przeciwgorączkowe, wykrztuśne i moczopędne.
Również kwiaty bzu koralowego mają zastosowanie lecznicze. Napar z suszonych kwiatostanów ma działanie napotne i moczopędne. Stosowany bywa zewnętrznie, jako płukanka przy zapaleniu, gardła i jamy ustnej.
Bez koralowy - Sambucus racemosa
Fot. NPS Photo, Public domain, Wikimedia CommonsCo posadzić obok bzu koralowego?
Bez koralowy ma również walory dekoracyjne i często występuje w ogrodach naturalistycznych w kompozycjach z innymi gatunkami o kontrastującym ulistnieniu lub jako luźny żywopłot. Pięknie prezentuje się, jako soliter oraz w towarzystwie gatunków takich jak krzewuszka, perukowiec, powojnik, kosaćce czy ostróżki. Karłowe odmiany bzu koralowego mogą być uprawiane w pojemnikach oraz sadzone na skalniakach.Bez koralowy - odmiany
Największą popularnością cieszą się odmiany bzu koralowego o nietypowym i ciekawym ulistnieniu. Poniżej przedstawiamy najciekawsze z nich.
Bez koralowy 'Plumosa aurea'
Bez koralowy 'Plumosa aurea' to szybko rosnący, szeroki krzew o wzniesionych pędach, osiągający od 200 do 400 cm wysokości. O jego wyjątkowości stanowią pięknie wybarwione, złocistożółte, delikatnie postrzępione liście. Najmłodsze liście są czerwonawe, w kolorze miedzi, wybarwiają się z czasem na kolor złoty. W pełnym słońcu liście mogą być narażone na poparzenie. Odmiana w pełni odporna na mróz, dobrze regenerująca się po przycięciu, polecana również ze względu na dużą wytrzymałość i łatwość w uprawie.
Bez koralowy 'Sutherland Gold'
Bez koralowy 'Sutherland Gold' to cenna odmiana o dużej wytrzymałości. Krzew osiąga wysokość od 3-5 m, a jego liście przypominają liście klonu japońskiego. Są ażurowe, głęboko powcinane, mają piękne złociste wybarwienie. Ta mrozoodporna odmiana dostosuje się nawet do najuboższych gleb oraz przetrwa susze. Nadaje się do uprawy w pojemnikach. W porównaniu do odmiany 'Plumosa Aurea' liście bzu 'Sutherland Gold' są bardziej odporne na poparzenie przez promienie słoneczne podczas letnich upałów. Warto zatem zainteresować się tą odmianą, jeśli bez koralowy ma być sadzony w mocno nasłonecznionym ogrodzie.
Bez koralowy 'Celosia aurea'
Fot.depositphotosBez koralowy 'Tenuifolia'
Bez koralowy 'Tenuifolia' to odmiana wyhodowana we Francji. Tenuifolia przybiera formę karłowego krzewu o poduchowatym pokroju osiągającym do 100 cm wysokości. Mocno powcinane, dekoracyjne, zielone liście, stanową główną ozdobę tej odmiany.
Bez koralowy 'Goldenlocks'
Bez koralowy 'Goldenlocks' jest odmianą karłową, dorastającą do 70-80 cm wysokości. Wolno rośnie. Ma dość luźny, półkolisty pokrój i złociste, mocno powcinane liście. Dekoracyjne baldachy kwiatostanów pojawiają się na początku maja.
Bez koralowy 'Lemony Lace'
Bez koralowy 'Lemony Lace' - odznacza się ażurowo, mocno powcinanymi liśćmi, miedziano brązowymi, z czasem przebarwiającymi się na żółto. Krzew dorasta do około 200 cm wysokości. Pięknie wygląda w kompozycji z innymi gatunkami o kontrastowym, bordowym lub ciemnozielonym ulistnieniu oraz takimi, które kwitną na niebiesko np. ostróżki, przegorzany czy łubiny.
Bez koralowy - uprawa
Bez koralowy nie ma wysokich wymagań i jest gatunkiem łatwym w uprawie. Preferuje jasne i półcieniste, ciepłe stanowiska. Ostre słońce może poparzyć delikatne, złociste liście tej rośliny. Najlepiej bez koralowy rozwija się na podłożu wilgotnym, żyznym, zasobnym w próchnicę i przepuszczalnym o odczynie pH gleby lekko kwaśnym do obojętnego. Doskonale znosi suszę i jest w pełni mrozoodporny. Gatunek ten zalicza się do strefy mrozoodporności roślin 4A.
Do podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych w uprawie bzu koralowego zaliczamy wiosenne cięcie formujące oraz zasilanie nawozami wieloskładnikowymi dwa razy w roku (pierwszą dawkę nawozu dajemy w marcu lub kwietniu, a drugą od czerwca do połowy lipca).
Bez koralowy - rozmnażanie
Bez koralowy można rozmnażać na 3 sposoby:
- przez wysiew nasion przeprowadzony wiosną po uprzedniej stratyfikacji (czyli przechłodzeniu, które pobudza nasiono do kiełkowania). Ten sposób rozmnażania sprawdza się w przypadku gatunku, gdyż odmiany ozdobne bzu rozmnażane z nasion mogą nie powtórzyć cech rośliny matecznej.
- przez sadzonki zielne przygotowane latem z nowych przyrostów,
- przez sadzonki zdrewniałe sporządzone na wiosnę ze zdrewniałych pędów jednorocznych.
Przeczytaj również:
- Krzewy ozdobne łatwe w uprawie
- Krzewy ozdobne kwitnące od wiosny do jesieni. Oto najdłużej kwitnące krzewy!
- Drzewa ozdobne do małego ogrodu
Opracowano na podstawie:
1. A. Pacholczak., Bez koralowy w Działkowiec 6/2019 s. 10-11;
2. Witt R., Przewodnik. Krzewy, Wydawnictwo Multico, Warszawa 1997, s.102-103;
3. Waźbińska J., Wójciak H., Ukorzenianie się sadzonek zdrewniałych bzu czarnego odmian ozdobnych (Sambucus nigra) i odmian bzu koralowego (Sambuc racemosa) w Zeszyty Problemów: Postępy nauk rolniczych 2003 s. 345-353.
