Aronia czarnoowocowa - uprawa, sadzenie, zbiór owoców
Aronia czarnowocowa jest krzewem dość rzadko spotykanym w ogrodach działkowych. Przyczyną zapewne jest niezbyt ciekawy smak jej owoców - są gorzkie i cierpkie, nie bardzo nadają się do bezpośredniego spożycia. Tymczasem aronia to roślina doskonała właśnie do uprawy amatorskiej - ma małe wymagania uprawowe, jest wysoce mrozoodporna, niezwykle rzadko atakują ją choroby czy szkodniki, a owoce aronii, doskonałe na przetwory, są skarbnicą substancji odżywczych, witamin i minerałów. Sprawdź, jak wygląda uprawa aronii na działce, kiedy jest najlepszy czas na sadzenie aronii i do czego wykorzystać jej pełne wartości odżywczych owoce.
Aronia czarnoowocowa - Aronia melanocarpa - dojrzałe owoce
Fot. pixabay
Jak wygląda aronia czarnoowocowa?
Aronia czarnowocowa (Aronia melanocarpa) to gatunek należący do rodziny różowatych, pochodzący ze wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej. W polskich warunkach klimatycznych dorasta zazwyczaj do 2-2,5 metra wysokości. Początkowo krzew charakteryzuje się zwartym pokrojem, jednak z czasem staje się on bardziej rozłożysty a pędy wyrastają także z odrostów korzeniowych.
Krzew aronii ma eliptyczne, ciemnozielone liście o ząbkowanych brzegach, które jesienią przebarwiają się na intensywne odcienie pomarańczy, czerwieni i purpury. W maju roślina wytwarza drobne, białe lub lekko różowawe kwiaty o średnicy ok. 2 cm, zebrane w baldachogrona. Kuliste, niemal czarne jagody pokryte woskowym nalotem dojrzewają pod koniec lata (przełom sierpnia i września) i są zebrane w wiszące grona.
Jak szybko rośnie aronia?
Tempo wzrostu aronii jest umiarkowanie silne i zależy od warunków siedliskowych. W pierwszym roku po posadzeniu roślina intensywnie rozbudowuje system korzeniowy. W sprzyjających warunkach, na glebach żyznych i stanowiskach słonecznych, roczne przyrosty aronii mogą wynosić 30-50 cm. W głębokim cieniu pędy aronii wyciągają się w poszukiwaniu światła, co osłabia ich kwitnienie i owocowanie.
Aronia czarnoowocowa - Aronia melanocarpa - kwiaty
Fot. pixabay
Kiedy kwitnie aronia?
Kwitnienie aronii przypada na drugą połowę maja, zazwyczaj po ustąpieniu ryzyka większych wiosennych przymrozków i trwa około 10-15 dni. Dzięki tak późnemu terminowi kwitnienia, aronia jest gatunkiem, który zwykle dobrze plonuje. Kwiaty są miododajne i bardzo atrakcyjne dla zapylaczy, a przy dużej aktywności owadów, zbiory mogą być bardzo obfite.
Kiedy owocuje aronia?
Aronia owocuje zwykle już w drugim roku po posadzeniu, ale największe plony zbiera się w 4-5 roku uprawy. Owoce dojrzewają sukcesywnie, około trzy miesiące po kwitnieniu, zazwyczaj na przełomie sierpnia i września. Owoce są w pełni dojrzałe, gdy skórka ma głęboką, czarną barwę. Są one bardzo trwałe i mogą pozostawać na krzewie nawet do późnej jesieni. Jednak najwyższe stężenie związków biologicznie czynnych występuje w owocach zebranych w optymalnym momencie dojrzałości.
Aronia czarnoowocowa - Aronia melanocarpa - jesienne zabarwienie liści
Fot. pixabay
Aronia - właściwości lecznicze i zastosowanie
Owoce aronii cenione są za wyjątkowe bogactwo antyoksydantów, w tym antocyjanów, flawonoidów i katechin, które skutecznie zwalczają wolne rodniki i chronią komórki przed stresem oksydacyjnym. Zawierają również wiele witamin (A, C, E, K oraz z grupy B) i cennych mikroelementów, takich jak: potas, magnez, żelazo, fosfor, wapń, mangan, bor czy jod. Dokładniej wartości odżywcze owoców aronii przedstawia tabela poniżej.
Dlaczego warto jeść aronię?
Regularne spożywanie owoców aronii działa prozdrowotnie, wspiera odporność oraz wzmacnia organizm. Zawarte w niej substancje uszczelniają i uelastyczniają naczynia krwionośne oraz pomagają obniżać ciśnienie tętnicze. Aronia korzystnie wpływa na naczynia włosowate oka, dlatego polecana jest w profilaktyce chorób oczu, np. zaćmy. Surowe owoce charakteryzują się cierpkim smakiem, ale można go zmniejszyć przez przemrożenie owoców w zamrażarce przez 2 dni. Aronia wykorzystywana jest w przetwórstwie jako składnik dżemów, nalewek, soków, suszu do naparów oraz suplementów diety.
Zapamiętaj!
Włóż świeże owoce aronii do zamrażarki na 2 dni. W ten sposób pozbędziesz się ich cierpkiego smaku.
Aronia czarnoowocowa - odmiany
W ofercie szkółkarskiej w Polsce dostępne są 2 odmiany aronii czarnoowocowej warte polecenia do uprawy amatorskiej na działkach i w ogrodach:
- Aronia Galicjanka - polska odmiana wyselekcjonowana w Sadowniczo-Szkółkarskim Zakładzie Doświadczalnym w Albigowej, polecana także do uprawy towarowej. Ma małe wymagania i jest wysoce mrozoodporna oraz dobrze plonuje, dając stosunkowo duże owoce. Wzrost i pokrój typowy dla gatunku. Roślina osiąga do 2 m wysokości. Owoce dojrzewają od sierpnia do września.
- Aronia Hugin - szwedzka odmiana o dużej odporności na mróz i obniżonej sile wzrostu. Osiąga zaledwie od 1 do 1,5 m wysokości, co predysponuje ją do uprawy amatorskiej w mniejszych ogrodach. Owoce dojrzewają we wrześniu i są nieco mniejsze niż u odmiany 'Galicjanka'. Ze względu na niskie wymagania, roślina jest wykorzystywana także do zakrzewień w parkach, zieleńcach, w miastach na skwerach i w pasach przydrożnych.
- Aronia Nero - jedna z najpopularniejszych odmian pochodząca z Czech. Charakteryzuje się wyjątkowo dużymi, smacznymi owocami i niższym wzrostem, dzięki czemu łatwiej ją przycinać i pielęgnować.
- Aronia Viking - odmiana fińska o bardzo wysokiej mrozoodporności. Daje duże owoce zebrane w okazałe baldachy, a przy tym jest bardzo odporna na choroby.
Aronia czarnoowocowa - uprawa i wymagania
Aronia czarnoowocowa doskonale nadaje się do uprawy w naszym klimacie - jest w pełni mrozoodporna, a także niewrażliwa na późnojesienne przymrozki (zakwita zazwyczaj dopiero po zimnych ogrodnikach, co eliminuje ryzyko przemarznięcia kwiatów). Dzięki temu uprawa aronii jest możliwa we wszystkich rejonach Polski. Roślinie wystarczy zapewnić dostatecznie nasłonecznione stanowisko, gdyż w cieniu słabiej owocuje.
Roślina ta jest bardzo rzadko atakowana przez choroby i szkodniki. Jak napisał dr Józef Kleparski w artykule umieszczonym w Haśle Ogrodniczym (nr 2003/02):
"Przez ponad 20 lat obserwacji aronii (...) tylko w jednym roku wystąpiły na krzewach mszyce oraz sporadycznie, na pojedynczych krzewach, można było spotkać śluzownicę ciemną i zwójki."
Aronia czarnoowocowa - Aronia melanocarpa
Fot. pixabay
Owoce aronii mogą stać się przysmakiem ptaków - kwiczołów i szpaków, ale te również powodują straty bardzo sporadycznie. Dzięki temu uprawa aronii może odbywać się bez użycia jakichkolwiek środków ochrony roślin, krzew ten jest coraz częściej doceniany w gospodarstwach ekologicznych.
Jaka ziemia do aronii?
Wymagania glebowe aronii są niewielkie, poradzi sobie zarówno na glebach lekkich, piaszczystych, jak i na dość ciężkich, gliniastych. Ponieważ korzeni się dość płytko, nie przeszkadzają jej tereny o wysokim poziomie wód gruntowych. Najlepiej czuje się na glebach o odczynie lekko kwaśnym lub obojętnym.
Sadzenie aronii
Przygotowując się do sadzenia aronii, glebę należy przekopać, oczyścić z chwastów i wyrównać. Dobrze jest użyźnić ją dodając kompost czy dobrze rozłożony obornik.
Kiedy sadzić aronię?
Najlepszy termin sadzenia aronii to późna jesień - październik i listopad. Jeżeli zdecydujemy się na sadzenie aronii wiosną, trzeba to zrobić od końca marca do połowy kwietnia i pamiętać o regularnym nawadnianiu krzewów (sadzone wiosną są bardziej wrażliwe na przesuszenie).
Jak sadzić aronię?
Jeżeli sadzimy kilka krzewów w rzędzie, umieszczamy je w odległości co 1,5 m. Krzewy sadzi się o 2-3 cm głębiej niż rosły w szkółce. Po sadzeniu glebę wokół krzewów ściółkujemy 15-20 cm warstwą kory lub trocin, co zapobiegnie wyrastaniu chwastów.
Aronia czarnoowocowa - Aronia melanocarpa
Fot. pixabay
Cięcie aronii po posadzeniu
Jeżeli udało nam się kupić zdrowe, silne rośliny, posiadające wiele pędów i z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym, po posadzeniu nie trzeba ich ciąć, ewentualnie można skrócić pędy o 1/3 ich długości. Jeżeli natomiast sadzimy rośliny ze słabo rozwiniętymi korzeniami, posiadające zaledwie po 1- 3 pędów lub sadzimy je na bardzo słabych, lekkich glebach - przycinamy wszystkie pędy o połowę. Tematykę przycinania krzewó w kolejnych latach uprawy omawiamy dokłądnie w oddzielnym artykule:
Jak podlewać aronię?
Aronia dobrze znosi okresowe susze, ale dla wysokiej jakości plonu kluczowe jest zapewnienie jej stałej wilgotności gleby w okresie od kwitnienia po zawiązywanie owoców. Roślina ma dość płytki system korzeniowy, dlatego w okresach letnich upałów zaleca się systematyczne nawadnianie. Warto pamiętać o podlewaniu krzewów także jesienią, jeśli jest ona wyjątkowo sucha.
Czym nawozić aronię?
Aronia nie jest gatunkiem wymagającym, jednak regularne nawożenie pozwala na utrzymanie dobrej kondycji krzewu. W pierwszych latach uprawy można stosować nawozy wieloskładnikowe. Starszym krzewom powinno się dostarczać więcej potasu i fosforu, które poprawiają jakość owoców. Korzystnie na roślinę wpływa stosowanie nawozów organicznych, takich jak kompost czy przefermentowany obornik, które dostarczają niezbędnych makroskładników i poprawiają strukturę gleby.
Zbiór i wykorzystanie owoców aronii
Pierwszy zbiór owoców aronii jest możliwy zazwyczaj już w następnym roku po sadzeniu. O obfite owocowanie pojawia się natomiast od 2 lub 3 roku uprawy. Owoce nadają się do zbioru w drugiej połowie sierpnia, a zbiór owoców aronii można kontynuować aż do połowy września.
Dojrzałe owoce są czarne, okrągłe lub lekko wydłużone, pokryte nalotem woskowym, lekko połyskujące. Spożywane na świeżo są cierpkie i gorzkie, natomiast świetnie nadają się na wszelkie przetwory - soki, dżemy, powidła, galaretki, marmolady oraz wyborną nalewkę aroniową. Można je także suszyć, rozkładając cienką warstwą w przewiewnym i cienistym miejscu.
Dlaczego aronia nie kwitnie?
Brak kwitnienia u aronii może być spowodowany przez błędy w pielęgnacji lub nieodpowiednie warunki uprawy. Najczęstszą przyczyną jest zbyt głębokie zacienienie stanowiska. Aronia jest rośliną światłolubną i w cieniu zawiązuje znacznie mniej pąków kwiatowych. Problemem może być również niewłaściwe cięcie aronii i usuwanie 2- i 3-letnich pędów owoconośnych. Warto również zwrócić uwagę na nadmierne nawożenie azotowe, które stymuluje krzew do wytwarzania liści kosztem pąków kwiatowych.
Dlaczego aronia nie owocuje?
Jeśli krzewy aronii kwitną, ale nie wydają owoców, może to być spowodowane niekorzystnymi warunkami w okresie kwitnienia lub wiekiem rośliny. Aronia jest samopylna, jednak obecność owadów zapylających znacząco podnosi ilość zawiązywanych owoców. Innym czynnikiem, który wpływa na brak owoców jest niedostateczna wilgotność gleby w fazie wzrostu zawiązków, co prowadzi do ich masowego opadania. Choć aronia zwykle rośnie zdrowo, przy braku owoców warto sprawdzić, czy krzew nie został zaatakowany przez choroby grzybowe lub szkodniki. Ponadto, krzewy rozmnażane z siewu nasion zaczynają owocować nieraz dopiero po 7 latach. Krzewy rozmnażane wegetatywnie owocują już w drugim roku po posadzeniu.
Przeczytaj również:
- Przetwory z aronii - przepis na sok, wino i dżem
- Nalewka z aronii - z miodem, liśćmi wiśni i inne przepisy
- Porzeczkoagrest - odmiany, uprawa, cięcie
Opracowano na podstawie:
1. J. Kleparski, Aronia, Hasło Ogrodnicze, nr 2003/02;
2. A Grabowska, L. Grabowska, Szkoła Cięcia 2, Twój Ogrodnik, s. 78-80.
